Κυρώσεις στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) επέβαλε η κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, μόλις λίγες ώρες αφότου μια πρώην δικαστής του τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης, οδηγώντας την Ουάσιγκτον σε τροχιά διπλωματικής σύγκρουσης με τους Ευρωπαίους συμμάχους της.
Το Δικαστήριο καταδίκασε την απόφαση, χαρακτηρίζοντάς την «επίθεση στο κράτος δικαίου και στα ίδια τα θεμέλια της διεθνούς έννομης τάξης», ενώ κάλεσε τα 125 κράτη-μέλη του να αναλάβουν δράση για την υπεράσπισή του.
«Το Δικαστήριο δεν μπορεί να σταθεί μόνο του. Η τύχη του βρίσκεται πλέον και στα χέρια των κρατών που το δημιούργησαν», ανέφερε σε ανακοίνωσή του.
«Δεν πρόκειται απλώς για την υπεράσπιση ενός θεσμού, αλλά για τη διαφύλαξη της διεθνούς τάξης που βασίζεται στο κράτος δικαίου. Η Ιστορία θα κρίνει αυτή τη στιγμή», πρόσθεσε.
Η κυβέρνηση Τραμπ διατηρεί εχθρική στάση απέναντι στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, το οποίο ιδρύθηκε το 2002 με αποστολή τη δίωξη εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονιών.
Η Ουάσιγκτον έχει επιβάλει και στο παρελθόν κυρώσεις σε εισαγγελείς και δικαστές του. Ωστόσο, η νέα απόφαση προχωρά πολύ περισσότερο, καθώς ενδέχεται να πλήξει και τις επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες στο ίδιο το Δικαστήριο.
Ρούμπιο: Ή θα σταματήσουν οι απειλές ή θα βάλουμε τέλος στο Δικαστήριο
«Ο πρόεδρος Τραμπ δεν θα επιτρέψει ποτέ στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο να ασκήσει διώξεις εναντίον Αμερικανών», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο σε ανακοίνωση που δημοσίευσε το Reuters.
«Γι’ αυτό σήμερα οι ΗΠΑ επιβάλλουν κυρώσεις στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Θα απαγορεύσουμε τις συναλλαγές με αυτό το ανεξέλεγκτο δικαστήριο, στερώντας του τους πόρους και παραλύοντας την ικανότητά του να λειτουργεί», πρόσθεσε.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε τις κυρώσεις προβλέποντας αρχική μεταβατική περίοδο έξι μηνών, καθώς και ορισμένες εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν συγκεκριμένες συναλλαγές στους τομείς των τηλεπικοινωνιών, του λογισμικού, της καταβολής συντάξεων και των διαδικασιών που αφορούν κρατουμένους.
Ο Ρούμπιο ανέφερε ότι το καθεστώς κυρώσεων σχεδιάστηκε με τρόπο που να δίνει στο Δικαστήριο και στα κράτη-μέλη του την ευκαιρία να αντιμετωπίσουν τις αμερικανικές ανησυχίες. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι οι κυρώσεις θα προσαρμοστούν εάν δεν ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.
Οι ΗΠΑ έχουν επανειλημμένα καταδικάσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τα εντάλματα σύλληψης που έχει εκδώσει εις βάρος Ισραηλινών αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Η Ουάσιγκτον έχει επίσης αντιταχθεί σε προηγούμενη έρευνα για ενέργειες Αμερικανών στρατιωτών στο Αφγανιστάν, την οποία το Δικαστήριο αναφέρει ότι έχει πλέον θέσει σε χαμηλότερη προτεραιότητα.
Η αναπληρώτρια εισαγγελέας του ΔΠΔ Ναζχάτ Σαμίμ Χαν δήλωσε στο Reuters ότι οι κυρώσεις έχουν στόχο «να υπονομεύσουν το κράτος δικαίου σε διεθνές επίπεδο και το έργο ενός ανεξάρτητου δικαστικού θεσμού».
«Το έργο μας θα συνεχιστεί σε όλες τις υποθέσεις, τις έρευνες και τις διώξεις μας», ξεκαθάρισε.
Μέχρι σήμερα, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει εκδώσει εντάλματα σύλληψης για περισσότερα από 70 πρόσωπα, μεταξύ των οποίων ηγέτες κρατών και σημαντικές προσωπικότητες που εμπλέκονται σε διεθνείς συγκρούσεις.
Εκτός από τον Νετανιάχου, το Δικαστήριο έχει ζητήσει τη σύλληψη στελεχών της Χαμάς. Στα πρόσωπα εναντίον των οποίων έχουν εκδοθεί εντάλματα περιλαμβάνονται επίσης ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Σουδανός πρώην πρόεδρος Ομάρ αλ Μπασίρ και ο Λίβυος πρώην ηγέτης Μουαμάρ Καντάφι.
