Η απειλή ενός νέου ενεργειακού σοκ -με ενδεχομένως μεγάλη ένταση και διάρκεια- επικρέμαται πλέον πάνω από τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, μετά τις δραματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, που πυροδότησε η «Επική Οργή» του Ντόναλντ Τραμπ που έπεσε πάνω στο Ιράν. Τα πρώτα δείγματα γραφής από τις ασιατικές αγορές παραπέμπουν σε άνοδο των τιμών κατά την πρώτη ημέρα των συναλλαγών μετά την έναρξη των εχθροπραξιών. Το πετρέλαιο μπρεντ σημείωσε άλμα 14% στις αρχικές συναλλαγές και εκτινάχθηκε πάνω από τα 83 δολ./βαρέλι, αν και στη συνέχεια περιόρισε τα κέρδη του στα 77,67 δολάρια με άνοδο 6,6%.
Σε κάθε περίπτωση, το κλείσιμο μέχρι νεωτέρας των Στενών του Ορμούζ -μία από τις πιο κρίσιμες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου στον κόσμο, από την οποία διέρχεται το 20% των όγκων LNG και το 25% των φορτίων πετρελαίου που μεταφέρονται διά θαλάσσης- έχει προκαλέσει ρίγη στις αγορές. Και τούτο διότι ενδεχόμενη διακοπή της ναυσιπλοΐας για διάστημα πέραν των λίγων 24ωρων απειλεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις, όχι μόνο στις τιμές της ενέργειας, αλλά και στο κόστος μεταφοράς, στην εφοδιαστική αλυσίδα και κατ’ επέκταση στον πληθωρισμό διεθνώς.
Στο πλαίσιο αυτό, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι αν η κρίση κλιμακωθεί ακόμα περισσότερο ή δεν αποδειχθεί θέμα λίγων ημερών, είναι ορατό το ενδεχόμενο οι διεθνείς τιμές του μπρεντ -που είχαν ήδη αυξηθεί κατά 20% το τελευταίο δίμηνο στο κλείσιμο της Παρασκευής (73 δολ./βαρέλι), να προσεγγίσουν τα 100 δολ./βαρέλι ή ακόμα υψηλότερα επίπεδα, προς τα 120 δολ./βαρέλι σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης. Στον αντίποδα, μια ταχεία εκτόνωση της έντασης θα οδηγούσε τις τιμές στα 80 δολ./βαρέλι.
Tα σενάρια για τις τιμές του φυσικού αερίου
Σενάρια τρόμου «γράφονται» και για τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη – με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς ο δεσμός των δύο παραμένει ακόμα ισχυρός: Είναι ενδεικτικό ότι, σύμφωνα με ανάλυση του ICIS, εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για διάστημα τριών μηνών, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές του LNG στον κόμβο TTF της Ολλανδίας στα επίπεδα των 90 ευρώ/MWh (ενώ την Παρασκευή είχαν κλείσει λίγο πάνω από τα 32 ευρώ/MWh), που παραπέμπουν στην ενεργειακή κρίση του 2022-2023. Το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν αποστείλει φέτος σχεδόν 16 εκατ. τόνους LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ, αν και μόνο μικρό μέρος κατευθύνθηκε απευθείας στην Ευρώπη. Ωστόσο, οποιαδήποτε διακοπή θα προκαλούσε έντονο παγκόσμιο ανταγωνισμό για τα διαθέσιμα φορτία LNG, ιδίως μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Καθώς η Ευρώπη εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από το LNG μετά τη μείωση των ρωσικών εισαγωγών και με το ποσοστό πλήρωσης των αποθηκών να κινείται στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών, ενώ η χειμερινή περίοδος δεν έχει τελειώσει, οι αγορές παραμένουν ιδιαίτερα ευαίσθητες. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και βραχυπρόθεσμη αβεβαιότητα θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές σημαντικά υψηλότερα, ειδικά εάν αυξηθούν και τα διεθνή σημεία αναφοράς πετρελαίου, όπως το Brent.
