Από ένα project που σχεδιάστηκε πρωτίστως για τη δημιουργία μιας εναλλακτικής διαδρομής φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, ο Κάθετος Διάδρομος εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς σε ένα ευρύτερο δίκτυο υποδομών που επεκτείνεται προς τα Δυτικά Βαλκάνια και δυνητικά θα φτάνει βαθύτερα στην Κεντρική Ευρώπη, έως την Ουγγαρία και τη Σλοβακία.
Η επίσημη προσχώρηση της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας στην πρωτοβουλία, με το Μνημόνιο Συνεργασίας που υπογράφηκε την Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, δημιουργεί ουσιαστικά έναν δεύτερο βαλκανικό άξονα για τις ροές φυσικού αερίου μη ρωσικής προέλευσης από το Νότο προς τον Βορρά. Οι NOMAGAS και Transportgas Serbia προστέθηκαν στη χορεία των Διαχειριστών Συστημάτων Φυσικού Αερίου που συνεργάζονται για τον Κάθετο Διάδρομο, με στόχο τον καλύτερο συντονισμό των δικτύων, την αύξηση της διασυνοριακής δυναμικότητας και την ενίσχυση των αμφίδρομων ροών.
Η σημασία της κίνησης είναι μεγαλύτερη από τη γεωγραφική επέκταση του project. Για την Ελλάδα σημαίνει ότι οι υποδομές εισαγωγής φυσικού , δηλαδή τα υφιστάμενα τερματικά LNG της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης και αυτά που ενδεχομένως δημιουργηθούν στο μέλλον (όπως π.χ. το Διώρυγα Gas της κοινοπραξίας AKTOR και Motor Oil) αποκτούν πρόσβαση σε μεγαλύτερη δυνητική αγορά, για τη Βόρεια Μακεδονία ότι από τελικός καταναλωτής φυσικού αερίου μπορεί σταδιακά να μετατραπεί και σε χώρα διαμετακόμισης και για τη Σερβία ότι δημιουργείται μία ακόμη δίοδος προμήθειας από τον Νότο.
Το νέο σκέλος του Κάθετου Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια
Το στίγμα της εξέλιξης έδωσε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδας μετακινείται από τη θέση μιας χώρας στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης σε εκείνη της «ασφαλούς πύλης εισόδου και μεταφοράς ενέργειας προς τον Βορρά», καθώς ο Κάθετος Διάδρομος συνδέει περισσότερες αγορές και προσθέτει εναλλακτικές πηγές και διαδρομές τροφοδοσίας.
Μία ημέρα νωρίτερα, από το FSRU Αλεξανδρούπολης, εξάλλου, ο κ. Παπασταύρου είχε δώσει και μία ένδειξη του εμπορικού ενδιαφέροντος που υπάρχει ήδη γύρω από το project: 15 εταιρείες από επτά χώρες έχουν δεσμεύσει δυναμικότητα στον Κάθετο Διάδρομο,
Το FSRU Αλεξανδρούπολης και το μεγαλύτερο «ακροατήριο» για το αμερικανικό LNG
Στην καρδιά του σχεδιασμού του «ενισχυμένου» Κάθετου Διαδρόμου βρίσκεται η δυνατότητα να διοχετεύονται προς τον Βορρά ποσότητες που εισέρχονται στην Ελλάδα είτε με τη μορφή LNG, κυρίως αμερικανικού, είτε μέσω άλλων οδεύσεων, όπως ο Διαδριατικός Αγωγός TAP που μεταφέρει αέριο από τη λεκάνη της Κασπίας προς την Ευρώπη.
Το FSRU της Αλεξανδρούπολης αποκτά έτσι μεγαλύτερη περιφερειακή σημασία, καθώς η δυνητική αγορά του δεν περιορίζεται πλέον στον υφιστάμενο άξονα Ελλάδας–Βουλγαρίας–Ρουμανίας- Μολδαβίας-Ουκρανίας. Η Βόρεια Μακεδονία έχει ήδη δεσμεύσει τέσσερις χρονοθυρίδες στο τέρμιναλ, ενώ η κρατική εταιρεία αερίου της Σερβίας Srbijagas έχει εξασφαλίσει δυναμικότητα 300 εκατ. κυβικών μέτρων ετησίως για δέκα χρόνια.
Για τη Σερβία η διάσταση της διαφοροποίησης είναι ιδιαίτερα σημαντική οαν λάβει κανείς υπόψη ότι το 2025 η χώρα εισήγαγε περίπου 2,76 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, εκ των οποίων περίπου 2,45 δισ. προήλθαν από τη Ρωσία. Η δημιουργία μιας λειτουργικής διαδρομής μέσω Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας δεν αντικαθιστά αυτομάτως αυτές τις ποσότητες, δημιουργεί όμως μια εναλλακτική οδό που μέχρι σήμερα δεν υπήρχε σε αυτή την κλίμακα.
