Με μια παρομοίωση από την ιστορία ανοίγει την ανάλυσή της για την κούρσα ΗΠΑ-Κίνας στην τεχνητή νοημοσύνη η γερμανική Die Welt. Οι Αζτέκοι είχαν αναπτύξει υψηλό πολιτισμό, όμως οι Ισπανοί κατακτητές επικράτησαν επειδή διεξήγαγαν πόλεμο με τροχούς και με πλοία που είχαν πυρίτιδα, δύο πράγματα άγνωστα στους ηττημένους. Ορισμένες τεχνολογίες, λοιπόν, κρίνουν αν οι πολιτισμοί θα ακμάσουν ή θα παρακμάσουν.
Σήμερα, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας και το κίνημα «Make America Great Again» συμφωνούν σε μόνο ένα πράγμα, ότι ο ανταγωνισμός για την τεχνητή νοημοσύνη θα κρίνει ποιος θα κυριαρχήσει στον κόσμο. Η Κίνα κινείται θεσμικά, καθώς το Εθνικό Λαϊκό Κογκρέσο τον Μάρτιο ενέκρινε το νέο πενταετές σχέδιο, με ρητή οδηγία να καταστεί η χώρα παγκοσμίως πρώτη στην τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική. Η ΤΝ θα μπορούσε να αποδειχθεί «δέκα φορές πιο σημαντική από τη Βιομηχανική Επανάσταση και να εξελιχθεί πολύ ταχύτερα», λέει ο Ντέμης Χασάμπης, ιδρυτής της DeepMind, που αποκωδικοποίησε σύνθετες δομές πρωτεϊνών και έλαβε το Νόμπελ Χημείας 2024.
Πόσο βαθιά έχει ριζώσει η ίδια λογική στην Ουάσιγκτον, φάνηκε στα τέλη Μαΐου στον Λευκό Οίκο, όταν, όπως περιγράφει η γερμανική Handelsblatt, ο Ντόναλντ Τραμπ επρόκειτο να υπογράψει κυβερνητική οδηγία για τη ρύθμιση της ΤΝ παρακάμπτοντας το Κογκρέσο. Την τελευταία στιγμή, όμως, η συνάντηση ακυρώθηκε και η υπογραφή δεν μπήκε ποτέ. «Βρισκόμαστε μπροστά από την Κίνα, είμαστε πιο μπροστά απ’ όλους, και δεν θέλω να κάνω τίποτα που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο αυτό το προβάδισμα», δικαιολογήθηκε, προειδοποιώντας ότι η ρύθμιση θα εμπόδιζε τον κλάδο στην ανάπτυξή του.
Η Αμερική παίζει άμυνα
Οι Αμερικανοί διατηρούν προς το παρόν το προβάδισμα, όμως οι επιτυχίες της κινεζικής DeepSeek δείχνουν ότι αυτό απειλείται. Όπως καταγράφει η Die Welt, η OpenAI και η Anthropic πιέζουν όσο ποτέ ώστε η Ουάσιγκτον να τις προστατεύσει από την Κίνα, ποντάροντας στο πνεύμα ενός προέδρου που επιβάλλει περιορισμούς, κυρώσεις και δασμούς και κατηγορεί την κινεζική ηγεσία για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας.
Η Handelsblatt δίνει το μέγεθος του προβλήματος. Η Alibaba και η νεοφυής Moonshot πρόσφατα παρουσίασαν μεγάλα γλωσσικά μοντέλα που ανταγωνίζονται σε ορισμένους τομείς τους κορυφαίους αμερικανικούς παρόχους, παρότι οι ΗΠΑ επιχείρησαν να ανακόψουν την κινεζική πρόοδο με περιορισμούς εξαγωγών στα πιο αποδοτικά τσιπ της Nvidia. Το κενό έκλεισε «σχεδόν σε διάστημα λίγων εβδομάδων», αναλύει το American Enterprise Institute. Η ευρωπαϊκή διάσταση προκύπτει από έναν αριθμό, καθώς το 90% των μοντέλων ΤΝ προέρχεται από τις δύο αυτές χώρες. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχουν αναπτύξει ελάχιστα μοντέλα υψηλής απόδοσης και η γηραιά ήπειρος εξαρτάται από αμερικανικά ή κινεζικά συστήματα.
