Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ προχωρά σήμερα στη δεύτερη κρίσιμη ψηφοφορία για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες, με τη διαδικασία να εξελίσσεται ταυτόχρονα σε μάχη μεταξύ των υποψηφίων και σε θεσμική αντιπαράθεση για τον έλεγχο της επιλογής του νέου Γενικού Γραμματέα.
Τα 15 κράτη-μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας αναμένεται να συνεδριάσουν στις 10:00 ώρα Νέας Υόρκης (17:00 ώρα Ελλάδας), για τη δεύτερη «ενδεικτική ψηφοφορία». Σε αυτήν, κάθε χώρα καλείται ανώνυμα να δηλώσει για κάθε υποψήφιο εάν τον «ενθαρρύνει», τον «αποθαρρύνει» ή εάν «δεν εκφράζει γνώμη».
Στην κούρσα βρίσκονται πλέον οκτώ υποψήφιοι, πέντε γυναίκες και τρεις άνδρες, για τη διαδοχή του Πορτογάλου Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος ολοκληρώνει στις 31 Δεκεμβρίου τη δεύτερη πενταετή θητεία του.
Η σημερινή ψηφοφορία θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αναμένεται να ξεκαθαρίσει περισσότερο το τοπίο και ενδεχομένως να οδηγήσει ορισμένους διεκδικητές στην έξοδο από την κούρσα.
Μετά τον πρώτο γύρο, στις 30 Ιουλίου, το προβάδισμα είχε η Ρεβέκα Γκρίνσπαν, πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα και επικεφαλής της UNCTAD. Πίσω της βρίσκονταν η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γουιάνας Κάρολαϊν Ροδρίγκες-Μπίρκετ και ο Αργεντινός επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας Ραφαέλ Γκρόσι.
Ωστόσο, οι ισορροπίες κάθε άλλο παρά έχουν παγιωθεί. «Διπλωμάτες αναμένουν ότι η κατανομή των ψήφων θα παρουσιάσει διακυμάνσεις σε σύγκριση με την ψηφοφορία του Ιουλίου», σημείωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Ντάνιελ Φόρτι, αναλυτής του International Crisis Group. Όπως εκτίμησε, μετά τον σημερινό γύρο ορισμένοι υποψήφιοι ενδέχεται να αντιληφθούν ότι η εκστρατεία τους έχει ουσιαστικά φτάσει στο τέλος της.
Στη μάχη τα βέτο των «5»
Η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει ακόμη εβδομάδες ή και μήνες. Για να προκριθεί τελικά ένας υποψήφιος χρειάζεται τουλάχιστον εννέα ψήφους στο Συμβούλιο Ασφαλείας και, κυρίως, να μην βρεθεί αντιμέτωπος με βέτο από κάποιο από τα πέντε μόνιμα μέλη: τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Κίνα, τη Γαλλία και τη Βρετανία.
Το πρόσωπο που θα επιλέξει το Συμβούλιο Ασφαλείας θα προταθεί στη συνέχεια στη Γενική Συνέλευση, η οποία παραδοσιακά επικυρώνει την επιλογή.
Η φετινή διαδικασία έχει και έντονη γεωγραφική και έμφυλη διάσταση. Οι χώρες της Λατινικής Αμερικής θεωρούν ότι αυτή τη φορά τους αναλογεί η θέση, ενώ παράλληλα πολλές κυβερνήσεις πιέζουν ώστε, για πρώτη φορά στην ιστορία του ΟΗΕ, να αναλάβει γυναίκα τη θέση της Γενικής Γραμματέως.
Εκτός από τη Γκρίνσπαν, τη Ροδρίγκες-Μπίρκετ και τον Γκρόσι, υποψήφιοι είναι η πρώην πρόεδρος της Χιλής Μισέλ Μπατσελέτ, η πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης από τον Ισημερινό Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα, ο Ουγκαντέζος διπλωμάτης Ολάρα Οτούνου, ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης Μάκι Σαλ και η διπλωμάτης από τον Ισημερινό Ιβόν Μπάκι.