Προβλέψεις για αυξήσεις 4-5 λεπτών σε βενζίνη και ντίζελ στην Ελλάδα
Σε αυτό το διακεκαυμένο κλίμα, οι πρώτες παρενέργειες στην Ελλάδα αναμένεται να γίνουν αισθητές τις αμέσως επόμενες ημέρες -ακόμα και σήμερα-, με τη μορφή ανατιμήσεων στα καύσιμα. Πηγές της αγοράς επισημαίνουν πως για να υπάρξει μια μεγάλη και διατηρήσιμη αύξηση στις τιμές των υγρών καυσίμων θα πρέπει να υπάρξει γενικευμένη σύρραξη ή να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ (κάτι που είναι ήδη γεγονός…) και να πληγούν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Παρ’ όλα αυτά, εφόσον επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις για αύξηση στο brent της τάξης του 10%, τότε «σίγουρα τις επόμενες ημέρες θα δούμε αυξήσεις στην τιμή της αμόλυβδης και από 1,74 που ήταν η μέση πανελλαδική τιμή, μέχρι την Τετάρτη με Πέμπτη θα δούμε την τιμή να αυξάνεται στο 1,78 με 1,79 ευρώ ανά λίτρο». Αντίστοιχες αυξήσεις, της τάξης των 4 με 5 λεπτών, αναμένονται και στο diesel. Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη από το Σαββατοκύριακο η Αρχή Προστασίας του Καταναλωτή, στην προσπάθειά της να αποτρέψει φαινόμενα αισχροκέρδειας και αδικαιολόγητων αυξήσεων, έχει ήδη ξεκινήσει εντατικούς ελέγχους στα πρατήρια όλης της χώρας, ενώ παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο την εξέλιξη των τιμών της βενζίνης και του πετρελαίου και τη διαθεσιμότητά τους στην αγορά.
Το δόγμα Τραμπ για στρατιωτικές επιχειρήσεις τα Σαββατοκύριακα και οι αγορές
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει αποκτήσει τη φήμη ότι εξαπολύει στρατιωτικές επιχειρήσεις τα Σαββατοκύριακα. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Economist, τον Ιούνιο, στη διάρκεια μιας 12ήμερης σύγκρουσης, αμερικανικές δυνάμεις βομβάρδισαν ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις μια Κυριακή. Ένα Σάββατο του Ιανουαρίου, Αμερικανοί πράκτορες συνέλαβαν τον πρώην ισχυρό άνδρα της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο. Και στις 28 Φεβρουαρίου -και πάλι Σάββατο- οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ πραγματοποίησαν δεκάδες συντονισμένα πλήγματα σε ολόκληρο το Ιράν, σκοτώνοντας τον Ανώτατο Ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ, και στοχοποιώντας ανώτερες στρατιωτικές υποδομές.
Μια θεωρία υποστηρίζει ότι αυτή η χρονική επιλογή είναι σκόπιμη: ενεργώντας όταν οι αγορές είναι κλειστές, ο Λευκός Οίκος ίσως να ήλπιζε να περιορίσει τον πανικό και να δώσει χρόνο στους επενδυτές να απορροφήσουν το σοκ. Αυτή η λογική, ωστόσο, δοκιμάζεται όσο ποτέ. Αυτήν τη φορά η κλίμακα, η πρόθεση και η περιφερειακή αντίδραση της επιχείρησης υποδηλώνουν ότι κάθε προσπάθεια εξομάλυνσης της μεταβλητότητας μπορεί να αποδειχθεί μάταιη.
Η αναστροφή της πτωτικής τάσης στην αγορά πετρελαίου
Οι αγορές πετρελαίου ήταν νευρικές ακόμη και πριν εκτοξευθούν οι πύραυλοι, με τις τιμές του μπρεντ να κλείνουν την Παρασκευή στο υψηλότερο επίπεδο από τον περασμένο Ιούνιο, καθώς το θερμόμετρο της έντασης ανέβαινε. Στην αρχή του 2026 οι αναλυτές ανέμεναν μία αντίθετη πορεία. Η αυξανόμενη παραγωγή από τον Κόλπο, τις ΗΠΑ και τη Βραζιλία -σε συνδυασμό με την υποτονική αύξηση της ζήτησης- υποτίθεται ότι θα δημιουργούσε ένα «υπερπλεόνασμα», που θα έσπρωχνε τις τιμές προς τα 55 δολάρια το βαρέλι. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας είχε προβλέψει σημαντικό πλεόνασμα για το 2026.
