Νέες δυναμικές στον σχεδιασμό και την επιτάχυνση του Κάθετου Διαδρόμου φέρνει η εμπορική συμφωνία της κοινοπραξίας ATLANTIC SEE LNG TRADE για την εισαγωγή και εμπορία υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από τις Ηνωμένες Πολιτείες, με ορίζοντα έναρξης από το 2026. Η συμφωνία αυτή λειτουργεί ως καταλύτης για την ταχύτερη υλοποίηση του στρατηγικής σημασίας έργου.
Υπενθυμίζεται ότι την προηγούμενη Παρασκευή η κοινοπραξία, στην οποία ο Όμιλος AKTOR συμμετέχει με ποσοστό 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας με 40%, υπέγραψε την πρώτη συμφωνία πώλησης αμερικανικού LNG προς την Ουκρανία. Προμηθευτής είναι η BP, ενώ αγοραστής η ουκρανική κρατική εταιρεία Naftogaz.
Το πρώτο φορτίο LNG αναμένεται να αφιχθεί στη Ρεβυθούσα και στη συνέχεια να κατευθυνθεί προς την Ουκρανία τον ερχόμενο Μάρτιο, δηλαδή εντός των επόμενων εβδομάδων. Οι ποσότητες θα μεταφερθούν μέσω του λεγόμενου Route 1.
Στο άμεσο μέλλον αναμένονται περαιτέρω εξελίξεις, ενόψει και της κρίσιμης συνάντησης που έχει προγραμματιστεί στον Λευκό Οίκο στις 24 Φεβρουαρίου, με τη συμμετοχή του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρου Παπασταύρου.
Το σύνθετο και ιδιαίτερα απαιτητικό αυτό εγχείρημα, όπως το έχει χαρακτηρίσει ο ίδιος ο υπουργός, έχει καθοριστική σημασία για τη γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας και την εδραίωσή της ως βασικής πύλης εισόδου αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη. Παράλληλα, αποτελεί βασικό εργαλείο στην ευρωπαϊκή στρατηγική για ενεργειακή ασφάλεια και πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Η σημασία του ενισχύεται περαιτέρω μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για οριστική απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού αερίου. Στο σχετικό πλαίσιο υπάρχει ρητή αναφορά στον αγωγό TurkStream, σύμφωνα με την οποία κάθε ποσότητα φυσικού αερίου που εισέρχεται από την Τουρκία σε Ελλάδα και Βουλγαρία θεωρείται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης. Ως αποτέλεσμα, το βάρος της απόδειξης ότι το αέριο δεν είναι ρωσικό μεταφέρεται στους εισαγωγείς και στις τουρκικές αρχές, ενώ η ΕΕ αποκτά νομική βάση για να διακόπτει ροές που δεν πιστοποιούνται ως πλήρως διαφοροποιημένες.
Τι λένε πηγές του ΥΠΕΝ για τον Κάθετο Διάδρομο
Πηγές του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας διευκρινίζουν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν αποτελεί μία συγκεκριμένη διαδρομή με σαφή αφετηρία και τερματισμό, αλλά περιγράφει μια γενική κατεύθυνση ροής ενέργειας.
Υπενθυμίζουν ότι επί δεκαετίες ο άξονας αυτός μετέφερε φυσικό αέριο από τον Βορρά προς τον Νότο, από τη Ρωσία προς τη Βουλγαρία, την Ελλάδα και την Τουρκία. Η εικόνα αυτή άλλαξε το 2020, με τη λειτουργία του TurkStream.
Έκτοτε, η Ρωσία άρχισε να τροφοδοτεί την περιοχή μέσω Τουρκίας αντί μέσω Ουκρανίας, με αποτέλεσμα οι παλαιότεροι αγωγοί που οδηγούσαν προς τον Νότο να παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτοι. Την ίδια περίοδο, από το 2021, ξεκίνησαν ροές φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν μέσω του αγωγού TAP, ενώ το 2022 τέθηκε σε λειτουργία ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βουλγαρίας (IGB). Το 2024 προστέθηκε και ο πλωτός σταθμός LNG (FSRU) στην Αλεξανδρούπολη.
Χάρη σε αυτές τις υποδομές, η Ελλάδα απέκτησε τη δυνατότητα να διοχετεύει φυσικό αέριο προς βορρά και από το 2022 εξάγει ενέργεια προς γειτονικές χώρες. Παρ’ όλα αυτά, το σύστημα δεν λειτουργεί ακόμη στο μέγιστο των δυνατοτήτων του, καθώς σημαντικές ποσότητες ρωσικού αερίου εξακολουθούν να κυκλοφορούν στην περιοχή. Όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, οι ροές από την Τουρκία, την κύρια δίοδο ρωσικού αερίου, έχουν αυξηθεί κατά 60% την περίοδο 2021–2025.