Ακόμη και στις ΗΠΑ αυξάνονται οι αμφιβολίες για το αν αποδίδει η αμυντική στρατηγική. Πρόσφατα, αναφέρει η Die Welt, σχεδόν 200 εταιρείες της Silicon Valley έστειλαν επιστολή στον Τραμπ καλώντας τον να μην εμποδίσει την πρόσβαση σε μοντέλα της Moonshot AI και της Alibaba, γιατί διαφορετικά η επόμενη γενιά αμερικανικών νεοφυών κινδυνεύει να μείνει πίσω. Το Handelsblatt καταγράφει την ίδια διχογνωμία: η Anthropic και η OpenAI ζητούν περιορισμούς για την κινεζική ΤΝ και πολλοί τεχνολογικοί όμιλοι προειδοποιούν για υπερβολικά μέτρα. Η εξήγηση βρίσκεται στα μοντέλα Open-Weight, όπου τα βάρη, δηλαδή η «νοημοσύνη» που καθιστά έξυπνη την ΤΝ, είναι δημόσια προσβάσιμα.
Η στρατηγική Σι και η κινεζική εξωστρέφεια
«Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης δεν πρέπει να είναι σόλο παράσταση μόνο μιας χώρας», είπε ο Σι Τζινπίνγκ. Η Die Welt ερμηνεύει τη διατύπωση με βάση ό,τι εφαρμόζει ήδη η Κίνα με τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα ή τα ηλιακά πάνελ, δηλαδή επιθετική στρατηγική χαμηλών τιμών ώστε οι αγορές να κατακτηθούν και να εξαρτηθούν από το Πεκίνο. Παράλληλα, πρακτορεία όπως το Xinhua σχεδιάζουν πράκτορες ΤΝ για να διαδώσουν τις «ιδέες του Σι Τζινπίνγκ».
Η δημοτικότητα των κινεζικών μοντέλων ανοιχτού κώδικα προσφέρει «μια μοναδική ευκαιρία να συνδεθεί η διεθνής κοινότητα με το κινεζικό οικοσύστημα ΤΝ», δηλώνει στην Handelsblatt η Kendra Schaefer από τη συμβουλευτική Trivium. Ενώ όμως ο Σι ανοίγει τα μοντέλα προς τα έξω, στο εσωτερικό διοχετεύει υψηλό διψήφιο ποσό δισεκατομμυρίων στη βιομηχανία τσιπ.
Η κινητικότητα αυτή αποτυπώθηκε στη Σαγκάη, στο «Παγκόσμιο Συνέδριο Τεχνητής Νοημοσύνης», με παρόντες τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες και την επικεφαλής της Νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας των BRICS Ντίλμα Ρούσεφ. Εκεί αποφασίστηκε η ίδρυση του WAICO, Παγκόσμιου Οργανισμού Συντονισμού ΤΝ, στον οποίο μετέχουν 29 κράτη, μεταξύ αυτών η Βραζιλία, η Ινδονησία, το Καζακστάν, το Πακιστάν και η Ρωσία. Η τεχνητή νοημοσύνη πρέπει να είναι «ασφαλής και ελεγχόμενη», δήλωσε ο Σι. Στην πράξη, ο Ernest Mwebaze της μη κερδοσκοπικής Sunbird AI στην Ουγκάντα ανέπτυξε εφαρμογή σε 12 γλώσσες με το Qwen 3 της Alibaba, με αποτέλεσμα να επικρατούν κινεζικά και όχι αμερικανικά πρότυπα.
