Το πακέτο όπλων είναι εντυπωσιακό: 70 πυροβόλοι πύραυλοι τύπου Atacms, σχεδόν 50.000 οβίδες πυροβολικού, όπως επίσης πολλαπλοί εκτοξευτές πυραύλων και άλλα, παραδίδει η Τουρκία στην Ουκρανία, όπως έγινε γνωστό πριν από λίγες ημέρες.
Τα όπλα προέρχονται κυρίως από παλαιότερα αποθέματα παραγωγής των ΗΠΑ και πρόκειται να βοηθήσουν την Ουκρανία στον αμυντικό της αγώνα κατά της Ρωσίας, σημειώνει το αναλυτικό ρεπορτάζ της γερμανικής Ηandelsblatt.
Η Τουρκία μπορεί να αντέξει αυτή την μείωση των δικών την αποθεμάτων. Διότι έχει οικοδομήσει προ πολλού μια δική της ισχυρή εξοπλιστική βιομηχανία, η οποία κατακτά όλο και περισσότερο τη διεθνή αγορά. Ενισχυμένη και ταυτόχρονα φρεναρισμένη από μια πιθανή αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν τη νέα πραγματικότητα: Οι εξαγωγές της τουρκικής αμυντικής και αεροδιαστημικής βιομηχανίας αυξήθηκαν από 200 εκατ. δολάρια το 2000 σε 10,5 δισ. δολάρια το 2025. Δηλαδή είχαν άνοδο πάνω από 52 (πενήντα δύο) φορές μέσα σε 25 χρόνια.
Τουρκία: Ενδέκατος εξαγωγέας όπλων παγκοσμίως
Την περίοδο 2021 έως 2025, η Τουρκία βρισκόταν, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης Sipri, στην ενδέκατη θέση των μεγαλύτερων εξαγωγέων όπλων παγκοσμίως. Το μερίδιό της στην παγκόσμια αγορά υπερδιπλασιάστηκε σε σύγκριση με την προηγούμενη πενταετία, από 0,9 σε 1,8 τοις εκατό.
Μία από τις εξαγωγικές επιτυχίες είναι το πολεμικό drone Bayraktar TB2 του τεχνολογικού ομίλου Baykar από την Κωνσταντινούπολη.
To τουρκικό drone Bayraktar TB2 © Wikimedia
Βοήθησε την Ουκρανία μετά την έναρξη του πολέμου το 2022 στις πρώτες της επιτυχίες κατά του επιτιθέμενου και χρησιμοποιήθηκε επίσης σε θέατρα πολέμου στη Λιβύη, τη Συρία, το βόρειο Ιράκ και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Η Baykar πωλεί πλέον το drone σε περισσότερες από 30 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Πολωνίας. Με τον ιταλικό όμιλο Leonardo υπάρχει μια κοινοπραξία (Joint Venture).
Συμφωνία-πλαίσιο με το ΝΑΤΟ
Και στον τομέα του πολεμικού ναυτικού η Τουρκία ανταγωνίζεται τους ευρωπαίους ανταγωνιστές. Στις αρχές Ιουλίου, η Ρουμανία, ως η πρώτη χώρα της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, έθεσε σε υπηρεσία ένα πολεμικό πλοίο κατασκευασμένο εξ ολοκλήρου στην Τουρκία.
Η κορβέτα «Contraamiral August Roman» είναι εξοπλισμένη με τεχνολογία της Aselsan, της μεγαλύτερης τουρκικής εξοπλιστικής επιχείρησης. Το χαρτοφυλάκιό της περιλαμβάνει πλήθος ραντάρ, ηλεκτρονικό πόλεμο, ηλεκτρονικά συστήματα πτήσης (avionics), ηλεκτροοπτικά συστήματα, άμυνα κατά drones και drone-πλοίων, συστήματα ελέγχου πυρός και συστήματα επικοινωνιών.
Ο εισηγμένος στο χρηματιστήριο όμιλος της Aselsan, ο οποίος ανήκει κατά πάνω από 70 τοις εκατό στο ίδρυμα των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, διαδραματίζει προ πολλού ρόλο και όχι μόνο στον εγχώριο εξοπλισμό.
Την άνοιξη έλαβε από το ΝΑΤΟ μια τριετή συμφωνία-πλαίσιο για την παράδοση συστημάτων αναγνώρισης φίλιου ή εχθρικού στόχου (IFF) για φορητά συστήματα αεράμυνας, τα λεγόμενα Manpads.