Με τη νέα απόφαση της ΕΕ που στοχοποιεί κάθε ποσότητα που διέρχεται από τον TurkStream, η Ελλάδα αποκτά πλέον ένα σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα.
Παπασταύρου: Πρωτοφανές εγχείρημα ο Κάθετος Διάδρομος
Μιλώντας στο Athens Energy Summit, ο κ. Παπασταύρου τόνισε ότι «ο Κάθετος Διάδρομος είναι ένα πρωτοφανές, πολυεπίπεδο εγχείρημα με μοναδική στρατηγική σημασία για τη σταθερότητα της περιοχής». Όπως εξήγησε, «δεν έχει υπάρξει ποτέ ξανά ένα κοινό ενεργειακό προϊόν που να εισέρχεται στην Ελλάδα και να φτάνει μέχρι την Ουκρανία». Υπογράμμισε επίσης ότι η επιτυχία του έργου προϋποθέτει στενή συνεργασία πέντε χωρών και των αντίστοιχων ρυθμιστικών και διαχειριστικών αρχών, κάτι που καθιστά το εγχείρημα ιδιαίτερα απαιτητικό.
Στο ίδιο συνέδριο, ο υφυπουργός Ενέργειας κ. Νίκος Τσάφος επισήμανε ότι, παρά τις μεγάλες δυνατότητες της χώρας, «δεν έχουμε φτάσει ακόμη εκεί που μπορούμε». Όπως ανέφερε, κάθε εξαγωγή φυσικού αερίου προς Ρουμανία, Βουλγαρία, Μολδαβία ή Ουκρανία συνιστά στην πράξη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου, αποδεικνύοντας ότι η Ελλάδα μπορεί να τροφοδοτεί πολλαπλούς εταίρους.
Σύμφωνα με πηγές του ΥΠΕΝ, ο Κάθετος Διάδρομος θα φτάσει σε πλήρη ωρίμανση με την εφαρμογή των κυρώσεων κατά του ρωσικού αερίου, οι οποίες σταδιακά θα οδηγήσουν σε πλήρη απαγόρευση έως τα τέλη του 2027.
Αναφερόμενες στις πρόσφατες δημοπρασίες των προϊόντων Route 1, 2 και 3 —που αφορούν τροφοδοσία μέσω Ρεβυθούσας, Αλεξανδρούπολης και TAP αντίστοιχα— οι ίδιες πηγές εξηγούν ότι η περιορισμένη ανταπόκριση οφείλεται στο ευρωπαϊκό σύστημα τιμολόγησης εισόδου-εξόδου. Για τη μεταφορά αερίου από την Ελλάδα έως την Ουκρανία, οι προμηθευτές επιβαρύνονται με χρεώσεις σε κάθε ενδιάμεσο δίκτυο, αυξάνοντας σημαντικά το τελικό κόστος.
Τα προϊόντα Route 1, 2 και 3 σχεδιάστηκαν ως μια μορφή «γρήγορου εισιτηρίου», που μειώνει το συνολικό κόστος σε σχέση με τις πολλαπλές χρεώσεις, προκειμένου να καλυφθούν κυρίως άμεσες και έκτακτες ανάγκες της Ουκρανίας, ιδίως μετά τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ωστόσο ότι τα συγκεκριμένα προϊόντα καλύπτουν μόνο βραχυπρόθεσμες ανάγκες και δεν προσφέρουν ακόμη ένα ολοκληρωμένο, μακροχρόνιο εμπορικό εργαλείο. Η έλλειψη επιλογών μεγαλύτερης διάρκειας, σε συνδυασμό με την ανάγκη πλήρους εναρμόνισης με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο, επηρεάζουν την αξιοποίησή τους.
Οι ίδιες πηγές τονίζουν ότι δεν είναι ορθό να αξιολογείται ένας τόσο ευρύς διάδρομος με βάση μία μόνο διαδρομή, σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή και υπό μεταβατικό ρυθμιστικό καθεστώς, πριν ακόμη τεθούν σε πλήρη εφαρμογή οι κυρώσεις που θα ανοίξουν τον δρόμο για μεγαλύτερες ροές από την Ελλάδα.
Τέλος, ο Κάθετος Διάδρομος δεν περιορίζεται στο φυσικό αέριο. Περιλαμβάνει επίσης οδικές, σιδηροδρομικές και ενεργειακές διασυνδέσεις. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, η Ελλάδα έχει ήδη μετατραπεί σε καθαρό εξαγωγέα, τροφοδοτώντας την ευρύτερη περιοχή. Όσον αφορά το φυσικό αέριο, ο Κάθετος Διάδρομος βρίσκεται ήδη σε λειτουργία και αναμένεται να αξιοποιηθεί πλήρως όσο περιορίζονται οι εισαγωγές ρωσικού αερίου με την εφαρμογή των νέων ευρωπαϊκών κυρώσεων.
