Οι λευκές γραμμές που βλέπουμε συχνά να απλώνονται πίσω από αεροπλάνα στον ουρανό έχουν γίνει, εδώ και χρόνια, αντικείμενο θεωριών συνωμοσίας. Για ορισμένους, δεν πρόκειται για απλά ίχνη πτήσης, αλλά για δήθεν «χημικούς ψεκασμούς» που πραγματοποιούνται κρυφά για άγνωστους ή σκοτεινούς σκοπούς.
Η επιστημονική εξήγηση, ωστόσο, είναι πολύ πιο απλή. Οι λευκές αυτές ουρές ονομάζονται contrails, δηλαδή ίχνη συμπύκνωσης, και σχηματίζονται όταν τα αεροπλάνα πετούν σε μεγάλο ύψος, όπου η θερμοκρασία είναι εξαιρετικά χαμηλή.
Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αεροπορίας των ΗΠΑ, τα contrails δημιουργούνται όταν τα θερμά καυσαέρια των κινητήρων έρχονται σε επαφή με τον πολύ ψυχρό αέρα της ανώτερης ατμόσφαιρας. Τα αέρια που βγαίνουν από τους κινητήρες μπορεί να φτάνουν σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, ενώ ο αέρας γύρω από το αεροσκάφος μπορεί να βρίσκεται ακόμη και κοντά στους -70 βαθμούς Φαρενάιτ.
Όταν οι δύο αυτές συνθήκες συναντηθούν, οι υδρατμοί που περιέχονται στα καυσαέρια συμπυκνώνονται γύρω από μικροσκοπικά σωματίδια και σχηματίζουν παγοκρυστάλλους. Με απλά λόγια, οι λευκές γραμμές πίσω από τα αεροπλάνα μοιάζουν με σύννεφα, επειδή δημιουργούνται με παρόμοιο τρόπο.
Τα ίχνη αυτά μπορούν να εμφανιστούν οποιαδήποτε εποχή του χρόνου, όμως είναι πιο συχνά όταν η ατμόσφαιρα είναι ψυχρή και έχει αυξημένη υγρασία. Ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, μπορεί να εξαφανιστούν γρήγορα ή να παραμείνουν ορατά για αρκετή ώρα, απλώνοντας σταδιακά στον ουρανό.
Όπως αναφέρει η ιστοσελίδα bgr.com, η μορφή τους δεν είναι πάντα ίδια. Άλλοτε εμφανίζονται ως λεπτές ευθείες γραμμές, άλλοτε απλώνονται περισσότερο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να πάρουν καμπύλα ή κυκλικά σχήματα, ανάλογα με την πορεία του αεροσκάφους. Ακόμη και το χρώμα τους μπορεί να διαφέρει, καθώς επηρεάζεται από τη θέση του ήλιου και τον τρόπο με τον οποίο φωτίζονται οι παγοκρύσταλλοι.
Δεν επιβεβαιώνονται οι θεωρίες περί χημικών ψεκασμών, λένε οι επιστήμονες
Η θεωρία ότι πρόκειται για «χημικές ουρές» άρχισε να διαδίδεται ευρύτερα στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Υποστηρικτές της ισχυρίστηκαν ότι παλαιότερα τα ίχνη των αεροσκαφών εξαφανίζονταν γρήγορα, ενώ πλέον παραμένουν στον ουρανό για περισσότερη ώρα. Από εκεί γεννήθηκε η ιδέα ότι τα αεροπλάνα ψεκάζουν σκόπιμα χημικές ουσίες στην ατμόσφαιρα.
Παρά την επιμονή αυτών των ισχυρισμών, οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν έχουν εντοπίσει στοιχεία που να δείχνουν σκόπιμη απελευθέρωση επικίνδυνων χημικών ουσιών από επιβατικά ή άλλα αεροσκάφη μέσω των contrails. Η FAA και η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ έχουν τονίσει ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις για τέτοιες «μυστικές επιχειρήσεις» στον ουρανό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα αεροπλάνα δεν εκπέμπουν ρύπους. Όπως και τα αυτοκίνητα, έτσι και οι κινητήρες των αεροσκαφών απελευθερώνουν καυσαέρια. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τα ίχνη εξάτμισης αποτελούνται κυρίως από διοξείδιο του άνθρακα και υδρατμούς, ενώ υπάρχουν και πολύ μικρές ποσότητες αιθάλης, θείου και άλλων αερίων.
Η διαφορά είναι ότι αυτά τα κατάλοιπα δεν αποτελούν απόδειξη για ψεκασμούς ή για κάποιο μυστικό πρόγραμμα. Είναι το αποτέλεσμα της λειτουργίας των κινητήρων και της αλληλεπίδρασης των καυσαερίων με τις συνθήκες που επικρατούν σε μεγάλο ύψος.
Τα contrails έχουν απασχολήσει και την επιστημονική κοινότητα για περιβαλλοντικούς λόγους, καθώς μπορούν να επηρεάσουν την ακτινοβολία και τη θερμότητα στην ατμόσφαιρα. Για αυτόν τον λόγο, ερευνητές εξετάζουν τρόπους περιορισμού τους, κυρίως στο πλαίσιο της προσπάθειας μείωσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των αερομεταφορών.
Η σχετική έρευνα, όμως, δεν επιβεβαιώνει τις θεωρίες περί χημικών ψεκασμών. Αντίθετα, δείχνει ότι πρόκειται για ένα φυσικό φαινόμενο που συνδέεται με τις εκπομπές των αεροσκαφών και τις ατμοσφαιρικές συνθήκες.
Καθώς η συζήτηση για την κλιματική αλλαγή γίνεται ολοένα και πιο έντονη, φαινόμενα όπως τα contrails αποκτούν μεγαλύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον. Είναι σημαντικό, όμως, να διαχωρίζεται η πραγματική περιβαλλοντική έρευνα από τις αβάσιμες θεωρίες συνωμοσίας.
Με βάση όσα γνωρίζει σήμερα η επιστήμη, οι λευκές γραμμές πίσω από τα αεροπλάνα δεν είναι μυστικοί χημικοί ψεκασμοί. Είναι κυρίως παγοκρύσταλλοι που σχηματίζονται όταν οι υδρατμοί των καυσαερίων συναντούν τον παγωμένο αέρα της ανώτερης ατμόσφαιρας.