Τον περασμένο Δεκέμβριο η Πολωνία ανέθεσε στην Aselsan συμβόλαιο ύψους 410 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ για συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου. Στη σκληρά αμφισβητούμενη διαδικασία διαγωνισμού επικράτησε και έναντι του γερμανικού ανταγωνισμού, αναφέρεται στα κεντρικά γραφεία της εταιρείας στην Άγκυρα.
Και άλλες τουρκικές εξοπλιστικές επιχειρήσεις πωλούν όπλα στην Ευρώπη. Ο κρατικός όμιλος Turkish Aerospace Industries (TAI) θα παραδώσει 30 εκπαιδευτικά αεροσκάφη Hürjet στην Ισπανία.
To τουρκικό εκπαιδευτικό αεροσκάφος Hurjet © Wikimedia
Η κρατική εταιρεία εξοπλισμών και ναυπήγησης STM κατασκευάζει για την Πορτογαλία δύο πλοία πολλαπλών ρόλων και επιμελητείας. Όμως, από την τουρκική σκοπιά, όλα αυτά είναι μόνο η αρχή.
Επιδιώκουν ηγετικό ρόλο στους νατοϊκούς εξοπλισμούς
Στην Aselsan επιδιώκουν ηγετικό ρόλο στον εξοπλισμό του ΝΑΤΟ. «Μπορούμε να παραδώσουμε πιο οικονομικά και πιο γρήγορα», δήλωσε πρόσφατα ο επικεφαλής της εταιρείας Ahmet Akyol σε συνομιλία με δημοσιογράφους.
Επιπλέον, τα τουρκικά προϊόντα έχουν αποδειχθεί σε πραγματικές επιχειρήσεις του δεύτερου μεγαλύτερου στρατού του ΝΑΤΟ. «Είτε πρόκειται για ραντάρ, αντιαεροπορική άμυνα είτε ηλεκτρονικό πόλεμο, μπορούμε να τα παραδώσουμε όλα σε λιγότερο από δύο χρόνια».
Μαζί με τον κατασκευαστή πυραύλων Roketsan και άλλες επιχειρήσεις, η Aselsan εργάζεται ήδη για το επόμενο στάδιο της τουρκικής εξοπλιστικής βιομηχανίας: τον Ατσάλινο Θόλο (Çelik Kubbe).
Σχεδιάζεται ένα πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας και πυραυλικής άμυνας, το οποίο διασυνδέει σταθμούς ραντάρ, όπλα λέιζερ, ηλεκτρονικούς παρεμβολείς καθώς και πυραύλους μικρού, μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ).
Ο Ατσάλινος Θόλος πρόκειται να είναι σε θέση να αποκρούει όλους τους τύπους επιθέσεων, από drones μέχρι βαλλιστικούς πυραύλους.
Το γεγονός ότι η Τουρκία διαθέτει μια δική της ισχυρή εξοπλιστική βιομηχανία οφείλεται στην εισβολή των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο το 1974. Διότι οι ΗΠΑ επέβαλαν τότε εμπάργκο όπλων.
Έναν χρόνο αργότερα ιδρύθηκε η Aselsan με στόχο να βοηθήσει την Τουρκία να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία στα εξοπλιστικά.
Ο Ερντογάν έδωσε την τελική ώθηση στο σχέδιο αυτονομίας
Σε πλήρη εξέλιξη τέθηκε ωστόσο το εγχείρημα μετά την ανάληψη των καθηκόντων από τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον Ιανουάριο του 2003. Η κυβέρνηση επένδυσε συστηματικά σε ερευνητικά προγράμματα και στην ανάπτυξη κρατικών εργοστασίων όπλων.
Η Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών (Savunma Sanayii Baskanligi, SSB), η οποία είναι αρμόδια για τις εξοπλιστικές προμήθειες, υπάγεται από το 2018 απευθείας στον Πρόεδρο.
Σήμερα υπάρχουν 3.500 εξοπλιστικές/αμυντικές επιχειρήσεις με περίπου 100.000 εργαζομένους. Η Aselsan απασχολεί μόνη της 14.000 εργαζομένους — με αυξητική τάση.
