Η πολεμική κρίση στο Ιράν λαμβάνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Το South Pars βρέθηκε στο επίκεντρο μετά το νέο πολεμικό επεισόδιο στον Κόλπο. Δεν πρόκειται για ακόμη ένα κοίτασμα υδρογονανθράκων στη Μέση Ανατολή, αλλά για ένα από τα πιο κρίσιμα ενεργειακά assets του πλανήτη.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η επίθεση στο ιρανικό τμήμα του πεδίου έγινε από το Ισραήλ χωρίς εμπλοκή ΗΠΑ και Κατάρ, ενώ προειδοποίησε ότι αν η Τεχεράνη πλήξει ξανά το Κατάρ, οι ΗΠΑ θα απαντήσουν χτυπώντας ολόκληρο το South Pars. Οι αγορές κατάλαβαν αμέσως ότι η απειλή δεν αφορά μόνο το Ιράν, αλλά τον ίδιο τον πυρήνα της περιφερειακής ενεργειακής ασφάλειας.
Το South Pars είναι το ιρανικό τμήμα του γιγαντιαίου κοιτάσματος που μοιράζονται Ιράν και Κατάρ στον Περσικό Κόλπο. Στην καταριανή πλευρά ονομάζεται North Field ή North Dome. Σύμφωνα με το Reuters το συνολικό κοίτασμα θεωρείται το μεγαλύτερο αποθεματικό φυσικού αερίου στον κόσμο, με περίπου 1.800 τρισ. κυβικά πόδια αξιοποιήσιμου αερίου, ποσότητα που θεωρητικά αρκεί για να καλύψει τις παγκόσμιες ανάγκες για περίπου 13 χρόνια. Αυτό από μόνο του εξηγεί γιατί κάθε πλήγμα εκεί μετατρέπεται αμέσως σε διεθνές οικονομικό θέμα και όχι απλώς σε ένα ακόμα πολεμικό επεισόδιο.
Για το Ιράν, το South Pars είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα υπεράκτιο πεδίο: είναι η ενεργειακή ραχοκοκαλιά της χώρας. Το Reuters σημειώνει ότι η παραγωγή φυσικού αερίου του Ιράν έφτασε τα 276 δισ. κυβικά μέτρα το 2024, με το 94% να καταναλώνεται εντός της χώρας, καθώς οι κυρώσεις και οι τεχνικοί περιορισμοί εμποδίζουν τη μεγάλη εξαγωγική αξιοποίηση.
Το AP περιγράφει το South Pars ως «ενεργειακή σανίδα σωτηρίας» για το Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών σε ηλεκτρισμό, θέρμανση και βιομηχανική κατανάλωση. Με άλλα λόγια, ένα σοβαρό πλήγμα εκεί δεν χτυπά μόνο τα έσοδα του καθεστώτος, αλλά την καθημερινή λειτουργία της ίδιας της ιρανικής οικονομίας.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις αγορές είναι τι ακριβώς «πουλά» το South Pars και σε ποιους. Η απάντηση είναι ότι το Ιράν δεν έχει μετατρέψει το δικό του κομμάτι σε μηχανή LNG όπως το Κατάρ. Το μεγαλύτερο μέρος του αερίου μένει στην εσωτερική αγορά, ενώ οι περιορισμένες εξαγωγές φυσικού αερίου κατευθύνονται κυρίως σε γειτονικές χώρες μέσω αγωγών: σύμφωνα με την αμερικανική υπηρεσία ενέργειας EIA το 2023 το Ιράκ και η Τουρκία απορρόφησαν το 87% των ιρανικών εξαγωγών φυσικού αερίου.
Παράλληλα, το Ιράν παράγει μεγάλους όγκους condensate και άλλων υγρών καυσίμων· το Reuters αναφέρει παραγωγή περίπου 1,3 εκατ. βαρελιών ημερησίως σε condensate και λοιπά υγρά, ενώ οι βασικοί αγοραστές των ιρανικών πετρελαϊκών ροών είναι τα ιδιωτικά κινεζικά διυλιστήρια.
Εδώ ακριβώς φαίνεται και η μεγάλη διαφορά με το Κατάρ. Η Ντόχα έχει μετατρέψει το North Field σε παγκόσμια εξαγωγική αυτοκρατορία LNG. Η QatarEnergy αναφέρει ότι η δυναμικότητα LNG της χώρας, από 77 εκατ. τόνους ετησίως σήμερα, σχεδιάζεται να αυξηθεί στα 110 εκατ. τόνους με το North Field East, στα 126 εκατ. τόνους με το North Field South και στα 142 εκατ. τόνους ως το τέλος του 2030 με το North Field West.
Το Reuters σημειώνει ότι το Κατάρ έχει ήδη κερδίσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια από εξαγωγές LNG επί σχεδόν τρεις δεκαετίες. Άρα, μιλάμε για το ίδιο γεωλογικό κοίτασμα, αλλά για δύο εντελώς διαφορετικά επιχειρηματικά μοντέλα: το Κατάρ εξάγει premium LNG, ενώ το Ιράν καίει κυρίως το αέριό του στο εσωτερικό.
Το πρόβλημα για την Τεχεράνη είναι ότι το South Pars δεν χρειάζεται μόνο προστασία από πυραύλους, αλλά και τεράστιες επενδύσεις για να διατηρήσει την παραγωγή του. Η EIA αναφέρει ότι το Ιράν σχεδιάζει επενδύσεις 20 δισ. δολαρίων σε σταθμούς συμπίεσης ώστε να αντιμετωπιστεί η πτώση πίεσης στα παλαιότερα phases του κοιτάσματος.
Χωρίς αυτές τις επενδύσεις, η ιρανική πλευρά κινδυνεύει να χάσει περίπου 350 δισ. κυβικά πόδια ετήσιας παραγωγής πριν από το 2030. Αυτό δείχνει ότι η αξία του South Pars δεν είναι μόνο στα θεωρητικά αποθέματα, αλλά και στην ικανότητα του Ιράν να τα κρατήσει εμπορικά και τεχνικά αξιοποιήσιμα σε ένα περιβάλλον κυρώσεων και υποεπένδυσης.
Γι’ αυτό και η απειλή Τραμπ δεν είναι καθόλου ρητορική υπερβολή. Χτύπημα στο South Pars σημαίνει πίεση στο ιρανικό ενεργειακό σύστημα, πιθανή μείωση προμηθειών προς Ιράκ, νέα ένταση στον Κόλπο και άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς τιμές. Ήδη, μετά τα χτυπήματα στις ενεργειακές εγκαταστάσεις της περιοχής, το Brent ανέβηκε κοντά στα 114 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Reuters προειδοποιεί ότι η αναστολή της παραγωγής LNG στο Κατάρ θέτει σε κίνδυνο περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Το South Pars, επομένως, δεν είναι απλώς ένα μεγάλο κοίτασμα: είναι ένας γεωοικονομικός πολλαπλασιαστής κρίσης, ικανός να ανεβάσει απότομα το κόστος ενέργειας σε ολόκληρο τον κόσμο.
