Η κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη αναστάτωση στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου στην ιστορία, με τις προμήθειες να αναμένεται να μειωθούν κατά 8 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προχώρησε σε απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα, ενώ η ιστορία καταγράφει σημαντικές διαταραχές στις προμήθειες πετρελαίου που διαμόρφωσαν τη διεθνή οικονομία για δεκαετίες.
Ωστόσο, όπως αναφέρουν ορισμένοι αναλυτές του χώρου στο Reuters, η τρέχουσα κρίση στο πετρέλαιο δεν έχει ακόμη φτάσει σε κατάσταση για να πει κάποιος για «πετρελαϊκό σοκ».
Οι μεγαλύτερες παγκόσμιες διαταραχές στο πετρέλαιο
Ο IEA επισημαίνει ότι η προσωρινή διακοπή της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη αναταραχή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Οι προμήθειες αναμένεται να μειωθούν κατά περίπου 8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο, ή περίπου 8% της παγκόσμιας παραγωγής.
Τα κράτη μέλη του IEA αντέδρασαν με απελευθέρωση ρεκόρ 400 εκατομμυρίων βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα για τη σταθεροποίηση των τιμών.
- Το εμπάργκο πετρελαίου 1973–1974
Η πρώτη μεγάλη κρίση σημειώθηκε κατά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ τον Οκτώβριο του 1973, όταν Αίγυπτος και Συρία επιτέθηκαν συντονισμένα στο Ισραήλ. Οι παραγωγοί του OAPEC μείωσαν την παραγωγή κατά 5% άμεσα και στη συνέχεια κατά 5% μηνιαίως, ασκώντας πίεση στις δυτικές χώρες να αναγκάσουν το Ισραήλ να αποχωρήσει από τα κατεχόμενα εδάφη του 1967.
Οι τιμές του αργού τετραπλασιάστηκαν, φτάνοντας τα $11,65 ανά βαρέλι τον Ιανουάριο του 1974, ενώ οι ΗΠΑ προχώρησαν σε ρυθμίσεις κατανάλωσης, αλλαγή βιομηχανικών καυσίμων και ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής. Η κρίση οδήγησε στη δημιουργία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας το 1974.
- Η Ιρανική Επανάσταση 1978–1979
Η κατάρρευση του καθεστώτος του Σάχη και η άνοδος του Αγιατολά Κομεϊνί προκάλεσαν πτώση της παραγωγής κατά 4,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, περίπου 7% της παγκόσμιας προσφοράς.
Οι τιμές του πετρελαίου διπλασιάστηκαν μεταξύ Απριλίου 1979 και Απριλίου 1980, οδηγώντας σε υψηλό πληθωρισμό στις ΗΠΑ και σε βαθιά ύφεση μετά την αυστηροποίηση της νομισματικής πολιτικής από τον Πολ Βόλκερ.
- Η κρίση του Κόλπου 1990–1991
Η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ και το εμπάργκο του ΟΗΕ απέσυραν 4,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από τις αγορές. Οι τιμές του Brent εκτοξεύτηκαν από $17 σε $36 ανά βαρέλι μεταξύ Ιουλίου και Οκτωβρίου 1990.
Ο IEA ενεργοποίησε το Συντονισμένο Σχέδιο Έκτακτης Ανταπόκρισης, διαθέτοντας 2,5 εκατομμύρια βαρέλια σε 15 ημέρες, για να περιοριστούν οι επιπτώσεις.
- Τυφώνες και κρίσεις φυσικών καταστροφών 2005
Οι τυφώνες Κατρίνα και Ρίτα οδήγησαν σε προσωρινό κλείσιμο παραγωγής 1,38–1,53 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως στον Κόλπο των ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, μαζί με τον IEA, προχώρησε σε απελευθέρωση 39,1 εκατομμυρίων βαρελιών από στρατηγικά αποθέματα, ενώ οι ρυθμιστικές αρχές έδωσαν έκτακτες άδειες για χρήση εναλλακτικών καυσίμων και μεταφορά καυσίμων από ξένα πλοία.
- Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022
Η πλήρης εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία προκάλεσε άμεση ενεργειακή κρίση, με τις τιμές του πετρελαίου να αυξάνονται πάνω από 50% μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Οι ΗΠΑ διέθεσαν 180 εκατομμύρια βαρέλια σε έξι μήνες, ενώ οι δυτικές χώρες επέβαλαν ανώτατα όρια στις εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου για να περιορίσουν τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Η τρέχουσα κρίση δεν έχει ακόμη φτάσει να χαρακτηρίζεται ως «πετρελαϊκό σοκ», λένε αναλυτές
Οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από το ένα τρίτο από τότε που το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτέθηκαν στο Ιράν και σχεδόν κατά τα δύο τρίτα από την αρχή του έτους, αλλά η αύξηση δεν είναι ακόμη αρκετά σοβαρή για να χαρακτηριστεί ως «πετρελαϊκό σοκ», αναφέρουν ειδικοί αναλυτές του χώρου στο Reuters.
Προηγούμενα σοκ είδαν πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών σε πολύ υψηλότερα επίπεδα και συνέβησαν όταν οι μεγάλες οικονομίες εξαρτώνταν περισσότερο από το πετρέλαιο για θέρμανση και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και για μεταφορές από ό,τι σήμερα.
Πετρέλαιο: Οι τιμές ορόσημο
Οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης πιθανότατα θα έπρεπε να αυξηθούν κατά 40 ή 50 δολάρια για να προκαλέσουν ισοδύναμη κάμψη στον οικονομικό κύκλο, γεγονός που πιθανώς εξηγεί γιατί οι δύο πλευρές ένιωσαν ότι είναι σε θέση να συνεχίσουν να μάχονται βραχυπρόθεσμα.
Αλλά αν ο πόλεμος συνεχιστεί και τα Στενά του Ορμούζ παραμείνει κλειστό για την κυκλοφορία δεξαμενόπλοιων για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, οι τιμές θα μπορούσαν να κλιμακωθούν πολύ περισσότερο, δοκιμάζοντας την αποφασιστικότητα των κορυφαίων ηγετών να διατηρήσουν τις εχθροπραξίες.
Εν τω μεταξύ, οι αυξήσεις των τιμών προκαλούν πολύ μεγαλύτερη ζημιά στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, ειδικά στην Ασία, όπου οι αυξήσεις των τιμών κινδυνεύουν να επιδεινωθούν από ελλείψεις καυσίμων, καθώς και γενικά σε χώρες που είναι εξαρτημένες από τις εισαγωγές ενέργειας, όπως στην Ευρώπη.
Οι αγορές πετρελαίου ποντάρουν σε σύντομο πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν
Οι αγορές πετρελαίου παρακολουθούν στενά τη σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, ωστόσο πολλοί traders εξακολουθούν να στοιχηματίζουν ότι ο πόλεμος θα λήξει σχετικά γρήγορα ή ότι η Ουάσιγκτον θα καταφέρει σύντομα να επιβάλει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Η στάση αυτή εξηγεί γιατί, παρά την άνοδο των τιμών, οι αγορές δεν έχουν ακόμη προεξοφλήσει ένα πλήρες ενεργειακό σοκ.
Όπως σημειώνουν αναλυτές στο Reuters, τα συμβόλαια Brent για άμεση παράδοση έχουν αυξηθεί περισσότερο από δύο τρίτα από τις αρχές του έτους, ωστόσο παραμένουν μόλις λίγο πάνω από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο όταν ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός.
Το συμβόλαιο πρώτου μήνα έκλεισε πάνω από τα 100 δολάρια στις 12 Μαρτίου, στο υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου. Ωστόσο ο ρυθμός αύξησης έχει επιβραδυνθεί, κάτι που υποδηλώνει ότι οι επενδυτές διατηρούν αισιοδοξία για σχετικά γρήγορη επανέναρξη των εξαγωγών από τον Περσικό Κόλπο.
Τα συμβόλαια για παράδοση αργότερα μέσα στο έτος έχουν αυξηθεί πολύ λιγότερο, ενώ η έντονη «backwardation» στην αγορά υποδηλώνει ότι οι επενδυτές αναμένουν σύντομη διακοπή της παραγωγής και γρήγορη επιστροφή των εξαγωγών.
Η αγορά πετρελαίου και τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης
Πριν από την έναρξη του πολέμου, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως –15 εκατομμύρια βαρέλια αργού και 5 εκατομμύρια βαρέλια προϊόντων διύλισης– διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ.
