Η εύθραυστη διπλωματική ισορροπία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης φαίνεται να κλονίζεται εκ νέου, καθώς ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει σοβαρά την επανενεργοποίηση του «Project Freedom» («Σχέδιο Ελευθερία»).
Πρόκειται για μια στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ που στοχεύει στην παροχή ένοπλης συνοδείας και ασφαλούς διέλευσης στα εμπορικά πλοία που διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ, μια περιοχή ζωτικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας.
Η κίνηση αυτή του Αμερικανού προέδρου, την οποία γνωστοποίησε μέσω συνέντευξης στο Fox News, έρχεται ως άμεση απάντηση στην απόρριψη της ιρανικής πρότασης ειρήνης.
Δαπανηρή επιλογή
Ωστόσο, μία τέτοια επιλογή θεωρείται εξαιρετικά δαπανηρή. Κάθε διέλευση αμερικανικού αντιτορπιλικού από τα Στενά απαιτεί ενισχυμένα μέτρα επιτήρησης, συνοδεία μαχητικών αεροσκαφών και ελικοπτέρων, με το κόστος να ανέρχεται σε εκατομμύρια δολάρια ανά αποστολή. Η συστηματική συνοδεία εμπορικών πλοίων θα μπορούσε να προσθέσει δισεκατομμύρια δολάρια στο συνολικό κόστος της σύγκρουσης.
Παράλληλα, το Fox News μετέδωσε ότι ο Τραμπ υποστήριξε πως η ιρανική ηγεσία βρίσκεται κοντά σε «παράδοση» και ότι η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να αφήσει στις ΗΠΑ τη μεταφορά αποθεμάτων ουρανίου εκτός χώρας. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχουν δημόσιες ενδείξεις ότι το Ιράν σκοπεύει να υποχωρήσει.
Ο Τραμπ χαρακτήρισε τη στάση της Τεχεράνης «εντελώς απαράδεκτη», ανατρέποντας την προηγούμενη απόφασή του να «παγώσει» το σχέδιο λόγω των προχωρημένων διαπραγματεύσεων. Επιπλέον, αποκάλυψε μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα πτυχή των συνομιλιών, ισχυριζόμενος ότι το Ιράν ζήτησε από τις ΗΠΑ να αναλάβουν την περισυλλογή του εμπλουτισμένου ουρανίου από τις πληγείσες πυρηνικές του εγκαταστάσεις, επικαλούμενο έλλειψη τεχνογνωσίας.
Τα ιρανικά υποβρύχια
Το Ιράν ενίσχυσε περαιτέρω τη στρατιωτική του παρουσία στον Περσικό Κόλπο, αναπτύσσοντας υποβρύχια κλάσης Ghadir, τα οποία σύμφωνα με το πρακτορείο Tasnim λειτουργούν ως «αόρατοι φρουροί» των Στενών του Ορμούζ.
Τα μικρού μεγέθους υποβρύχια μπορούν να εκτοξεύουν πυραύλους cruise κατά πλοίων, αυξάνοντας σημαντικά τις ανησυχίες των ναυτιλιακών εταιρειών.
Iρανικό υποβρύχιο κλάσης Ghadir © Χ.com
Η ένταση στην περιοχή συνεχίζει να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα. Δεξαμενόπλοιο μεταφοράς LNG από το Κατάρ φέρεται να επέστρεψε πίσω πριν εισέλθει στα Στενά, αν και ορισμένα πλοία κατάφεραν να περάσουν, μεταξύ αυτών και καταριανό φορτηγό πλοίο.
Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Fatih Birol, προειδοποίησε ότι η αξιοπιστία των Στενών του Ορμούζ ως βασικής αρτηρίας του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας ενδέχεται να έχει πληγεί μόνιμα από το παρατεταμένο κλείσιμο.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, ακόμη και αν αποκατασταθεί η κυκλοφορία πλοίων, η αγορά γνωρίζει πλέον ότι τα Στενά μπορούν να κλείσουν ξανά ανά πάσα στιγμή.
Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της Saudi Aramco, Amin Nasser, η παγκόσμια αγορά χάνει περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου για κάθε εβδομάδα που τα Στενά παραμένουν κλειστά. Η μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία του κόσμου εκτιμά ότι ακόμη και σε περίπτωση άμεσης επαναλειτουργίας, θα χρειαστούν αρκετοί μήνες ώστε η αγορά να επιστρέψει σε κανονικούς ρυθμούς.
Παρότι η εύθραυστη εκεχειρία που τέθηκε σε ισχύ πριν από περίπου έναν μήνα εξακολουθεί να διατηρείται, οι επιθέσεις στην περιοχή συνεχίζονται. Το Σαββατοκύριακο καταγράφηκαν επιθέσεις με drones και πυραύλους εναντίον πλοίων και κρατών του Περσικού Κόλπου.