Το μήνυμα Εξάρχου: Εθνικό και όχι μόνο επιχειρηματικό project
Αυτή τη διάσταση έθεσε με ιδιαίτερη έμφαση και ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR, Αλέξανδρος Εξάρχου, μιλώντας στο 6ο Thessaloniki Metropolitan Summit, που διοργάνωσε το powergame.gr σε συνεργασία με τον Economist.
Ερωτηθείς για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία και για την προμήθεια LNG, ο κ. Εξάρχου έκανε λόγο για εθνικής σημασίας ζήτημα. Όπως ανέφερε, η δυνατότητα της Ελλάδας να αποτελέσει το σημείο από το οποίο θα διοχετεύονται σημαντικές ποσότητες αμερικανικού LNG προς τα Βαλκάνια και ευρύτερα προς την Ευρώπη αποτελεί «γεωστρατηγικής φύσεως θέμα» για τη χώρα. Ο επικεφαλής του AKTOR συνέδεσε μάλιστα την ανάπτυξη των νέων διαδρομών με το πρόβλημα που αντιμετωπίζει πλέον η Ευρώπη όσον αφορά την εξασφάλιση αξιόπιστων προμηθειών φυσικού αερίου σε προβλέψιμες τιμές. Υποστήριξε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες έχασαν χρόνο ως προς τη σύναψη μακροχρόνιων συμβάσεων LNG και ότι οι συμφωνίες διάρκειας 15 ή 20 ετών μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο σταθεροποίησης των τιμών.
Από τις υπογραφές στους αγωγούς
Το μεγάλο στοίχημα για τον Κάθετο Διάδρομο ωστόσο, αρχίζει μετά τις πολιτικές συμφωνίες. Το Μνημόνιο της Θεσσαλονίκης δημιουργεί το θεσμικό και εμπορικό πλαίσιο, δεν δημιουργεί από μόνο του νέες φυσικές ροές. Κρίσιμο έργο είναι ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος βρίσκεται υπό κατασκευή και, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που επιβεβαίωσαν πρόσφατα οι Διαχειριστές των δυο χωρών ΔΕΣΦΑ και NOMAGAS, προγραμματίζεται να τεθεί σε εμπορική λειτουργία εντός του . Το τμήμα στη Βόρεια Μακεδονία έχει σχεδιαστεί με αρχική δυναμικότητα περίπου 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως.
Το επόμενο σκέλος είναι ο Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας. Η Σερβία έχει ήδη χαρακτηρίσει το έργο προτεραιότητα για τη διαφοροποίηση των πηγών της. Στα τέλη Αυγούστου υπογράφηκε στη Βόρεια Μακεδονία συμφωνία για τον σχεδιασμό και την κατασκευή του τμήματος του αγωγού στο έδαφός της, ενώ προχωρούν οι διεργασίες για τη συμβολαιοποίηση και του -μεγαλύτερου- σκέλους του αγωγού στο έδαφος της Σερβίας.
Η εμπορική δοκιμασία του Κάθετου Διαδρόμου και τα επόμενα βήματα
Στο 6ο Thessaloniki Metropolitan Summit, ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος έδωσε το στίγμα της επόμενης φάσης, σημειώνοντας ότι θα συνεχιστούν οι επενδύσεις στο φυσικό αέριο και στους αγωγούς, ώστε το δίκτυο να μπορεί να εξυπηρετήσει τους όγκους που αναμένεται να καταναλωθούν.
Η Διευθύνουσα Σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ Μαρία Σφερούτσα από την πλευρά της σημείωσε ότι στόχος όλων των εμπλεκομένων μερών στο project του Κάθετου Διαδρόμου είναι να εξασφαλιστεί ότι όλες οι χώρες του δικτύου του θα έχουν πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες φυσικού αερίου και σε ανταγωνιστικές τιμές, ενόψει και της δρομολογούμενης εξάλειψης του ρωσικού αερίου από το ενεργειακό μείγμα της ΕΕ. Για το λόγο αυτό, όπως είπε, οι Διαχειριστές θα εξετάσουν μέσα στο επόμενο τρίμηνο κατά πόσο είναι επαρκής η υφιστάμενη δυναμικότητα των υποδομών του Κάθετου Διαδρόμου. Παράλληλα, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα εργαστούν στον σχεδιασμό νέων προϊόντων δυναμικότητας και θα εξετάσουν αν απαιτούνται πρόσθετα έργα, ώστε να υπάρχει αρκετή διαθέσιμη δυναμικότητα για την κάλυψη της ζήτησης.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr
