Οι 10 μέρες που άλλαξαν τον σύγχρονο κόσμο

Από τη θεωρία του Δαρβίνου και τη Ρωσική Επανάσταση έως την ανακάλυψη του ηλεκτρισμού και τη μεταμόρφωση της Κίνας. Εκατομμύρια σελίδες των 175 χρόνων New York Times ξαναγράφουν την ιστορία

Υδρόγειος σφαίρα © Unsplash

Με αφορμή τη συμπλήρωση 63.978 ημερών, δηλαδή 175 χρόνων από την ίδρυση των New York Times, το περιοδικό The New York Times Magazine ανέλαβε το σχεδόν αδύνατο εγχείρημα να επιλέξει τις 10 μέρες με τη μεγαλύτερη ιστορική σημασία από την πρώτη ημέρα κυκλοφορίας της εφημερίδας.

Πριν από την ψηφιακή επανάσταση, το ημερήσιο φύλλο έδινε το «πρώτο προσχέδιο της Ιστορίας». Κάθε μέρα είχε τη δική της σημασία. Ορισμένες, όμως, αποδείχθηκαν πολύ σημαντικότερες από άλλες.

Η Ιστορία, εξάλλου, αξιολογείται εκ των υστέρων. Καθώς ο χρόνος γράφει τη δεύτερη και την τρίτη εκδοχή της —χωρίς ποτέ να φτάνει στην οριστική— ορισμένες ημερομηνίες αναδεικνύονται σε καθοριστικά σημεία καμπής. Πρόκειται για στιγμές μετά τις οποίες τίποτα δεν ήταν πια το ίδιο, είτε προς το καλύτερο είτε προς το χειρότερο.

Κοιτάζοντας πίσω, θα μπορούσαμε άραγε να εντοπίσουμε τις ημέρες των τελευταίων 175 ετών που διαμόρφωσαν με τον πιο καθοριστικό τρόπο τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα;

Πώς επιλέχθηκαν οι 10 σημαντικότερες ημερομηνίες της σύγχρονης Ιστορίας

Το περασμένο καλοκαίρι, η αμερικανική εφημερίδα συνέστησε μια επιτροπή 13 ιστορικών και ακαδημαϊκών για να συζητήσουν αυτό το ερώτημα μέσα σε σειρά συναντήσεων.

Οι συμμετέχοντες υπήρξαν ιδιαίτερα γενναιόδωροι με τις γνώσεις και τις σκέψεις τους, ενώ αντιμετώπισαν την πρόκληση με ενθουσιασμό.

Για να τους αναγκάσουμε να καταλήξουν σε αποφάσεις, γράφουν οι ΝΥΤ, θέσαμε ιστορικά γεγονότα το ένα απέναντι στο άλλο, σαν παρουσιαστές τηλεπαιχνιδιού.

Αν έπρεπε οπωσδήποτε να επιλέξετε, τι θα θεωρούσατε σημαντικότερο: την εφεύρεση του αεροπλάνου ή του αυτοκινήτου;

Φυσικά, η άσκηση αποδείχθηκε ορισμένες φορές εξαιρετικά εκνευριστική για τους συμμετέχοντες. Κάποια στιγμή, ο συγγραφέας Τζον Γκανζ σήκωσε τα χέρια και αναφώνησε: «Όλο αυτό είναι εντελώς αυθαίρετο!».

Η απάντηση θα μπορούσε να είναι μόνο: Ναι, αλλά… Εξάλλου, αυτό ακριβώς κάνουν οι ιστορικοί: αποδίδουν σημασία στα γεγονότα εκ των υστέρων.

Τελικά, ύστερα από πολλές διαφωνίες, διαπραγματεύσεις και συμβιβασμούς, προέκυψε η τελική λίστα.

Καθεμία από τις επιλεγμένες ημερομηνίες αναδεικνύει ένα θέμα που η επιτροπή θεώρησε καθοριστικό για την κατανόηση του σημερινού κόσμου.

Αυτό ήταν κάτι που διαπίστωσαν και οι ίδιοι οι ιστορικοί στην πορεία.

Δεν αποτελούσε αρχική πρόθεση, αλλά καθώς εξελίσσονταν οι συζητήσεις, οι συμμετέχοντες άρχισαν να οργανώνουν τη σκέψη τους εντοπίζοντας τις σημαντικότερες τάσεις της σύγχρονης εποχής και αναζητώντας τις ιστορικές τους ρίζες.

Εν μέρει, αυτό συνέβη επειδή τους ζητήθηκε να υιοθετήσουν μια οπτική προσανατολισμένη στο παρόν: να εξετάσουν την Ιστορία με βάση το πώς διαμόρφωσε τη σημερινή πραγματικότητα.

