Η Νικαράγουα φαίνεται πως εισέρχεται για τα καλά σε μια πολύ σκοτεινή περίοδο μετά από την ανακοίνωση του Προέδρου Ντανιέλ Ορτέγκα για την οριστική κατάργηση των εκλογικών διαδικασιών στη χώρα.
Αυτό είπε πριν από λίγες μέρες, κατά τη διάρκεια της 47ης επετείου της Σαντινιστικής Επανάστασης. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί κομβικό σημείο στη σταδιακή μετατροπή του πολιτικού συστήματος της χώρας σε ένα μονοκομματικό κράτος. Μετά από την επιστροφή του στην εξουσία το 2006, ο Ορτέγκα προχώρησε σε σειρά θεσμικών παρεμβάσεων, περιορίζοντας τη δραστηριότητα της ελευθεροτυπίας, των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των κομμάτων της αντιπολίτευσης.
Η πολιτική διαδρομή του Ορτέγκα ξεκίνησε το 1979, όταν ως επικεφαλής του Μετώπου Σαντινίστα για την Εθνική Απελευθέρωση ηγήθηκε της ανατροπής του καθεστώτος του Αναστάσιο Σομόζα. Έκτοτε διατηρεί κεντρικό ρόλο στην πολιτική ζωή της χώρας, έχοντας διατελέσει επικεφαλής της διακυβέρνησης για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Η πολιτική αλλαγή στη Νικαράγουα κλιμακώθηκε το 2018, όταν ξέσπασαν μαζικές διαμαρτυρίες με αφορμή τις μεταρρυθμίσεις στο ασφαλιστικό σύστημα και τις περικοπές στον κοινωνικό τομέα. Η καταστολή των διαδηλώσεων από τις δυνάμεις ασφαλείας είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο περισσότερων από 350 ανθρώπων.
Το 2021, ενόψει των προεδρικών εκλογών, οι αρχές προχώρησαν στη σύλληψη ηγετικών στελεχών της αντιπολίτευσης, ενώ εκατοντάδες πολιτικοί, δημοσιογράφοι και εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών οδηγήθηκαν στην εξορία, υποβαλλόμενοι παράλληλα σε αφαίρεση της ιθαγένειάς τους.
Το 2023 πραγματοποιήθηκε συνταγματική αναθεώρηση, μέσω της οποίας η σύζυγος του Προέδρου, Ροσάριο Μουρίγιο, ανέλαβε τη θέση της Συναντιπροέδρου, εδραιώνοντας τη δομή της οικογενειακής διακυβέρνησης. Παράλληλα, στους δημόσιους χώρους της χώρας τοποθετήθηκαν ενημερωτικές πινακίδες με τα νέα επίσημα σύμβολα και τα συνθήματα της κυβέρνησης, η οποία αυτοπροσδιορίζεται ως χριστιανική, σοσιαλιστική και αλληλέγγυα.
Η διαφορετική στάση των ΗΠΑ
Παρά τις εξελίξεις αυτές, η επίσημη αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών παραμένει περιορισμένη σε διπλωματικές δηλώσεις.
Ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, χαρακτήρισε την κατάργηση των εκλογών ως δείγμα αδυναμίας της κυβέρνησης απέναντι στη λαϊκή βούληση, καλώντας τη διεθνή κοινότητα να μην παρέχει στήριξη στο καθεστώς της Μανάγκουα. Ωστόσο, δεν έχουν ληφθεί άμεσα μέτρα στρατιωτικής ή οικονομικής παρέμβασης αντίστοιχα με εκείνα που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες της περιοχής.
Η διαφοροποίηση της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στη Νικαράγουα αποδίδεται από αναλυτές σε συγκεκριμένους παράγοντες. Η χώρα δεν διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου ή άλλους στρατηγικούς ορυκτούς πόρους, ενώ η κοινότητα των εξόριστων Νικαραγουανών στις ΗΠΑ δεν διαθέτει την πολιτική επιρροή άλλων πληθυσμιακών ομάδων της Λατινικής Αμερικής.
Επιπλέον, η κυβέρνηση Ορτέγκα διατηρεί διμερή συνεργασία με τις αμερικανικές αρχές σε τομείς όπως η καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών και η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Πρόσφατα, το καθεστώς επέβαλε υποχρέωση έκδοσης θεώρησης εισόδου (βίζα) για πολίτες περισσότερων από 100 χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Κούβας, εξέλιξη που επηρεάζει τις διαδρομές της παράτυπης μετανάστευσης προς τα βόρεια σύνορα.
