Σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο 48ωρο εισέρχεται ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, καθώς από σήμερα, Πέμπτη, ξεκινούν εντατικές διαβουλεύσεις μεταξύ των Διαχειριστών, των Ρυθμιστικών Αρχών και της Κομισιόν, με στόχο να διαμορφωθεί ένα νέο, πιο λειτουργικό και ελκυστικό πλαίσιο αξιοποίησης της διαδρομής από traders και προμηθευτές.
Οι συζητήσεις θεωρούνται κομβικές, χωρίς, όπως είναι φυσικό, να μπορεί να προδικαστεί η έκβασή τους. Πάντως, αν έχουν αίσια έκβαση, το πρότζεκτ θα ξεπερνούσε τα σημερινά εμπόδια και θα εξελισσόταν σε βασική «ενεργειακή αρτηρία» για την ευρύτερη περιοχή.
Στο επίκεντρο των επαφών θα βρεθεί μία ολοκληρωμένη πρόταση, η οποία -εφόσον λάβει το «πράσινο φως»- φιλοδοξεί να επιλύσει τα βασικά «αγκάθια», που περιορίζουν μέχρι σήμερα τη δυναμική του Vertical Corridor. Βέβαια, μένει να φανεί στην πράξη αν το πρότζεκτ έχει εξασφαλίσει τη στήριξη όλων των ευρωπαϊκών κρατών, όπως επίσης και αν η Κομισιόν είναι διατεθειμένη για τις απαραίτητες προσαρμογές του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου.
Μείωση των τελών διέλευσης
Πρόκειται για δύο προϋποθέσεις που έθεσε πρόσφατα ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, από το βήμα της ενεργειακής διοργάνωσης CERAWeek 2026. «Χρειάζονται υποδομές, χρειάζεται σταθερότητα και χρειάζεται τα κράτη-μέλη του Κάθετου Διαδρόμου να συνεργαστούν, ώστε το προϊόν να γίνει πολύ πιο ελκυστικό εμπορικά. Χρειάζεται, όμως, και όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίξουν το εγχείρημα», σημείωσε χαρακτηριστικά. Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε επίσης ότι «υπάρχει και η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εξαλείψει κάθε μορφή ρυθμιστικής αβεβαιότητας».
Όσον αφορά, πάντως, την πρόταση, ένα βασικό στοιχείο που την κάνει υποψήφια να αλλάξει άρδην τα έως τώρα δεδομένα είναι η σημαντική μείωση των τελών διέλευσης. Αν το σχέδιο πάρει το πράσινο φως, οι σχετικές χρεώσεις θα «κουρευτούν» δραστικά, ώστε να διαμορφωθούν στα επίπεδα των 5-6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε κατακόρυφα την ανταγωνιστικότητα του Vertical Corridor. Κι αυτό γιατί η συγκεκριμένη όδευση θα γινόταν συγκρίσιμη οικονομικά με τις εναλλακτικές διαδρομές, που ξεκινούν από άλλες ευρωπαϊκές υποδομές LNG και καταλήγουν επίσης στην Ουκρανία.
Μακροχρόνια προϊόντα
Παράλληλα, το σχέδιο εισάγει μία θεμελιώδη αλλαγή στη φιλοσοφία δέσμευσης δυναμικότητας. Προβλέπεται η δημιουργία νέων προϊόντων μεγαλύτερης διάρκειας, τα οποία θα είναι ετήσια, τριμηνιαία και μηνιαία.
Η μετάβαση αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς θα έδινε τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες στις αγορές να προγραμματίζουν με μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα τις κινήσεις τους. Ο σχεδιασμός είναι η πρώτη δημοπρασία για τη διάθεση των νέων προϊόντων να πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο, με στόχο αυτά να κάνουν «πρεμιέρα» από τον Οκτώβριο.
Ένα ακόμη κομβικό στοιχείο της πρότασης είναι η κατάργηση της υποχρεωτικής κατάληξης του αερίου στην Ουκρανία, μέσω του Vertical Corridor. Στο νέο πλαίσιο, traders και προμηθευτές θα μπορούν να εισάγουν LNG στην Ελλάδα και να το διοχετεύουν σε οποιοδήποτε σημείο εξόδου των χωρών διέλευσης επιλέγουν, αξιοποιώντας τα αντίστοιχα Virtual Trading Points των εμπλεκόμενων χωρών. Με τον τρόπο αυτόν, η όδευση παύει να λειτουργεί ως ένας «μονοδιάστατος» διάδρομος και μετατρέπεται σε ένα πολυδιάστατο δίκτυο διακίνησης φυσικού αερίου.
