Σε μια συγκυρία διαρκών γεωπολιτικών αναταράξεων και ενεργειακής αβεβαιότητας, ο επικεφαλής του Ομίλου AKTOR και CEO της Atlantic SEE LNG Trade, Αλέξανδρος Εξάρχου, σκιαγράφησε από το βήμα του Delphi Economic Forum ένα ιδιαίτερα απαιτητικό τοπίο για την Ευρώπη, προειδοποιώντας ότι η ήπειρος εισέρχεται σε έναν ακόμη «δύσκολο χειμώνα», όχι μόνο λόγω των πολέμων, αλλά κυρίως εξαιτίας της δομικής της αδυναμίας να ανταγωνιστεί τις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις. Όπως ανέδειξε, το πρόβλημα δεν είναι πλέον πρωτίστως θέμα τιμών, αλλά ζήτημα επάρκειας προμηθειών, με το φυσικό αέριο να μετατρέπεται σε κρίσιμο παράγοντα ενεργειακής ασφάλειας. Στο πλαίσιο αυτό, έθεσε ως κομβική προτεραιότητα τη σύναψη μακροχρόνιων συμφωνιών LNG, υπογραμμίζοντας παράλληλα τη στρατηγική ευκαιρία της Ελλάδας να αναδειχθεί σε ενεργειακό κόμβο μέσω του Κάθετου Διαδρόμου και να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μια Ευρώπη σε διαρκή «έκπληξη»
Η τοποθέτηση του κ. Εξάρχου ξεκίνησε με μια ευρύτερη γεωπολιτική αποτίμηση, περιγράφοντας μια Ευρώπη που «ζει σε διαρκή έκπληξη» τα τελευταία χρόνια, καθώς οι κρίσεις από την πανδημία έως τους πολέμους αλλάζουν ριζικά τις συνθήκες λειτουργίας της. Όπως σημείωσε, «μιλάμε διαφορετικά, συναλλασσόμαστε διαφορετικά», επισημαίνοντας ότι το διεθνές σύστημα έχει μεταβληθεί σε ένα περιβάλλον όπου «οι ισχυροί κάνουν ό,τι θέλουν και οι λιγότερο ισχυροί υφίστανται τις συνέπειες», με την Ευρώπη να μην συγκαταλέγεται πλέον στους πρώτους.
Σε αυτό το πλαίσιο, εκτίμησε ότι ο επερχόμενος χειμώνας θα αποτελέσει ακόμη μία δοκιμασία για την ήπειρο, απορρίπτοντας την απλοϊκή ερμηνεία ότι οι δυσκολίες οφείλονται αποκλειστικά στις γεωπολιτικές εντάσεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία ή η κρίση στη Μέση Ανατολή. Αντιθέτως, τόνισε ότι το βασικό πρόβλημα είναι βαθύτερο: η Ευρώπη «αδυνατεί πλέον να ανταγωνιστεί» τις μεγάλες δυνάμεις, γεγονός που την οδηγεί σε μια διαρκή θέση αντίδρασης και όχι πρωτοβουλίας.
Ενέργεια: Από το κόστος στην επάρκεια
Η ενεργειακή διάσταση αυτής της αδυναμίας είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, καθοριστική. Η Ευρώπη, όπως εξήγησε, οικοδόμησε για χρόνια την ενεργειακή της στρατηγική πάνω στο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο, δημιουργώντας μια μονοδιάστατη εξάρτηση. Η διακοπή αυτής της ροής, ως αποτέλεσμα της ουκρανικής κρίσης, σε συνδυασμό με τις νέες αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, έχει οδηγήσει σε ένα περιβάλλον περιορισμένων επιλογών. Ειδικά για το LNG, επεσήμανε ότι οι εξελίξεις –όπως ζημιές σε εγκαταστάσεις στο Κατάρ– περιορίζουν περαιτέρω τη διαθεσιμότητα, αφήνοντας ως βασική εναλλακτική το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο. Ωστόσο, εδώ εντοπίζεται και το κρίσιμο σημείο: «χωρίς μακροχρόνια συμβόλαια οι Αμερικανοί δεν είναι σε θέση να παράξουν και να παραδώσουν τις ποσότητες που χρειάζεται η Ευρώπη».
