Η παραοικονομία και η φοροδιαφυγή εξακολουθούν να αποτελούν διαχρονικές παθογένειες της ελληνικής οικονομίας, υπονομεύοντας τη φορολογική δικαιοσύνη και περιορίζοντας τις δυνατότητες άσκησης αποτελεσματικής δημοσιονομικής πολιτικής, σημειώνει στην Έκθεσή του ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γ. Στουρνάρας.
Όπως αναφέρεται, τα τελευταία χρόνια έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος, ωστόσο το μέγεθος της «σκιώδους» οικονομίας παραμένει υψηλότερο σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η φοροδιαφυγή συγκεντρώνεται σε δραστηριότητες με αυξημένη συμμετοχή ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων, όπου οι συναλλαγές γίνονται σε σημαντικό βαθμό με μετρητά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της φορολογικής διοίκησης, σε αρκετές περιπτώσεις επαγγελματιών τα καθαρά κέρδη ανέρχονται μόλις στο 6% των ακαθάριστων εσόδων, ενώ ταυτόχρονα το μέσο εισόδημα που κερδίζουν δεν ξεπερνά τα 3.655 ευρώ το έτος. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που προκύπτει από την ανάλυση των δεδομένων είναι ότι κάποιες κατηγορίες παραδοσιακά εμφανίζουν σε σημαντικό ποσοστό είτε ζημιές είτε μηδενικά κέρδη. Συγκεκριμένα, 68% των ιδιοκτητών μπαρ δηλώνει ζημίες, των 53% των εστιατορίων, το 59% των κομμωτηρίων δηλώνει επίσης ζημιές, καθώς και το 50% των συνεργείων αυτοκινήτων. Παράλληλα, στις ανωτέρω κατηγορίες και όσοι δήλωσαν κέρδη, αυτά είναι περιορισμένα, με το ετήσιο εισόδημα να μην ξεπερνά τις 5.000-10.000 ευρώ.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τους επαγγελματίες που συνήθως πληρώνονται με μετρητά
- Ψυκτικοί: Μέσα ακαθάριστα κέρδη 48.692 ευρώ. Τα μέσα καθαρά κέρδη διαμορφώθηκαν στα 7.153 ευρώ ή 596 ευρώ τον μήνα.
- Υδραυλικοί: Μέσα ακαθάριστα έσοδα 34.612 ευρώ. Μέσα καθαρά κέρδη 6.371 ευρώ.
- Ηλεκτρολόγοι: Μέσα ακαθάριστα έσοδα 45.054. Μέσα καθαρά κέρδη 7.390 ή 615 τον μήνα.
- Ελαιοχρωματιστές: Μέσα ακαθάριστα έσοδα 22.188 ευρώ. Μέσα καθαρά κέρδη 5.215 ευρω ή 434 ευρώ τον μήνα.
- Μαραγκοί: Μέσα ακαθάριστα έσοδα 50.129 ευρώ. Μέσα καθαρά κέρδη 6.196 ή 516 ευτώ τον μήνα.
- Ταξί: 14.371 οδηγοί ταξί δήλωσαν ακαθάριστα έσοδα 21.851 ευρώ και καθαρά κέρδη μόλις 6.236 ευρώ ή 520 ευρώ τον μήνα.
Το ζήτημα της φοροδιαφυγής επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς η ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης συνδέεται άμεσα με τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών και τη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου.
Σε αυτό το πλαίσιο, η συνέχιση των μεταρρυθμίσεων για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης αναδεικνύεται σε κεντρική προτεραιότητα. Η σταθερή υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων και των ασφαλιστικών εισφορών, τα τελευταία χρόνια, αποδίδεται σε ένα πλέγμα παρεμβάσεων που αξιοποιούν την τεχνολογία, ενισχύουν τους ελέγχους και περιορίζουν τα περιθώρια απόκρυψης εισοδημάτων. Η περαιτέρω ψηφιοποίηση των συναλλαγών, η απλούστευση του φορολογικού συστήματος και η μείωση της γραφειοκρατίας εκτιμάται ότι μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, ενισχύοντας τη διαφάνεια και διευκολύνοντας τη συμμόρφωση πολιτών και επιχειρήσεων.
Την ίδια στιγμή, για μία ακόμη φορά ο κ. Στουρνάρας βάζει στο επίκεντρο της συζήτησης τις φορολογικές δαπάνες, δηλαδή τις απαλλαγές και τα ειδικά καθεστώτα που μειώνουν τα δημόσια έσοδα. Η υφιστάμενη δομή τους χαρακτηρίζεται από πολυπλοκότητα και αποσπασματικότητα, με ορισμένες να εμφανίζουν περιορισμένη αναπτυξιακή αποτελεσματικότητα ή να συνεπάγονται αυξημένο διοικητικό κόστος. Η συστηματική επαναξιολόγηση και ο εξορθολογισμός των υφιστάμενων φοροαπαλλαγών μπoρούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημοσιονομικής πολιτικής.
Σύμφωνα με οικονομικούς αναλυτές, η κατάργηση παρωχημένων κινήτρων χαμηλής προστιθέμενης αξίας και η ανακατανομή πόρων προς πιο στοχευμένες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν τον αναπτυξιακό πολλαπλασιαστή της δημοσιονομικής πολιτικής. Με τον τρόπο αυτόν, η φορολογική πολιτική δεν θα περιορίζεται μόνο στην αύξηση των εσόδων, αλλά θα λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης.
Σημειώνεται ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών με τις περισσότερες φοροαπαλλαγές για φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις, σύμφωνα με έκθεση τη Κομισιόν, στην οποία επισημαίνεται ότι η χώρα μας δεν έχει έναν ειδικό μηχανισμό για την αξιολόγησή τους, προτείνοντας τη θέσπιση ενός τέτοιου μόνιμου μηχανισμού. Με βάση τα τελευταία στοιχεία, οι φοροαπαλλαγές έφθασαν το 2024 στο εντυπωσιακό ύψος των 22,88 δισ. ευρώ (αυξήθηκαν 4,06 δισ. ευρώ σε σύγκριση με το 2023). Αν οι απαλλαγές αυτές δεν υφίσταντο, τα δημόσια έσοδα θα άγγιζαν τα 96,5 δισ. ευρώ, προσφέροντας στην κυβέρνηση μεγαλύτερο χώρο για να ασκήσει κοινωνική πολιτική, με στοχευμένες παρεμβάσεις και μόνιμες μεταρρυθμίσεις.
Στην έκθεση της Κομισιόν γίνεται αναφορά και σε μία ακόμη έκθεση που προέρχεται από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο υποστηρίζει ότι οι αναποτελεσματικές και οπισθοδρομικές φορολογικές δαπάνες, όπως οι μειώσεις του συντελεστή ΦΠΑ και οι απαλλαγές, ωφελούν κυρίως τους πλούσιους και θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται απαλλαγές που αφορούν τα ροφήματα σε πακέτο (take-away), αντικείμενα τέχνης και υπηρεσίες σπα.