Η εθνική ασφάλεια στην εξίσωση
Διακύβευμα δεν είναι μόνο η τεχνολογική κυριαρχία, σημειώνει το Handelsblatt, αλλά και η εθνική ασφάλεια, καθώς τα εξελιγμένα μοντέλα εντοπίζουν κενά ασφαλείας πολύ γρήγορα. Σε πιλοτικό έργο στον browser Mozilla με το μοντέλο Mythos της Anthropic, σε μισό μήνα εντοπίστηκαν περισσότερα κενά απ’ ό,τι προηγουμένως σε έναν ολόκληρο χρόνο. Η ίδια γνώση μπορεί να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά από εχθρικά κράτη ή εγκληματίες για επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, από την ενέργεια έως το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Τον Ιούνιο η αμερικανική κυβέρνηση απέκλεισε προσωρινά την πρόσβαση στο κορυφαίο μοντέλο Fable 5 της Anthropic για χρήστες εκτός ΗΠΑ, ενώ εντωμεταξύ κατέστη ξανά διαθέσιμο υπό περιορισμούς. Παράλληλα, έρευνα του Reuters στις αρχές Αυγούστου αποκάλυψε ότι Κινέζοι στρατιωτικοί ερευνητές χρησιμοποιούν τα κορυφαία αμερικανικά μοντέλα για να εκπαιδεύσουν εγχώρια συστήματα.
Παρά τις κινεζικές επιτυχίες, ειδικοί εκτιμούν ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις θα διατηρήσουν το πλεονέκτημα σε τρεις τομείς: στην πρόσβαση σε κεφάλαια, στην υπολογιστική ισχύ και στα τσιπ υψηλής απόδοσης. Σύμφωνα με ανάλυση του Πανεπιστημίου Stanford, οι ΗΠΑ το 2025 διέθεταν πάνω από 5.427 κέντρα δεδομένων έναντι μόλις 449 της Κίνας, ενώ οι μεγάλοι αμερικανικοί όμιλοι επενδύουν και φέτος εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε νέες δυνατότητες. Η δημιουργία νέων υποδομών, όμως, συναντά αντίσταση λόγω της υψηλής κατανάλωσης νερού και ρεύματος, ενώ η Πολιτεία της Νέας Υόρκης επιβάλλει μορατόριουμ σε νέα κέντρα. Στην Κίνα, απ’ την άλλη, κατασκευάζονται σε αγροτικές περιοχές με πλεονάζοντα ηλεκτρισμό ανανεώσιμων πηγών, κάτι που κάνει αισθητά φθηνότερη τη λειτουργία τους.
Kimi K3, κινεζικός υπερεγκέφαλος για όλους
Η Moonshot AI διέθεσε στο διαδίκτυο τα πλήρη βάρη του πιο νέου μοντέλου της, με 2,8 τρισεκατομμύρια παραμέτρους και παράθυρο πλαισίου 1 εκατομμυρίου tokens. Ποτέ άλλοτε δεν είχε δημοσιευθεί τόσο ισχυρό μοντέλο χωρίς περιορισμούς άδειας, με εξαπλάσιες παραμέτρους σε σύγκριση με άλλα ελεύθερα μοντέλα και σε διαστάσεις που έως τώρα αποτελούσαν προνομιακό πεδίο των OpenAI, Anthropic, Google και Microsoft. Όποιος διαθέτει χωρητικότητα διακομιστών και μνήμη μπορεί πλέον να λειτουργήσει δική του τεχνητή νοημοσύνη υψηλής απόδοσης, χωρίς καμία οδηγία από τις ΗΠΑ. Ο τεχνολογικός χώρος χωρίζεται έτσι σε δύο στρατόπεδα: οι ΗΠΑ υπερασπίζονται την ηγεσία τους με κλειστά μοντέλα και η Κίνα κατακτά την παγκόσμια οικονομία με ελεύθερα. «Τα ανοιχτά μοντέλα καθιστούν την ΤΝ όλο και πιο ανταλλάξιμη», λέει ο αναλυτής Arun Chandrasekaran της Gartner.
