«Μια διεθνής κρίση χτυπάει τη πόρτα της Ευρώπης, δοκιμάζοντας τα αντανακλαστικά της», δήλωσε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου εισερχόμενος στην αίθουσα του Συμβουλίου των Υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε.
«Οι τιμές της ενέργειας αγγίζουν κάθε σπίτι, κάθε επιχείρηση, κάθε πτυχή της καθημερινότητάς μας. Η Ευρώπη αυτή τη φορά πρέπει να είναι προετοιμασμένη, με στοχευμένα μέτρα και ευελιξία για την προστασία των πολιτών και των επιχειρήσεων Πρέπει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων», σημείωσε.
«Η Ελλάδα το πρώτο δεκαήμερο του Μαρτίου είχε την έκτη χαμηλότερη χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, χάρη στο διαφοροποιημένο ενεργειακό της μείγμα, στις ανανεώσιμες πηγές και στα υδροηλεκτρικά της. Προχωράμε με σχέδιο και αποφασιστικότητα. Δεν εφησυχάζουμε για την ενεργειακή επάρκεια, τη σταθερότητα των τιμών και την προστασία των πολιτών και της οικονομίας».
Τέλος, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας τόνισε: «Τα δίκτυα είναι πάρα πολύ σημαντικά. Έχουν να κάνουν με την επίτευξη της ενιαίας, ανθεκτικής, διασυνδεδεμένης Ευρώπης προς όφελος όλων. Είναι η στιγμή, η Ευρώπη να κάνει το επόμενο βήμα, το επόμενο άλμα για να μπορούμε να έχουμε για πρώτη φορά, μία πραγματικά ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας».
Στις Βρυξέλλες, μαζί με τον Υπουργό βρίσκεται και ο Υφυπουργός, κ. Νίκος Τσάφος.
Μια από τις κρισιμότερες συνόδους των Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ το τελευταίο διάστημα λαμβάνει χώρα σήμερα (Δευτέρα 16 Μαρτίου) με βασικό θέμα συζήτησης τη μείωση των τιμών ενέργειας και την Ελλάδα να εκπροσωπείται στο τραπέζι των συζητήσεων από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου και τον υφυπουργό, Νίκο Τσάφο.
Αν και το θέμα αυτό είχε ανεβεί στην κορυφή της ατζέντας του Συμβουλίου (και της Συνόδου Κορυφής των ηγετών της ΕΕ που θα ακολουθήσει την Πέμπτη 19 Μαρτίου), πριν το ξέσπασμα της κρίσης στη Μέση Ανατολή έχοντας συνδεθεί με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας που επιβαρύνεται με ακριβότερη ενέργεια σε σχέση με τις ΗΠΑ και την Κίνα αποκτά πλέον ακόμα πιο επείγον χαρακτήρα στο κάδρο της ανόδου των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου κατά 27% και 50% περίπου αντίστοιχα από τις αρχές Μαρτίου.
Βάση της συζήτησης θα είναι οι προτάσεις που θα παρουσιάσει η Κομισιόν που θα περιέχουν τόσο βραχυπρόθεσμα μέτρα -με έμφαση στις περιοχές και τους κλάδους που πλήττονται περισσότερα- όσο και μέτρα πιο μακράς πνοής. Το βασικό ζητούμενο είναι να θεσπιστούν μέτρα άμεσης αποδοτικότητας και κοινής αποδοχής, καθώς ένα χρόνο μετά την παρουσίαση του Σχεδίου Δράσης της Κομισιόν για την Προσιτή Ενέργεια, οι διαρθρωτικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής αγοράς δεν έχουν αντιμετωπιστεί και οι μεγάλες αποκλίσεις των τιμών ενέργειας μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ έχουν αμβλυνθεί έως έναν βαθμό (χάρη και σε δράσεις όπως η Task Force της ΕΕ για την Ενεργειακή Ένωση που θεσπίστηκε με πρωτοβουλία της Ελλάδας), αλλά δεν έχουν εξαλειφθεί.