Αντί γι’ αυτό, η αυστηροποίηση των κυρώσεων της Δύσης και η αυξανόμενη γεωπολιτική ένταση στον Κόλπο αύξησαν τις τιμές περίπου κατά 20% από τον Ιανουάριο. Τα πλήγματα της 28ης Φεβρουαρίου προσέθεσαν ένα νέο και πολύ μεγαλύτερο ασφάλιστρο κινδύνου. Η διαφορά σε σχέση με την ανταλλαγή πυρών του περασμένου καλοκαιριού είναι έντονη. Η εκστρατεία του Ιουνίου επικεντρώθηκε σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και άφησε σε μεγάλο βαθμό ανέπαφες τις ιρανικές πετρελαϊκές υποδομές. Οι τιμές αυξήθηκαν προσωρινά και έπειτα υποχώρησαν μέσα σε λίγες ημέρες.
Γιατί ανεβαίνει το θερμόμετρο του φόβου
Αυτήν τη φορά ο διακηρυγμένος στόχος της Ουάσιγκτον είναι η μεταβολή του καθεστώτος. Ο Τραμπ ανακοίνωσε «μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις» και κάλεσε τους Ιρανούς να «πάρουν την κυβέρνηση στα χέρια τους». Το Ισραήλ χαρακτήρισε την επίθεση προληπτικό πλήγμα κατά του ίδιου του καθεστώτος. Η απάντηση της Τεχεράνης ήταν άμεση και εκτεταμένη: Ιρανικοί πύραυλοι στόχευσαν αμερικανικές βάσεις στο Αλ Ουντέιντ στο Κατάρ, στο Αλ Ντάφρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο Αλ Σάλεμ στο Κουβέιτ και στο αρχηγείο του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στη Μέση Ανατολή από την εισβολή στο Ιράκ το 2003 – και για την πρώτη φορά που ιρανικοί πύραυλοι πλήττουν ταυτόχρονα πρωτεύουσες αραβικών κρατών του Κόλπου. Αυτός ο συνδυασμός -ρητορική αλλαγής καθεστώτος και περιφερειακή αντεπίθεση- έχει αναδιαμορφώσει τον υπολογισμό κινδύνου των αγορών.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν επιβεβαιωθεί μεγάλες ζημιές σε εγκαταστάσεις παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παρ’ όλα αυτά, το γεγονός ότι πετρελαιοπηγές στη Σαουδική Αραβία, τα Εμιράτα και το Κουβέιτ βρίσκονται εντός εμβέλειας ιρανικών drones και βαλλιστικών πυραύλων αποτελεί εστία ισχυρού προβληματισμού. Ακόμη και χωρίς άμεσες ζημιές, ο φόβος από μόνος του είναι παράγοντας διαταραχής των ροών. Ορισμένες μεγάλες πετρελαϊκές και εμπορικοί οίκοι έχουν προσωρινά αναστείλει αποστολές μέσω του Κόλπου. Το Κατάρ, ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG παγκοσμίως, αναχαίτισε πυραύλους – εξέλιξη ανησυχητική για τους αγοραστές φυσικού αερίου στην Ασία και την Ευρώπη.
Τα Στενά του Ορμούζ: το παγκόσμιο ενεργειακό «στενό πέρασμα»
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ: περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως -περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης υγρών καυσίμων- διέρχονται από αυτήν τη στενή θαλάσσια οδό μεταξύ Ιράν και Ομάν. Από εκεί περνά και το σύνολο των εξαγωγών LNG του Κατάρ, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών αργού από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κουβέιτ και το Ιράκ.
Μέχρι σήμερα. το Ορμούζ δεν έχει κλείσει ποτέ πλήρως, ούτε καν κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν – Ιράκ τη δεκαετία του 1980. Ωστόσο, ακόμη και μία μερική διαταραχή -μέσω ναρκοθέτησης, παρενοχλήσεων από ταχύπλοα, πυραυλικών επιθέσεων ή παρεμβολών στη ναυσιπλοΐα- θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές σε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου για τα δεξαμενόπλοια, που είχαν ήδη διπλασιαστεί μετά τις περσινές εντάσεις, αυξάνονται εκ νέου. Ορισμένοι ασφαλιστές έχουν αποσύρει πλήρως την κάλυψη. Πολλά μεγάλα δεξαμενόπλοια που επρόκειτο να διαπλεύσουν το στενό άλλαξαν ρότα. Συστάδες πλοίων παραμένουν ακινητοποιημένες και στις δύο πλευρές του περάσματος, απρόθυμες να εισέλθουν σε πιθανή εμπόλεμη ζώνη. Τα ναύλα, ήδη αυξημένα, αναμένεται να ενισχυθούν περαιτέρω.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr
