Στην πρώτη πεντάδα των ευρωπαϊκών χωρών με τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ και Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης φιγουράρει η Ελλάδα, μια θέση που καθιστά κάθε ενεργειακή κρίση ιδιαίτερα επώδυνη για τους πολίτες της. Η κυβέρνηση, πάντως, δεν προσανατολίζεται στη μονομερή μείωση των φόρων στα καύσιμα, εκτός αν υπάρξει κοινή απόφαση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο στόχος είναι η εφαρμογή μιας «ρήτρας διαφυγής». Δηλαδή, οι απώλειες εσόδων από τυχόν μείωση του ΕΦΚ να μην προσμετρώνται στα ελλείμματα και να μην επηρεάζουν το πλεόνασμα της χώρας. Στην τρέχουσα Σύνοδο Κορυφής, ωστόσο, δεν φαίνεται οι ηγέτες της ΕΕ να καταλήγουν σε μία τέτοια απόφαση, τουλάχιστον προς το παρόν.
Η Ελλάδα, μαζί με τη Φινλανδία, κρατά τα πρωτεία για τον υψηλότερο ΦΠΑ στην ευρωζώνη (και πέμπτη θέση στην Ευρώπη συνολικά), ενώ παράλληλα πρωταγωνιστεί στους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης. Οι πολίτες πληρώνουν τον τέταρτο υψηλότερο φόρο στη βενζίνη, με κάθε λίτρο αμόλυβδης να επιβαρύνεται κατά 0,70 ευρώ, πολύ πάνω από το ευρωπαϊκό ελάχιστο των 0,36 ευρώ/λίτρο, που ελάχιστες χώρες εφαρμόζουν στην Ευρώπη.
Η Ολλανδία κατέχει την πρώτη θέση και συγκεκριμένα ο φόρος ανέρχεται στα 0,79 ευρώ/λίτρο, ενώ ακολουθούν η Ιταλία με 0,73 ευρώ/λίτρο και η Φινλανδία με 0,72 ευρώ/λίτρο. Η χώρα μας, όπως προαναφέρθηκε, κατέχει την τέταρτη θέση, καθώς κάθε λίτρο αμόλυβδης βενζίνης φορολογείται κατά 0,7 ευρώ/λίτρο.
Τι σημαίνει όμως αυτό;
Στην Ελλάδα η τιμή της βενζίνης ξεκινά από μια ήδη υψηλή βάση, καθώς ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης είναι 0,70 ευρώ ανά λίτρο. Αν, για παράδειγμα, η καθαρή τιμή από το διυλιστήριο είναι 0,70 ευρώ, τότε πριν καν μπει ο ΦΠΑ, η τιμή έχει ήδη φτάσει στο 1,40 ευρώ.
Πάνω σε αυτό το ποσό επιβάλλεται ΦΠΑ 24%, ο οποίος δεν υπολογίζεται μόνο στην καθαρή αξία, αλλά και στον ίδιο τον φόρο κατανάλωσης. Έτσι, η τελική τιμή φτάνει περίπου στα 1,74 ευρώ το λίτρο. Με απλά λόγια, από αυτά τα 1,74 ευρώ, πάνω από 1 ευρώ είναι φόροι. Δηλαδή ο καταναλωτής πληρώνει όχι μόνο υψηλό σταθερό φόρο, αλλά και φόρο πάνω στον φόρο.
Το πιο κρίσιμο είναι τι συμβαίνει όταν ανεβαίνει η τιμή του πετρελαίου, κάτι που βλέπουμε αυτές τις μέρες με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Αν η καθαρή τιμή αυξηθεί από 0,70 σε 0,90 ευρώ, τότε η νέα βάση γίνεται 1,60 ευρώ (ΕΦΚ+ τιμή διυλιστηρίου). Με τον ΦΠΑ, η τελική τιμή φτάνει περίπου στα 1,98 ευρώ.
Δηλαδή, ενώ η αρχική αύξηση είναι 20 λεπτά, στην αντλία φαίνεται σχεδόν 24 λεπτά, επειδή ο ΦΠΑ μεγεθύνει την αύξηση.