Το αντιαεροπορικό σύστημα HISAR-A που κατασκευάζεται από τις εταιρείες Roketsan και Aselsan, εδώ τοποθετημένο σε ερπυστριοφόρο με ραντάρ © Roketsan
Η κεφαλαιοποίηση της τουρκικής αμυντικής αγοράς ανέρχεται σε περίπου 36 δισεκατομμύρια δολάρια. Η Aselsan και τέσσερις ακόμη επιχειρήσεις συγκαταλέγονται στους 100 κορυφαίους εξαγωγείς όπλων.
Η Τουρκία είναι σήμερα ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς όπλων — χάρη «στους φίλους της στο ΝΑΤΟ», δήλωσε ειρωνικά ο υπουργός Οικονομικών Mehmet Simsek. «Δεν μας πούλησαν τον εξοπλισμό, κι έτσι τον κατασκευάσαμε μόνοι μας».
Η διαμάχη με τις ΗΠΑ φρενάρει τις φιλοδοξίες
Ωστόσο, μια διαμάχη με τις ΗΠΑ φρενάρει τις εξοπλιστικές φιλοδοξίες της Άγκυρας. Στο εγχώριας ανάπτυξης μαχητικό αεροσκάφος πέμπτης γενιάς με το όνομα Kaan λείπουν ακόμη οι κινητήρες. Αυτοί παραγγέλθηκαν από τη General Electric. Ο αμερικανικός όμιλος δεν μπορεί όμως να παραδώσει, επειδή η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις στην Τουρκία.
Ο λόγος είναι ότι η Άγκυρα αγόρασε το 2019 δύο συστήματα αεράμυνας S-400 από τη Ρωσία. Η Ουάσιγκτον διαμαρτυρήθηκε λόγω ανησυχιών ότι οι S-400 θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τις ιδιότητες stealth των αμερικανικών μαχητικών F-35, και επέβαλε κυρώσεις στην Άγκυρα.
Από αυτό το σημείο και πέρα ναυάγησε επίσης η προσπάθεια της Τουρκίας να αγοράσει η ίδια F-35 από τις ΗΠΑ — ακόμη κι αν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε πρόσφατα ότι η στάση του σε αυτό το ζήτημα θα μπορούσε να επανεξεταστεί.
Υπό υψηλή πίεση εργάζεται τώρα ο κατασκευαστής κινητήρων TEI (Tusas Engine Industries) στο Εσκίσεχιρ, περίπου 230 χιλιόμετρα δυτικά της Άγκυρας, για την ανάπτυξη δικών του κινητήρων για το Kaan, κάτι που ωστόσο μπορεί να διαρκέσει πολλά χρόνια.
Η Τουρκία αποτελεί πλέον έναν αξιοσημείωτο ανταγωνιστή στην ευρωπαϊκή αγορά άμυνας, λέει ο Aaron Stein, πρόεδρος της αμερικανικής δεξαμενής σκέψης Foreign Policy Research Institute (FPRI).
Το κατά πόσον μπορεί να επεκτείνει τις εξαγωγές στον προηγμένο τομέα της αεροδιαστημικής παραμένει ωστόσο ασαφές. «Επί του παρόντος, η βάση της τουρκικής εξοπλιστικής βιομηχανίας για προϊόντα υψηλής τεχνολογίας είναι ακόμη εύθραυστη», γράφει ο ειδικός σε θέματα άμυνας και Τουρκίας σε ανάλυσή του.
Πολύ σημαντική για να την αγνοήσει κανείς
Πρέπει όμως οι Ευρωπαίοι γενικότερα να συνεργάζονται με την Τουρκία; Υπό τον Ερντογάν, η χώρα έχει γίνει τα τελευταία χρόνια όλο και πιο αυταρχική.
Πολιτικοί της αντιπολίτευσης, δημοσιογράφοι και ακτιβιστές καταλήγουν στη φυλακή, πολλά μέσα ενημέρωσης έχουν τεθεί υπό κυβερνητικό έλεγχο.
Στις διμερείς συνομιλίες με εκπροσώπους της ΕΕ οι δημοκρατικές αρχές και τα ανθρώπινα δικαιώματα εξακολουθούν να παίζουν ρόλο, λέει ο Oguz Üçüncü, βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος AKP.
Αυτό είναι επίσης σημαντικό. Όμως η κατάσταση πολιτικής ασφάλειας στην περιοχή, αλλά και παγκοσμίως, έχει συμβάλει στο να γίνει η Τουρκία εξαιρετικά σημαντική για να την αγνοήσει κανείς.