Την ίδια στιγμή, η ενεργοποίηση κάποιων εκ των μέτρων «άμεσης δράσης» που προτείνει, όπως π.χ. η μείωση των φόρων στον ηλεκτρισμό συναρτώνται με τα δημοσιονομικά περιθώρια της κάθε χώρας και αυτά της Ελλάδας είναι στενά. Δύσκολη άσκηση είναι και η μείωση των χρεώσεων χρήσης δικτύου που βρίσκονται σε ανοδική πορεία καθώς αποτελούν την κύρια πηγή χρηματοδότησης των επενδύσεων στα δίκτυα και όπου εφαρμόστηκε, όπως π.χ. στη Γερμανία, απαιτήθηκαν κρατικοί πόροι προς την κατεύθυνση αυτή.
Τι εξετάζει η Κομισιόν για τη μείωση των τιμών ενέργειας
Μιλώντας ο κ. Παπασταύρου ενώπιον του Ευρωκοινοβουλίου την περασμένη εβδομάδα, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι οι πρώτες 10 ημέρες του πολέμου κόστισαν στους Ευρωπαίους φορολογουμένους 3 δισ. ευρώ λόγω της ανόδου των τιμών των ορυκτών καυσίμων. Δίνοντας δε ένα αδρό περίγραμμα των υπό επεξεργασία δράσεων -που εκτείνονται και στις τέσσερις συνιστώσες που καθορίζουν τις τελικές τιμές ηλεκτρισμού, δηλαδή το κόστος της ηλεκτροπαραγωγής, τους φόρους και τα τέλη, τις χρεώσεις χρήσης των δικτύων και το κόστος των εκπομπών CO2- «τάραξε νερά» κάνοντας λόγο ακόμα και για πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, μέτρο που θεσπίστηκε κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023 μέσω του Market Correction Mechanism, με τον «κόφτη» να μπαίνει στα 180 ευρώ/MWh και έπαψε να ισχύει στα τέλη του 2025 χωρίς να έχει ενεργοποιηθεί.
Γιατί εγκαταλείπονται οι σκέψεις για επανεξέταση του Target Model
Παρότι δε ένα μήνα πριν, κατά την άτυπη Σύνοδο Κορυφής του Alden Biesen, η κ. φον ντερ Λάιεν είχε πάλι ταράξει τα νερά κάνοντας λόγο για επανεξέταση της αρχιτεκτονικής της αγοράς ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης και της οριακής τιμολόγησης, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι ένα τόσο δραστικό μέτρο είναι δύσκολο να συγκεντρώσει την απαραίτητη συναίνεση, καθώς αντιρρήσεις έχουν προβάλλει τόσο μια σειρά χωρών της ΕΕ (κυρίως από το μπλοκ του Βορρά) όσο και ο κλάδος της ηλεκτροπαραγωγής.
«To υφιστάμενο σύστημα έχει αποδώσει και υπάρχει συνολικά στήριξη γι’ αυτό», τόνισε την προηγούμενη εβδομάδα η πρόεδρος της Κομισιόν, σε μια σαφή μετακίνηση σε σχέση με τις προ μηνός δηλώσεις της. Προκειμένου ωστόσο να μειωθεί το αυξημένο κόστος όταν οι (ακριβές) μονάδες φυσικού αερίου ορίζουν τις τιμές του ηλεκτρισμού, οι Βρυξέλλες εξετάζουν -μεταξύ άλλων- μέτρα για την καλύτερη αξιοποίηση των μακροπρόθεσμων συμβάσεων προμήθειας (PPA) και των συμβάσεων επί διαφοράς (CfDs), κάτι πάντως που συζητείται επί μακρόν χωρίς να έχουν πέσει στο τραπέζι δραστικά μέτρα, ενώ δράσεις. Συζητούνται επίσης σχήματα κρατικών επιδοτήσεων (η χρήση των οποίων και πάλι εξαρτάται από τη δημοσιονομική θέση κάθε χώρας) ενώ διερευνάται η επιδότηση των τιμών αερίου ή η θέσπιση πλαφόν -με διαφορετικά χαρακτηριστικά από το προηγούμενο.
Να σημειωθεί ότι στο Συμβούλιο θα συζητηθεί κεκλεισμένων των θυρών (κλειστή θα είναι και η συζήτηση για τις τιμές ενέργειας) πρόταση της Αυστρίας για βελτίωση της σειράς προτεραιότητας (merit order) με την οποία μπαίνουν οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής στο σύστημα, μεγαλύτερη διαφάνεια στον καθορισμό των τιμών και περιορισμό της μετακύλισης του κόστους των εκπομπών ρύπων στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Σημείο τριβής η μεταρρύθμιση του Συστήματος Εμπορίας Ρύπων (ETS)
To άλλο μεγάλο «μέτωπο» στην μεγάλη ευρωπαϊκή συζήτηση για τις τιμές ενέργειας είναι το κόστος των εκπομπών ρύπων και η λειτουργία του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών CO2 (ETS) που ήρθε με ένταση στο προσκήνιο μετά από τα μέτρα που έλαβε η κυβέρνηση Μελόνι για αφαίρεση του εν λόγω κόστους από τις τιμές που διαμορφώνονται στο Χρηματιστήριο Ενέργειας της Ιταλίας. Η Ιταλία και μια σειρά χωρών από την Ανατολική Ευρώπη (Ουγγαρία, Σλοβακία, Πολωνία) έχουν ταχθεί υπέρ της αναστολής ή της ευρείας αναμόρφωσης του ETS, θέση που προωθεί και η ενεργοβόρος βιομηχανία της Ευρώπης.
Στον αντίποδα, άλλες χώρες και οι εταιρείες που βρίσκονται στην εμπροσθοφυλακή των τεχνολογιών καθαρής ενέργειας έχουν ταχθεί υπέρ της διατήρησής του με κάποιες προσαρμογές, θέση που φαίνεται να υιοθετεί και η Κομισιόν. «Χωρίς το ETS θα καταναλώναμε 100 κυβικά μέτρα φυσικό αέριο παραπάνω από ότι τώρα, καθιστώντας την ΕΕ πιο ευάλωτη και πιο εξαρτημένη (σ.σ. από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα). Άρα χρειαζόμαστε το ETS, αλλά πρέπει να το εκσυγχρονίσουμε» δήλωσε η Ούρσουλα VdL, με τη λέξη «εκσυγχρονισμός» να χρήζει βέβαια πολλών ερμηνειών.
Δίκτυα, Κάθετος Διάδρομος και πυρηνική ενέργεια
Το πρώτο θέμα στην ατζέντα των υπουργών Ενέργειας είναι το πακέτο για τα δίκτυα (Grids Package), με αντικείμενο της συζήτησης την βελτίωση της διασυνοριακής διασυνδεσιμότητας και την επιτάχυνση της αδειοδότησης των δικτύων, με παράλληλη αύξηση της ανθεκτικότητας και της ασφάλειας των διασυνοριακών υποδομών. Μετά το γεύμα των Υπουργών -με κυρίως μενού την επιτάχυνση των επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια σε συνέχεια και της παρουσίασης της σχετικής Στρατηγικής από την Κομισιόν την περασμένη εβδομάδα- θα ακολουθήσει συζήτηση για την ενεργειακή ασφάλεια και τα μαθήματα από την Ουκρανία και τη Μολδαβία.
Εκτιμάται ότι στο πλαίσιο της συζήτησης αυτής η Ελλάδα θα θέσει επί τάπητος τις πρωτοβουλίες για την πλήρη αξιοποίηση της δυναμικότητας του Κάθετου Διαδρόμου προς την κατεύθυνση αυτή και την ανάγκη ισχυρής στήριξής του. Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται να έχει η συζήτηση για την βελτίωση των χρηματοδοτικών πλαισίων της ΕΕ για την πυρηνική ενέργεια, μετά τη Σύνοδο του Παρισίου την περασμένη εβδομάδα και το «σήμα» του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.