Αν πραγματοποιούνταν η ίδια άσκηση πριν από δέκα χρόνια ή αν επαναληφθεί σε δέκα χρόνια από σήμερα, οι επιλογές τους ενδεχομένως να ήταν διαφορετικές. Άλλωστε, όσα μοιάζουν καθοριστικά σήμερα μπορεί αύριο να φαίνονται λιγότερο σημαντικά.

Η αμερικανική και η παγκόσμια οπτική

Οι ΝΥΤ ζήτησαν από τους ιστορικούς να λάβουν υπόψη ολόκληρο τον κόσμο.

Ωστόσο, η αμερικανική οπτική κατέληξε να κυριαρχήσει στις συζητήσεις τους. Αυτό ήταν σε έναν βαθμό αναμενόμενο, καθώς τα τελευταία 175 χρόνια συνέπεσαν με την άνοδο —και ενδεχομένως την αρχή της υποχώρησης— της παγκόσμιας κυριαρχίας των ΗΠΑ.

Οι ημέρες που επιλέχθηκαν αντανακλούν, φυσικά, και τη σύνθεση της ίδιας της επιτροπής, με τα διαφορετικά επιστημονικά πεδία εξειδίκευσης και τις οπτικές των μελών της.

Το βασικό εργαλείο, ωστόσο, ήταν το ίδιο το αρχείο των New York Times.

Μια από τις μεγαλύτερες απολαύσεις του αφιερώματος για τα 175 χρόνια της εφημερίδας ήταν η εξερεύνηση του πλούσιου ιστορικού της αρχείου, αναφέρουν οι συντελεστές.

Ορισμένα από τα δημοσιεύματα μοιάζουν σήμερα προφητικά. Άλλα δείχνουν πόσο δύσκολο ήταν για τους ανθρώπους της εποχής να αντιληφθούν τη σημασία όσων συνέβαιναν.

Σχεδόν πάντα, όμως, οι καταγραφές εκείνης της περιόδου είναι συναρπαστικές, καθώς αποτυπώνουν όσα ήταν γνωστά τη στιγμή που εκτυλίσσονταν τα γεγονότα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, γεγονότα που έμελλε να αποκτήσουν τεράστια ιστορική σημασία δεν εμφανίστηκαν καν στο πρωτοσέλιδο της επόμενης μέρας.

Αντίθετα, βρίσκονταν στις εσωτερικές σελίδες, δίπλα σε ειδήσεις που σήμερα κανείς δεν θυμάται ή σε διαφημίσεις για τα πιο σύγχρονα πλυντήρια της εποχής.

Άλλες φορές, ένα γεγονός δεν καταγράφηκε αρχικά καθόλου στην εφημερίδα και χρειάστηκε να παρακολουθηθεί πώς αναδείχθηκε σταδιακά η σημασία του μέσα από τα επόμενα ρεπορτάζ.

Η Ιστορία, εξάλλου, σπάνια γράφεται μέσα σε μία μόνο ημέρα. Εξελίσσεται σταδιακά, αλλά ποτέ γραμμικά.

Ένας παγκόσμιος πόλεμος μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τον επόμενο, ίσως ακόμη και να τον καταστήσει αναπόφευκτο.

Άλλα γεγονότα περιπλέκουν αυτή την εξέλιξη. Μια οικονομική ύφεση, για παράδειγμα, που εκτυλίσσεται μέσα από πολλές καθοριστικές μέρες, μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες για το ξέσπασμα ενός πολέμου.

Ας δούμε τα δέκα κομβικότερα γεγονότα των τελευταίων 175 χρόνων, όπως τα αξιολόγησε η επιτροπή των ειδικών, καθώς και το σύντομο σκεπτικό που υπογραμμίζει τη σημασία τους.

Οι δέκα μέρες που άλλαξαν τον κόσμο

1. Η ημέρα που εκθρονίστηκε ο Θεός: 24 Νοεμβρίου 1859

Ο Κάρολος Δαρβίνος δημοσιεύει το βιβλίο «Η καταγωγή των ειδών». «Πάνω απ’ όλα, η θεωρία του Δαρβίνου αποτελεί μια αντίληψη για το τι είναι ο άνθρωπος και ποια είναι η θέση του στο σύμπαν, ανεξάρτητη από τη θεολογία. Τίποτα δεν μπορεί να είναι σημαντικότερο απ’ αυτό όσον αφορά την υπαρξιακή αντίληψη που έχουμε για τον εαυτό μας».

