Ποιες παροχές σε είδος δεν φορολογούνται και υπό ποιες προϋποθέσεις

Στον σύγχρονο κόσμο της μισθωτής εργασίας, το εισόδημα δεν περιορίζεται πλέον στον βασικό μισθό. Εταιρικά αυτοκίνητα, κουπόνια σίτισης, ομαδικά ασφαλιστήρια, δάνεια από τον εργοδότη ή ακόμη και η παραχώρηση κατοικίας αποτελούν παροχές που συχνά ενισχύουν ουσιαστικά το πραγματικό εισόδημα των εργαζομένων. Για τη φορολογική διοίκηση, όμως, οι παροχές αυτές δεν αντιμετωπίζονται ως «ουδέτερες». Αντιθέτως, σε πολλές περιπτώσεις συνυπολογίζονται στο φορολογητέο εισόδημα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η συνολική φορολογική επιβάρυνση, συχνά χωρίς ο εργαζόμενος να το αντιλαμβάνεται εγκαίρως.

Το βασικό φίλτρο που θέτει η φορολογική νομοθεσία είναι το όριο των 300 ευρώ ανά φορολογικό έτος. Παροχές σε είδος που λαμβάνει ένας εργαζόμενος -ή συγγενικό του πρόσωπο- συνυπολογίζονται στο εισόδημά του μόνο εφόσον η συνολική αξία τους υπερβαίνει το συγκεκριμένο ποσό. Το όριο αυτό λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας για μικρής αξίας παροχές, ώστε να μην επιβαρύνεται φορολογικά η καθημερινή εργασιακή διευκόλυνση.

Η γενική αυτή αρχή, ωστόσο, συνοδεύεται από σημαντικές εξαιρέσεις. Για ορισμένες κατηγορίες παροχών δεν υφίσταται κανένα αφορολόγητο όριο. Η παραχώρηση εταιρικού αυτοκινήτου, τα δάνεια που χορηγεί ο εργοδότης στον εργαζόμενο, τα δικαιώματα προαίρεσης απόκτησης μετοχών (stock options) και η παραχώρηση κατοικίας φορολογούνται ανεξαρτήτως αξίας, με ειδικούς κανόνες υπολογισμού.

Παράλληλα, η νομοθεσία προβλέπει ένα πλέγμα παροχών που εξαιρούνται ρητά από τον υπολογισμό του εισοδήματος από μισθωτή εργασία. Δεν θεωρούνται φορολογητέο εισόδημα οι αποζημιώσεις για έξοδα διαμονής, σίτισης και μετακίνησης, εφόσον καταβάλλονται αποκλειστικά για υπηρεσιακούς λόγους και αποδεικνύονται με νόμιμα παραστατικά. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται και τα έξοδα φόρτισης ηλεκτρικών ή χαμηλών ρύπων οχημάτων, όταν σχετίζονται με την εκτέλεση της εργασίας.

Ειδικότερα, εξαιρούνται κατά τον υπολογισμό του εισοδήματος από μισθωτή εργασία οι παρακάτω παροχές:

1. Η αποζημίωση εξόδων διαμονής και σίτισης και η ημερήσια αποζημίωση που έχουν καταβληθεί από τον εργαζόμενο αποκλειστικά για σκοπούς της επιχειρηματικής δραστηριότητας του εργοδότη.
2. Η αποζημίωση για έξοδα κίνησης που καταβάλλονται από τον εργοδότη για υπηρεσιακούς λόγους. συμπεριλαμβανομένης της αποζημίωσης για τη δαπάνη ηλεκτρικού ρεύματος για τη φόρτιση ατομικού ή εταιρικού οχήματος μηδενικών ή χαμηλών ρύπων έως 50 γρ. CO2/ χλμ., εφόσον αφορούν έξοδα κίνησης που πραγματοποιήθηκαν από τον εργαζόμενο κατά την εκτέλεση της υπηρεσίας του και αποδεικνύονται από νόμιμα παραστατικά.
3. Το επίδομα αλλοδαπής που χορηγείται σε υπαλλήλους του υπουργείου Εξωτερικών και των λοιπών δημόσιων πολιτικών υπηρεσιών.
4. Οι κρατήσεις υπέρ των ασφαλιστικών ταμείων, οι οποίες επιβάλλονται με νόμο.
5. Οι ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλει ο εργαζόμενος, περιλαμβανομένων των εισφορών εργοδότη και εργαζομένου υπέρ των επαγγελματικών ταμείων που έχουν συσταθεί με νόμο.
6. Η εφάπαξ καταβαλλόμενη παροχή από ταμεία πρόνοιας και ασφαλιστικούς οργανισμούς του Δημοσίου, καθώς και επαγγελματικά ταμεία που έχουν συσταθεί με νόμο στους ασφαλισμένους και τα εξαρτώμενα μέλη του ασφαλισμένου.
7. Η αξία των διατακτικών σίτισης αξίας έως έξι ευρώ ανά εργάσιμη ημέρα, όταν αυτές είναι ονομαστικές και ανταλλάσσονται μόνο με γεύματα, έτοιμα φαγητά, τρόφιμα έτοιμα προς κατανάλωση, ροφήματα, σε συμβεβλημένο δίκτυο καταστημάτων, στη βάση συμβάσεων μεταξύ του εκδότη των διατακτικών σίτισης και των καταστημάτων, στις οποίες ρυθμίζεται ο τρόπος αποδοχής και ανταλλαγής των διατακτικών σίτισης από τους δικαιούχους εργαζομένους.
8. Τα ασφάλιστρα που καταβάλλονται από τον εργαζόμενο ή τον εργοδότη για λογαριασμό του εργαζομένου στο πλαίσιο ομαδικών ασφαλιστηρίων συνταξιοδοτικών συμβολαίων.
9. Τα ασφάλιστρα που καταβάλλονται από τον εργοδότη για την ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή κάλυψη του υπαλληλικού του προσωπικού ή για την κάλυψη του κινδύνου ζωής ή ανικανότητάς του στο πλαίσιο ασφαλιστηρίου συμβολαίου, μέχρι του ποσού των 1.500 ευρώ ετησίως ανά εργαζόμενο.
10. Η αποζημίωση για αγορά μηνιαίων ή ετήσιων καρτών απεριορίστων διαδρομών μέσων μαζικής μεταφοράς.
11. Η αγοραία αξία της παραχώρησης ενός οχήματος μηδενικών ή χαμηλών ρύπων και με λιανική τιμή προ φόρων έως σαράντα χιλιάδες ευρώ, προς έναν εργαζόμενο ή εταίρο ή μέτοχο από ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα, για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα εντός του φορολογικού έτους, με το υπόλοιπο της αξίας να θεωρείται φορολογητέο εισόδημα.
12. Η παροχή σε είδος με τη μορφή μετοχών που λαμβάνει ένας εργαζόμενος ή εταίρος ή μέτοχος από νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα ανεξαρτήτως, εάν συνεχίζει να ισχύει η εργασιακή σχέση, εφόσον ασκηθεί το δικαίωμα προαίρεσης και οι μετοχές που αποκτώνται μεταβιβαστούν μετά τη συμπλήρωση είκοσι τεσσάρων ή τριάντα έξι μηνών από την απόκτησή τους.
13. Το άνευ χρηματικού ανταλλάγματος κόστος φόρτισης επιβατικού αυτοκινήτου μηδενικών ή χαμηλών ρύπων στις εγκαταστάσεις του εργοδότη.

Δεν θεωρούνται παροχές σε είδος:

• Η παροχή καταλύματος από το Δημόσιο σε υπηρετούντες σε αυτό (π.χ. σε ένστολους).
• Η παροχή κατοικίας σε εργαζόμενους, εταίρους ή μετόχους από φυσικό ή νομικό πρόσωπο λόγω πρόσκαιρης μετακίνησης αυτών σε άλλη εγκατάσταση του εργοδότη στο πλαίσιο της εργασίας τους.
• Αντίθετα, η παραχώρηση κατοικίας σε εργαζόμενους που μετακινούνται σε άλλο τόπο για να αναλάβουν θέση διευθυντικού στελέχους θεωρείται παροχή σε είδος και η αγοραία αξία της παροχής αυτής φορολογείται ως εισόδημα από μισθωτή εργασία.