Ο Λευκός Οίκος κατηγορεί τις κινεζικές εταιρείες ότι εκπαιδεύουν τα μοντέλα τους παράνομα, με τη βοήθεια κορυφαίων αμερικανικών συστημάτων, πρακτική που ονομάζεται «απόσταξη». Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ απείλησε ότι, αν γίνονται σε βιομηχανική κλίμακα συγκαλυμμένες επιθέσεις απόσταξης που ξεπερνούν το όριο της κλοπής πνευματικής ιδιοκτησίας, τίθεται θέμα ένταξης σε λίστες κυρώσεων. Το κινεζικό Υπουργείο Εμπορίου επέκρινε την απειλή ως «ηγεμονισμό στην τεχνητή νοημοσύνη» και απείλησε με αντίμετρα.
Ο Paul Triolo, εταίρος στη συμβουλευτική DGA, επισημαίνει ότι ανάμεσα στην κυκλοφορία του Fable 5 της Anthropic και του Kimi K3 μεσολάβησαν μόλις δύο εβδομάδες, διάστημα στο οποίο θεωρεί αδύνατη μια τέτοια διαδικασία, αποδίδοντας την ταχύτητα στο ότι τα μοντέλα ανοιχτού κώδικα βασίζονται το ένα πάνω στο άλλο.
Ο Yasir Atalan, ειδικός δεδομένων της δεξαμενής σκέψης Center for Strategic and International Studies, γράφει ότι τα κινεζικά εργαστήρια ποντάρουν στην απόσταξη γνώσης αντί να χτίζουν το σύνολο δεδομένων εκπαίδευσης από το μηδέν, πρακτική διαδεδομένη και στις ΗΠΑ.
Η συνεργασία πάει πιο μακριά, καθώς η Alibaba δεν έχει απλώς επενδύσει στη Moonshot, αλλά της παρέχει και πρόσβαση σε περίπου 20.000 τσιπ Nvidia. Τέλος, ο Michael Kratsios, τεχνολογικός σύμβουλος του Λευκού Οίκου, την κατηγορεί ότι μέσω Αμερικανών παρόχων cloud σε τρίτες χώρες αποκτά έμμεσα πρόσβαση σε τσιπ υπό περιορισμό. Παρά τους περιορισμούς εδώ και τέσσερα χρόνια, τα κινεζικά εργαστήρια κάλυψαν τη διαφορά, με αποτέλεσμα οι ΗΠΑ να απαγορεύσουν την εισαγωγή έξυπνων κινητών ρομπότ από την Κίνα.
Στην κατανάλωση tokens ΤΝ, τον Μάιο του 2026 η Κίνα κατέγραψε 46 δισεκατομμύρια έναντι 37 των ΗΠΑ, ενώ τον Ιούνιο τα μεγέθη εκτινάχθηκαν στα 98 δισεκατομμύρια για την Κίνα και στα 53 για τις ΗΠΑ, σύμφωνα με την Die Welt.
Ευρύτερα μέτρα θα μπορούσαν να αναζωπυρώσουν τη σύγκρουση, σημειώνει η Handelsblatt, όμως και οι δύο πλευρές κρατούν χαμηλούς τόνους ενόψει της επίσκεψης Σι στις ΗΠΑ. «Ο πρόεδρος Σι έρχεται στις 24 Σεπτεμβρίου, έχουμε ήδη μιλήσει για την τεχνητή νοημοσύνη όταν ήμουν στο Πεκίνο, και θα επανέλθουμε στο θέμα», δήλωσε ο Τραμπ, ενώ οι ειδικοί ζητούν εδώ και καιρό συντονισμό των δύο χωρών για τη ρύθμιση της τεχνολογίας.