Αντίθετα, αποσύρθηκαν οι κατηγορίες εναντίον του Κενυάτη προέδρου Ουίλιαμ Ρούτο και του πρώην προέδρου της χώρας Ουχούρου Κενιάτα.
Το Νόμπελ Ειρήνης στη Νάβι Πιλάι και το μήνυμα της Επιτροπής
Η επιβολή των αμερικανικών κυρώσεων συνέπεσε με την απονομή του Νόμπελ Ειρήνης 2026 στη Νοτιοαφρικανή νομικό Νάβι Πιλάι, η οποία είχε υπηρετήσει ως δικαστής στο Εφετείο του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου από το 2003 έως το 2008.
Η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ συνέδεσε ρητά την επιλογή της με την ανάγκη υπεράσπισης της διεθνούς δικαιοσύνης, σε μια περίοδο κατά την οποία «οι δικαστές και οι θεσμοί του διεθνούς δικαίου δέχονται πολιτικές επιθέσεις».
«Ένα διεθνές νομικό σύστημα στο οποίο οι εγκληματίες πολέμου λογοδοτούν και τα θύματα των παραβιάσεων βλέπουν να αποδίδεται δικαιοσύνη αποτελεί προϋπόθεση για την ειρηνικό στον κόσμο», ανέφερε η Επιτροπή.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο κατά το παρελθόν έχει λάβει ισχυρή υποστήριξη από τα κράτη-μέλη του, στα οποία περιλαμβάνονται όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όλα τα κράτη του ΝΑΤΟ, με εξαίρεση τις ΗΠΑ και την Τουρκία. Η έδρα του βρίσκεται στη Χάγη.
Πώς μπορεί να παραλύσει η λειτουργία του Δικαστηρίου
Οι αμερικανικές κυρώσεις συνήθως απαγορεύουν σε όλες τις επιχειρήσεις που εδρεύουν στις ΗΠΑ να συνεργάζονται με έναν οργανισμό στον οποίο έχουν επιβληθεί περιοριστικά μέτρα.
Στην πράξη, αυτό μπορεί να αναγκάσει τις τράπεζες να κλείσουν λογαριασμούς, τις ασφαλιστικές εταιρείες να διακόψουν την κάλυψη και τις εταιρείες λογισμικού να σταματήσουν να παρέχουν υπηρεσίες.
Η κυβέρνηση Τραμπ είχε επιβάλει στοχευμένες κυρώσεις σε αξιωματούχους του Δικαστηρίου και κατά την πρώτη προεδρική θητεία του. Τα μέτρα εκείνα ανακλήθηκαν επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν.
Ωστόσο, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε νέες κυρώσεις μόλις λίγες μέρες μετά την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, τον Ιανουάριο του 2025.
Οι αξιωματούχοι του Δικαστηρίου προετοιμάζονταν εδώ και μήνες για το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων στον ίδιο τον θεσμό. Στο πλαίσιο αυτό, είχαν ξεκινήσει τη μετάβαση από το λογισμικό της Microsoft σε εναλλακτικές λύσεις ανοιχτού κώδικα, ενώ παράλληλα προχωρούσαν σε νέες ρυθμίσεις για τις τραπεζικές υπηρεσίες και την υγειονομική ασφάλιση.
Ευρωπαϊκός μηχανισμός προστασίας από τις αμερικανικές κυρώσεις
Προ ημερών, ο γραμματέας του Δικαστηρίου Οσβάλντο Σαβάλα Χίλερ κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να προετοιμαστεί για την ενεργοποίηση ενός «μηχανισμού παρεμπόδισης» (blocking mechanism).
Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει στην ΕΕ να προστατεύει ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και κράτη από εξωεδαφικές επιπτώσεις κυρώσεων που επιβάλλουν τρίτες χώρες.
Στην ανακοίνωσή του, ο Ρούμπιο υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ είχαν καθυστερήσει την επιβολή των κυρώσεων, ελπίζοντας ότι το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και τα κράτη που έχουν προσχωρήσει στο ιδρυτικό Καταστατικό της Ρώμης θα ανταποκρίνονταν στις αμερικανικές ανησυχίες.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό δεν συνέβη.
«Είτε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο θα σταματήσει τις απειλές του είτε εμείς θα βάλουμε τέλος στο Δικαστήριο», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών.
Και πρόσθεσε: «Αναμένουμε από τους συμμάχους μας, πολλοί από τους οποίους συμμετέχουν στο Δικαστήριο και βασίζονται στους Αμερικανούς στρατιωτικούς για την άμυνά τους, να το συγκρατήσουν».