Πάμε να δούμε τι συμβαίνει, για παράδειγμα, στη Βουλγαρία. Στη Βουλγαρία η εικόνα είναι διαφορετική, γιατί ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης είναι περίπου στο μισό, στα 0,36 ευρώ ανά λίτρο, και ο ΦΠΑ είναι χαμηλότερος, στο 20%. Αν πάρουμε το ίδιο παράδειγμα με καθαρή τιμή 0,70 ευρώ, τότε πριν από τον ΦΠΑ η τιμή φτάνει μόλις στο 1,06 ευρώ. Με τον ΦΠΑ 20%, η τελική τιμή διαμορφώνεται περίπου στα 1,27 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι ο καταναλωτής πληρώνει πολύ λιγότερους φόρους συνολικά και η τελική τιμή είναι σημαντικά χαμηλότερη σε σχέση με την Ελλάδα.
Αν τώρα η καθαρή τιμή αυξηθεί στα 0,90 ευρώ, η τελική τιμή ανεβαίνει περίπου στα 1,51 ευρώ. Δηλαδή η αύξηση μεταφέρεται πιο ήπια στον καταναλωτή, γιατί το φορολογικό βάρος είναι μικρότερο.
Οι χαμηλότεροι ΕΦΚ
Στον αντίποδα, ο χαμηλότερος Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης επιβάλλεται στην Ουγγαρία,. Ο επόμενος πιο χαμηλός Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης επιβάλλεται στη Βουλγαρία και στη Ρουμανία (0,36 ευρώ/λίτρο), ενώ ακολουθεί η Πολωνία, με 0,37 ευρώ/λίτρο.
Σε ό,τι αφορά το ντίζελ, 25 από τις 27 χώρες της ΕΕ επιβάλλουν χαμηλότερο ειδικό φόρο κατανάλωσης απ’ ό,τι στη βενζίνη. Μετά την αποχώρηση της Μ. Βρετανίας από την ΕΕ, που κατείχε την πρώτη θέση, τα ηνία έχουν περάσει στην Ιταλία και την Ιρλανδία, με 0,62 ευρώ/λίτρο, ενώ στη δεύτερη θέση βρίσκεται το Βέλγιο, με 0,60 ευρώ/λίτρο. Η Ελλάδα επιβάλλει Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στο ντίζελ που ανέρχεται στα 0,41 ευρώ/λίτρο (13η θέση ανάμεσα στις χώρες μέλη της ΕΕ). Οι χώρες με τον χαμηλότερο Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στο ντίζελ είναι η Ουγγαρία, με 0,28 ευρώ/λίτρο (κάτω από το ελάχιστο προβλεπόμενο όριο λόγω της συναλλαγματικής ισοτιμίας), και η Βουλγαρία, Κύπρος, Μάλτα, Πολωνία, Ρουμανία, με 0,33 ευρώ ανά λίτρο.
Στα ύψη και ο ΦΠΑ
Ο κανονικός συντελεστής ΦΠΑ είναι πολύ υψηλός και δύσκολα τα νοικοκυριά μπορούν να αντιμετωπίσουν το κύμα της ακρίβειας.
Με βάση τα στοιχεία, μόνο η Ουγγαρία, η Κροατία, η Δανία και η Σουηδία έχουν υψηλότερο ΦΠΑ από την Ελλάδα και όλες είναι χώρες εκτός Ευρωζώνης. Επί της ουσίας στη ζώνη του ευρώ η Ελλάδα με τη Φινλανδία κρατάνε τα πρωτεία με συντελεστή 24%.
Στην Ελλάδα πάνω από το 40% των συνολικών φορολογικών εσόδων της χώρας προέρχεται από την έμμεση φορολογία (τουλάχιστον 10 μονάδες πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ), ενώ η αναλογία ως προς το ΑΕΠ ξεπερνάει το 17%, όταν ο μέσος όρος της Ευρώπης είναι στο 13%. Σε πολλά πεδία -καύσιμα, τρόφιμα, πετρέλαιο θέρμανσης κ.λπ.- η Ελλάδα εφαρμόζει από τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ και φόρων κατανάλωσης διεθνώς.