2. Η ημέρα που η Αμερική έδωσε μια υπόσχεση: 3 Φεβρουαρίου 1870

Επικυρώνεται η 15η Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος, απαγορεύοντας τη στέρηση του δικαιώματος ψήφου λόγω φυλής, χρώματος ή προηγούμενης κατάστασης δουλείας.

«Οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, όταν προσπαθούν σήμερα να διαχειριστούν τα δικαιώματα των μειονοτήτων, βασίζονται σ’ αυτές τις ιδέες. Υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στον αμερικανικό τρόπο προσέγγισης του ζητήματος. Δημιούργησε ένα πρότυπο για τα δικαιώματα».

3. Η ημέρα που άναψαν τα φώτα: 4 Σεπτεμβρίου 1882

Τίθεται σε λειτουργία το πρώτο δίκτυο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας στις ΗΠΑ. «Ο ηλεκτρισμός ανοίγει τη νύχτα στον άνθρωπο. Καθιστά δυνατή την εργασία 24 ώρες το 24ωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα. Επιτρέπει να συμβούν κάθε είδους παράξενα και θαυμαστά πράγματα».

4. Η ημέρα που τάισε τον κόσμο: 9 Σεπτεμβρίου 1913

Αναπτύσσεται η μέθοδος Haber-Bosch, η οποία καθιστά δυνατή την παραγωγή χημικών λιπασμάτων. «Προκάλεσε παγκόσμια έκρηξη στη γεωργική παραγωγή, απέτρεψε μαζικούς λιμούς και αποτέλεσε, πιθανότατα, τη σημαντικότερη επιστημονική συνεισφορά στην ιστορία για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους».

5. Η ημέρα που εξεγέρθηκαν οι εργάτες: 7 Νοεμβρίου 1917

Οι μπολσεβίκοι καταλαμβάνουν την εξουσία στην Πετρούπολη. «Μια ριζοσπαστική προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα διαφορετικό πλαίσιο οργάνωσης της σύγχρονης βιομηχανικής κοινωνίας. Για τα επόμενα 75 χρόνια ήσουν είτε υπέρ είτε κατά».

6. Η ημέρα που το κακό έγινε σύστημα: 20 Ιανουαρίου 1942

Στη Διάσκεψη της Βάνζεε, η ναζιστική ηγεσία οργανώνει τη γενοκτονία των Εβραίων της Ευρώπης. «Ο συστηματικός και προσχεδιασμένος χαρακτήρας κατέστησε το Ολοκαύτωμα τόσο ασυνήθιστο. Επρόκειτο ουσιαστικά για την παρουσίαση ενός σχεδίου δολοφονιών».

7. Η ημέρα που αντικρίσαμε το τέλος μας: 6 Αυγούστου 1945

Οι ΗΠΑ ρίχνουν την ατομική βόμβα στη Χιροσίμα. «Η στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι ο άνθρωπος είναι ένα πλάσμα ικανό να καταστρέψει τον ίδιο του τον εαυτό».

8. Η ημέρα που έδωσε τον έλεγχο στις γυναίκες: 9 Μαΐου 1960

Ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) εγκρίνει το αντισυλληπτικό χάπι. «Όταν η τεκνοποίηση παύει να καθορίζει τη ζωή των γυναικών, μπορούν να αποκτήσουν πολιτική, οικονομική και κοινωνική δύναμη. Κι αυτό απειλεί μια κοινωνία στην οποία κατέχουν την εξουσία αποκλειστικά οι άνδρες».

9. Η ημέρα που ξανασυνέδεσε τον κόσμο: 29 Οκτωβρίου 1969

Αποστέλλεται το πρώτο μήνυμα μέσω του δικτύου ARPANET, προδρόμου του Διαδικτύου.

«Το Διαδίκτυο μετατρέπει τελικά τα άτομα σε πομπούς πληροφοριών. Οτιδήποτε κάνεις μπορεί να αποκτήσει παγκόσμια διάσταση μέσα σε μια στιγμή. Αυτό, μάλιστα, μπορεί να συμβεί με εκατομμύρια ανθρώπους, προκαλώντας χαοτικές συνέπειες κάθε είδους».

10. Η ημέρα που γεννήθηκε μια νέα υπερδύναμη: 18 Δεκεμβρίου 1978

Ο Ντενγκ Ξιαοπίνγκ ανακοινώνει οικονομικές μεταρρυθμίσεις στην Κίνα. «Ήταν η στιγμή κατά την οποία άρχισε η πιθανή υποχώρηση της αμερικανικής κυριαρχίας, ακόμη κι αν τότε δεν ήταν ορατό».