Πιο ελκυστικό το πρότζεκτ
Παρά το γεγονός ότι η έκβαση των διαβουλεύσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη, όπως προαναφέρθηκε, οι ενδείξεις που υπάρχουν μέχρι στιγμής συγκλίνουν προς ένα θετικό αποτέλεσμα. Οι βασικές επιφυλάξεις εντοπίζονται στη στάση της Ρουμανίας, κυρίως σε ό,τι αφορά τη μείωση των τελών διέλευσης. Ωστόσο, εκτιμάται ότι μέσα από τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων είναι πιθανό να βρεθεί κοινός τόπος, ώστε να ξεπεραστούν οι αντιρρήσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η στάση της Ουκρανίας, η οποία εμφανίζεται να στηρίζει το υπό συζήτηση σχέδιο. Η θετική αυτή προσέγγιση δεν είναι τυχαία, καθώς η δυνατότητα πιο εύκολου και οικονομικού ανεφοδιασμού των ουκρανικών αποθηκών φυσικού αερίου αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για το Κίεβο αλλά και την ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, ιδίως εν όψει των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου.
Η εισαγωγή ετήσιων προϊόντων δέσμευσης δυναμικότητας αναμένεται να λειτουργήσει ως βασικό εργαλείο ενίσχυσης της ελκυστικότητας του πρότζεκτ. Η λογική πίσω από αυτήν την επιλογή είναι ότι προσφέρει στους συμμετέχοντες έναν σαφή και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, επιτρέποντάς τους να σχεδιάζουν την εισαγωγή φορτίων LNG σε πιο σταθερή βάση. Παράλληλα, η ύπαρξη τριμηνιαίων και μηνιαίων προϊόντων εξασφαλίζει την απαραίτητη ευελιξία, ώστε να καλύπτονται και πιο βραχυπρόθεσμες ανάγκες της αγοράς.
Περιορισμοί από το υφιστάμενο πλαίσιο
Μέχρι την πλήρη εφαρμογή του νέου συστήματος, εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται τα υφιστάμενα προϊόντα Routes 1, 2 και 3, τα οποία στη συνέχεια θα αποσυρθούν. Το ισχύον καθεστώς, ωστόσο, παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες, που έχουν λειτουργήσει αποτρεπτικά για πολλούς χρήστες. Το υψηλό κόστος αποτελεί το βασικότερο μειονέκτημα, αλλά δεν είναι το μόνο.
Εξίσου σημαντικός περιοριστικός παράγοντας είναι η ίδια η δομή των προϊόντων Routes, τα
οποία είναι μηνιαίας διάρκειας. Οι δημοπρασίες πραγματοποιούνται την τέταρτη Δευτέρα κάθε μήνα για τη δυναμικότητα του επόμενου μήνα.
Επομένως, οι traders και προμηθευτές είχαν ελάχιστο χρόνο για να εξασφαλίσουν διαθέσιμα LNG carriers και να οργανώσουν τη μεταφορά των φορτίων τους. Αυτό συνεπάγεται αυξημένο επιχειρηματικό ρίσκο, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί αποτρεπτικά.
Εξυπηρέτηση πολλαπλών αγορών
Επιπλέον, η μέχρι σήμερα υποχρεωτική κατάληξη στην Ουκρανία περιόριζε σημαντικά τις εμπορικές δυνατότητες του διαδρόμου. Με τη νέα προσέγγιση, ο Κάθετος Διάδρομος μετασχηματίζεται σε μία ευρύτερη ενεργειακή υποδομή, ικανή να εξυπηρετήσει πολλαπλές αγορές και να καλύψει τις ανάγκες μιας περιοχής που αριθμεί έως και 100 εκατομμύρια καταναλωτές. Η διεύρυνση αυτή του ρόλου του αναμένεται να προσελκύσει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την αγορά και να ενισχύσει τη χρήση του.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το υπό συζήτηση σχέδιο δεν έχει χαρακτήρα μόνιμης λύσης. Αντίθετα, προορίζεται να λειτουργήσει ως ένα μεταβατικό πλαίσιο, μέχρι να διαμορφωθεί ένα πιο σταθερό και μακροπρόθεσμο μοντέλο λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου. Ωστόσο, ακόμη και ως ενδιάμεση λύση, εκτιμάται ότι μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τις προοπτικές του έργου, θέτοντας τις βάσεις για την πλήρη αξιοποίησή του στο μέλλον.