Εξόριστος από την αντιπολίτευση της Νικαράγουας βρέθηκε σε διαδήλωση διαμαρτυρίας έξω από δικαστήριο στο Σαν Χοσέ της Κόστα Ρίκα © EPA/Jeffrey Arguedas
Η κοινωνική επίπτωση και το κύμα φυγής στη Νικαράγουα
Οι πολιτικές συνθήκες στη Νικαράγουα έχουν οδηγήσει σε ευρεία μεταναστευτική έξοδο, καθώς υπολογίζεται ότι περίπου 800.000 πολίτες έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τα τελευταία χρόνια.
Ο πληθυσμός αυτός κατανέμεται σε διάφορες χώρες της Αμερικής, όπως οι ΗΠΑ, η Κόστα Ρίκα και η Αργεντινή. Μεταξύ των εκτοπισθέντων περιλαμβάνονται πολιτικά στελέχη, νομικοί, δημοσιογράφοι και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, στους οποίους εφαρμόζεται η τακτική της απαγόρευσης επανεισόδου στη επικράτεια.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Έλγκα Άσερ, 62 ετών, πρώην δικηγόρου της εφημερίδας La Prensa και πρώην δημοτικής συμβούλου Μανάγκουα με το Φιλελεύθερο Κόμμα (PLI). Όπως σημειώνει σε ρεπορτάζ της η γερμανική εφημερίδα sueddeutsche zeitung, μετά από ταξίδι στο εξωτερικό τον Φεβρουάριο του προηγούμενου έτους, οι αρχές της Νικαράγουας της απαγόρευσαν την επιβίβαση σε πτήση επιστροφής προς τη Μανάγκουα. Στη συνέχεια, τα προσωπικά της στοιχεία καθώς και τα ακαδημαϊκά της αρχεία διαγράφηκαν από τις κρατικές βάσεις δεδομένων της χώρας, καθιστώντας την ξένο σώμα για τη Νικαράγουα.
Η Άσερ διαμένει πλέον προσωρινά στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής, έχοντας προηγουμένως περάσει από τη Φλόριντα και την Κόστα Ρίκα, αποτελώντας μέρος του διογκούμενου δικτύου εξόριστων Νικαραγουανών στη Λατινική Αμερική. Παράλληλα, στελέχη της αντιπολίτευσης που βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως ο πρώην υποψήφιος Χουάν Σεμπαστιάν Χαμόρο – ο οποίος εξορίστηκε το 2023 – εκτιμούν ότι η επίσημη κατάργηση των εκλογικών διαδικασιών αποτυπώνει την εσωτερική αβεβαιότητα της κυβέρνησης.
Διαδηλωτές με μια φωτογραφία του Προέδρου της Νικαράγουας Ντανιέλ Ορτέγκα, στη Μανάγκουα της Νικαράγουας, βγήκαν στους δρόμους για να γιορτάσουν την απέλαση 222 Νικαραγουανών που ασκούσαν κριτική στην κυβέρνηση και κατηγορούνταν για προδοσία © EPA/Jorge Torres
Η αντίδραση της αντιπολίτευσης
Η εξόριστη αντιπολίτευση επιχειρεί να αναδείξει τις πιθανές επιπτώσεις της πολιτικής κρίσης στις ΗΠΑ, εστιάζοντας στην πιθανότητα αύξησης των μεταναστευτικών ροών προς τα αμερικανικά σύνορα.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτής της τακτικής παραμένει αμφίβολη, δεδομένου ότι το καθεστώς της Μανάγκουα προσαρμόζει την τακτική του αναλόγως των διεθνών πιέσεων.
Στο εσωτερικό της χώρας, η προετοιμασία για τη διαδοχή στην εξουσία επικεντρώνεται στα μέλη της οικογένειας Ορτέγκα, με τον υιό του προεδρικού ζεύγους, Λοράνο Ορτέγκα, να αναλαμβάνει αυξημένες αρμοδιότητες και να προορίζεται για τη μελλοντική ηγεσία του καθεστώτος.
Οι εξόριστοι πολίτες, πάντως, τονίζει ξανά η sueddeutsche zeitung, αντιμετωπίζουν σοβαρές διοικητικές και θεσμικές δυσκολίες, καθώς η ακύρωση των εγγράφων τους και η διαγραφή των μητρώων τους καθιστούν δυσχερή την άσκηση των επαγγελμάτων τους στο εξωτερικό. Ορισμένοι εξ αυτών, όπως η Άσερ, επιχειρούν να διατηρήσουν επαγγελματική δραστηριότητα εξ αποστάσεως, ενώ η δυνατότητα επιστροφής στη Νικαράγουα παραμένει κλειστή για το σύνολο των πολιτικών αντιφρονούντων που εκτοπίστηκαν κατά τα τελευταία έτη.