Η Σαουδική Αραβία έχει τη δυνατότητα να ανακατευθύνει το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών της προς την Ερυθρά Θάλασσα μέσω του αγωγού East–West. Παρόμοια δυνατότητα παράκαμψης διαθέτουν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μέσω του αγωγού Habshan–Fujairah προς τον Κόλπο του Ομάν.
Αντίθετα, χώρες όπως το Ιράκ, το Ιράν, το Κουβέιτ και το Κατάρ εξαρτώνται πλήρως από τα Στενά του Ορμούζ για τις εξαγωγές πετρελαίου με δεξαμενόπλοια και δεν διαθέτουν εναλλακτικές διαδρομές.
Όσο το πέρασμα παραμένει κλειστό, τουλάχιστον 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως αργού και καυσίμων παραμένουν εκτός αγοράς.
Μέτρα στήριξης για το πετρέλαιο και τις αγορές
Στις 11 Μαρτίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι εταίροι τους στη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας συμφώνησαν να διαθέσουν στην αγορά 400 εκατομμύρια βαρέλια από στρατηγικά αποθέματα.
Η ποσότητα αυτή μπορεί να καλύψει τις χαμένες εξαγωγές από τα Στενά του Ορμούζ για περίπου 40 ημέρες. Ωστόσο το πέρασμα παραμένει ήδη κλειστό για δύο εβδομάδες.
Παράλληλα, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέτρεψε για έναν μήνα την εκφόρτωση ρωσικού πετρελαίου που βρισκόταν ήδη σε δεξαμενόπλοια, χαλαρώνοντας προσωρινά τις κυρώσεις. Το μέτρο αναμένεται να επιτρέψει την παράδοση τουλάχιστον 20 εκατομμυρίων βαρελιών σε ασιατικά διυλιστήρια.
Τα μέτρα αυτά επιβράδυναν την άνοδο των τιμών, αλλά δεν την ανέστρεψαν πλήρως.
Πετρέλαιο, πόλεμος και το στοίχημα των αγορών
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ στέλνει αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με τη διάρκεια της σύγκρουσης. Από τη μία πλευρά επιδιώκει να καθησυχάσει τις αγορές ότι ο πόλεμος θα είναι σύντομος και ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν σύντομα, ώστε να αποτραπεί νέα εκτίναξη των τιμών πετρελαίου.
Ταυτόχρονα, όμως, επιχειρεί να δείξει στο Ιράν ότι είναι έτοιμη να συνεχίσει τις επιχειρήσεις όσο χρειαστεί για την επίτευξη των στρατιωτικών και διπλωματικών στόχων της.
Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, προσπαθεί να μεγιστοποιήσει τις οικονομικές συνέπειες, διατηρώντας κλειστό το πέρασμα μέχρι το τέλος της σύγκρουσης.
Το πετρέλαιο και ο κίνδυνος ενός πραγματικού «σοκ»
Πριν από την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, οι περισσότεροι επενδυτές θεωρούσαν ότι η πιθανότητα πολέμου ήταν χαμηλή και ότι ακόμη και αν ξεσπούσε θα είχε σύντομη διάρκεια.
Από τότε, οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης αυξάνονται σταθερά. Έχουν κλείσει υψηλότερα σε οκτώ από τις εννέα συνεδριάσεις μετά την έναρξη του πολέμου.
Οι αγορές φαίνεται να εκτιμούν ότι είτε ο πόλεμος θα τελειώσει είτε τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν μέσα στις επόμενες τέσσερις εβδομάδες, υποστηρίζουν οι ίδιοι αναλυτές στο Reuters. Γι’ αυτό οι τιμές παραμένουν χαμηλότερες από τα επίπεδα που ιστορικά συνδέονται με μεγάλα «σοκ πετρελαίου».
Αν όμως αυτή η εκτίμηση αποδειχθεί λανθασμένη, οι τιμές ενδέχεται να αυξηθούν πολύ περισσότερο, αυξάνοντας τον κίνδυνο για παγκόσμια ενεργειακή κρίση και επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας.
Το Brent έχει ήδη αυξηθεί κατά 20 δολάρια την πρώτη εβδομάδα του πολέμου και κατά ακόμη 10 τη δεύτερη, ενώ η ανοδική τάση πιθανότατα θα συνεχιστεί μέχρι να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ.