Εμπορικό πλοίο τυλίχθηκε προσωρινά στις φλόγες έπειτα από επίθεση drone στα χωρικά ύδατα του Κατάρ, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ ανακοίνωσαν επίσης αεροπορικές επιθέσεις.
Οι αποτυχημένες προσπάθειες για συμφωνία επί ενός βασικού πλαισίου διαπραγματεύσεων δημιουργούν επιπλέον αβεβαιότητα γύρω από το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, που αποτελεί βασικό στόχο της αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας.
Οι ιρανικές αντιπροτάσεις
Tο Ιράν μέσω του εκπροσώπου του Υπουργείου Εξωτερικών, Ισμαήλ Μπαγκεΐ, αντεπιτίθεται κατηγορώντας την Ουάσιγκτον για παράλογες αξιώσεις. Η Τεχεράνη χαρακτηρίζει τις δικές της προτάσεις «γενναιόδωρες και υπεύθυνες», υποστηρίζοντας ότι το μόνο που επιδιώκει είναι η διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Οι ιρανικές απαιτήσεις εστιάζουν στον τερματισμό των εχθροπραξιών, την άρση των κυρώσεων και του ναυτικού αποκλεισμού, καθώς και την αποδέσμευση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της χώρας σε ξένες τράπεζες.
Παράλληλα, το Ιράν στέλνει ένα σαφές προειδοποιητικό μήνυμα προς την Ευρώπη, καλώντας τα κράτη-μέλη να μην εμπλακούν στρατιωτικά στα Στενά του Ορμούζ. Ο Μπαγκεΐ χαρακτήρισε τον πόλεμο παράνομο και ανήθικο, κατηγορώντας τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ως επιτιθέμενους και προτρέποντας τους Ευρωπαίους να μην «παραπλανηθούν» συμμετέχοντας σε ενέργειες που θα έβλαπταν τα δικά τους συμφέροντα στην περιοχή.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, το Ιράν φέρεται να πρότεινε τη μεταφορά μέρους των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου σε τρίτη χώρα, απορρίπτοντας όμως την αποσυναρμολόγηση των πυρηνικών του εγκαταστάσεων. Το πρακτορείο Tasnim διέψευσε τις πληροφορίες, ενώ πηγή με γνώση των συνομιλιών υποστήριξε ότι η ιρανική αντιπρόταση δεν περιλάμβανε αναφορές στο πυρηνικό πρόγραμμα.
Η Τεχεράνη ζητά επίσης αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και άρση των αμερικανικών κυρώσεων στις εξαγωγές πετρελαίου. Το κρατικό δίκτυο IRIB χαρακτήρισε την αμερικανική πρόταση ως μορφή «παράδοσης» και υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει επιπλέον να καταβάλουν πολεμικές αποζημιώσεις.
Ανεβαίνει ξανά το πετρέλαιο
Στο μεταξύ, οι τιμές του πετρελαίου συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά. Το Brent ενισχύθηκε κατά 2,2%, ξεπερνώντας τα 103 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ η άνοδος των ενεργειακών τιμών επηρέασε και τις αγορές ομολόγων, με την απόδοση του αμερικανικού 10ετούς τίτλου να ανεβαίνει στο 4,39%.
Το ζήτημα του Ιράν αναμένεται να κυριαρχήσει και στη συνάντηση του Τραμπ με τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπινγκ, στο Πεκίνο αργότερα μέσα στην εβδομάδα. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, οι δύο πλευρές θα συζητήσουν τις κινεζικές αγορές ιρανικού πετρελαίου, πιθανές εξαγωγές οπλικών συστημάτων αλλά και τις αυξανόμενες πιέσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε κινεζικές εταιρείες που κατηγορούνται ότι αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο ή παρέχουν δορυφορικές εικόνες στην Τεχεράνη.
Ευρωπαϊκή ναυτική αποστολή ασφαλείας
Την ίδια ώρα, περισσότερες από 40 χώρες συμμετέχουν σε συζητήσεις για τη συγκρότηση ευρωπαϊκής ναυτικής αποστολής ασφαλείας, υπό την ηγεσία του Ηνωμένου Βασίλειου και της Γαλλίας, με στόχο τη συνοδεία εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ όταν σταθεροποιηθεί η εκεχειρία.
Η αποστολή αναμένεται να περιλαμβάνει επιχειρήσεις ναρκαλιείας, συνοδείας πλοίων και αεροπορικής επιτήρησης, με στόχο να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη της διεθνούς ναυτιλίας στη σημαντικότερη ίσως ενεργειακή θαλάσσια οδό του πλανήτη.