Το πεδίο, πάντως, μπορεί να διευρυνθεί. Ο Ρώσος πρεσβευτής στον ΟΗΕ Βασίλι Νεμπένζια άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να εμφανιστούν και νέες υποψηφιότητες εάν διαμορφωθεί αδιέξοδο και κανένα από τα σημερινά ονόματα δεν συγκεντρώσει την απαιτούμενη στήριξη.
Η Μπέρμποκ στο στόχαστρο ΗΠΑ και Ρωσίας
Την ήδη σύνθετη διαδικασία επιβαρύνει μια ασυνήθιστα έντονη αντιπαράθεση μεταξύ της προέδρου της Γενικής Συνέλευσης Αναλένα Μπέρμποκ και δύο από τα ισχυρότερα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, των ΗΠΑ και της Ρωσίας.
Μόσχα και Ουάσιγκτον κατηγορούν την πρώην υπουργό Εξωτερικών της Γερμανίας ότι επιχειρεί να διευρύνει τον ρόλο της Γενικής Συνέλευσης σε μια διαδικασία στην οποία το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει τον καθοριστικό θεσμικό λόγο.
Η Μπέρμποκ έχει επιδιώξει μια περισσότερο «διαφανή, χωρίς αποκλεισμούς, δομημένη, έγκαιρη και αξιόπιστη» επιλογή, διοργανώνοντας δημόσιους διαλόγους με τους υποψηφίους και παρεμβαίνοντας με επιστολές προς το Συμβούλιο Ασφαλείας.
Ιδιαίτερες αντιδράσεις προκάλεσε η απόφασή της να οργανώσει στις 23 Ιουλίου, στο πλαίσιο δημόσιας εκδήλωσης, άτυπη ψηφοφορία μεταξύ του κοινού για τους υποψηφίους.
Η πρεσβεύτρια των ΗΠΑ Τζένιφερ Λοσέτα χαρακτήρισε την πρωτοβουλία «αθέμιτη, αδιαφανή και άνευ προηγουμένου», επισημαίνοντας ότι όσοι συμμετείχαν δεν έχουν θεσμικό ρόλο στην επιλογή του Γενικού Γραμματέα. Κατηγόρησε μάλιστα την Μπέρμποκ για «υπέρβαση αρμοδιοτήτων».
Ανάλογη θέση εξέφρασε και ο Νεμπένζια, δηλώνοντας ότι η Μόσχα ανησυχεί για τον ρόλο που, κατά την άποψή της, επιχειρεί να επιβάλει η πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης.
Νέα ένταση προκάλεσε η προτροπή της Μπέρμποκ προς το Συμβούλιο Ασφαλείας να μην εξετάζει υποψηφίους που δεν έχουν προηγουμένως συμμετάσχει στους δημόσιους διαλόγους της Γενικής Συνέλευσης. Η αμερικανική πλευρά απάντησε ότι το Συμβούλιο έχει δικαίωμα να εξετάσει οποιαδήποτε υποψηφιότητα κρίνει σκόπιμο.
Η αναμέτρηση για τη διαδοχή του Γκουτέρες διεξάγεται, έτσι, σε μια από τις δυσκολότερες συγκυρίες για τον ΟΗΕ. Οι βαθιές διαφωνίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, η υποχώρηση της πολυμερούς συνεργασίας και οι σοβαρές οικονομικές πιέσεις έχουν περιορίσει τη δυνατότητα του Οργανισμού να παρεμβαίνει αποφασιστικά στις μεγάλες διεθνείς κρίσεις.
Ιδιαίτερα οι πιέσεις από τις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ για περιορισμό της χρηματοδότησης έχουν εντείνει την αβεβαιότητα, με τις περικοπές να απειλούν τόσο ανθρωπιστικές όσο και ειρηνευτικές αποστολές.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η δεύτερη ψηφοφορία δεν θα δείξει μόνο ποιοι υποψήφιοι έχουν πραγματική πιθανότητα να φτάσουν μέχρι το τέλος. Θα αποτελέσει και ένα πρώτο τεστ για το κατά πόσο τα πέντε μόνιμα μέλη μπορούν να συγκλίνουν σε ένα πρόσωπο που θα αναλάβει έναν ΟΗΕ βαθιά διχασμένο και υπό αυξανόμενη πίεση.