Με άλλα λόγια, η αγορά δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε spot φορτία LNG, καθώς η παραγωγική δυναμικότητα και η εφοδιαστική αλυσίδα απαιτούν μακροχρόνιες δεσμεύσεις. «Δεν είναι ζήτημα τιμής, είναι ζήτημα προσφοράς», ανέφερε χαρακτηριστικά, μετατοπίζοντας τη συζήτηση από το κόστος στην ασφάλεια εφοδιασμού.
Καθυστερήσεις και ενδοευρωπαϊκές αντιστάσεις
Στο ίδιο μήκος κύματος, άσκησε κριτική στην ευρωπαϊκή στάση, υποστηρίζοντας ότι τα κράτη-μέλη «θα έπρεπε να είχαν σπεύσει» να κλείσουν μακροχρόνια συμβόλαια, κυρίως με τις Ηνωμένες Πολιτείες, κάτι που –όπως είπε– δεν έγινε εγκαίρως. Μάλιστα, σημείωσε ότι εντός της Ευρώπης υπάρχουν σημαντικές αντιστάσεις σε αυτή την κατεύθυνση, με αιχμή χώρες της Βόρειας Ευρώπης και ειδικά τη Γερμανία, η οποία, κατά την εκτίμησή του, εμφανίζεται επιφυλακτική τόσο απέναντι στις μακροχρόνιες συμφωνίες LNG όσο και στην προώθηση κρίσιμων ενεργειακών έργων.
Θεσμικές αδυναμίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η ανάλυσή του επεκτάθηκε και στη θεσμική λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία χαρακτήρισε δομικά ανεπαρκή για τη διαχείριση κρίσεων. «Έχουμε ενιαίο νόμισμα χωρίς ενιαία οικονομική, εξωτερική και αμυντική πολιτική», σημείωσε, περιγράφοντας μια Ένωση 27 κρατών με διαφορετικές προτεραιότητες και δυνατότητα βέτο, γεγονός που καθυστερεί κρίσιμες αποφάσεις. Σε αντίθεση με άλλες μεγάλες δυνάμεις, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται άμεσα, η Ευρώπη απαιτεί χρονοβόρες διαδικασίες συναίνεσης, γεγονός που την καθιστά λιγότερο ευέλικτη και λιγότερο ανταγωνιστική σε περιόδους κρίσης.
Παγκόσμιος ανταγωνισμός για το φυσικό αέριο
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στις διεθνείς εξελίξεις που επηρεάζουν τη διαθεσιμότητα ενέργειας. Όπως εξήγησε, μεγάλες οικονομίες όπως η Κίνα αναμένεται να στραφούν ακόμη περισσότερο προς τη Ρωσία για την κάλυψη των ενεργειακών τους αναγκών, απορροφώντας σημαντικό μέρος των διαθέσιμων ποσοτήτων φυσικού αερίου.
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη όχι μόνο με υψηλές τιμές, αλλά και με πιθανές ελλείψεις. «Το ζήτημα δεν θα είναι αν το αέριο είναι φθηνό ή ακριβό, αλλά αν υπάρχει», υπογράμμισε.
«Κομβικός ο ρόλος της Ελλάδας»
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο κ. Εξάρχου ανέδειξε τον ρόλο της Ελλάδας ως δυνητικά κομβικό. Όπως σημείωσε, η χώρα βρίσκεται σε καλύτερη θέση σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, λόγω της αναπτυξιακής της δυναμικής και της γεωστρατηγικής της θέσης. Ο Κάθετος Διάδρομος, όπως τόνισε, δεν πρέπει να ιδωθεί μόνο ως επιχειρηματικό έργο, αλλά ως εργαλείο ενίσχυσης της γεωπολιτικής ισχύος και της ενεργειακής ασφάλειας της περιοχής.
Επιμένοντας ιδιαίτερα στο έργο, υπογράμμισε ότι ο Κάθετος Διάδρομος δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη μεταφορά LNG από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη, ενισχύοντας τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας. Η σημασία του, όπως ανέφερε, είναι πρωτίστως γεωπολιτική: ενισχύει τη θέση της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα, δημιουργεί σταθερότητα στην περιοχή και αναβαθμίζει τον ρόλο της χώρας ως βασικού ενεργειακού κόμβου.
Παράλληλα, σε συνδυασμό με τη δημιουργία ενός «αμερικανικού hub» φυσικού αερίου, ενισχύει τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να αναιρεί τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας.
Ελλάδα: Γέφυρα μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης
Όπως υπογράμμισε, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και ΗΠΑ, αξιοποιώντας μια στρατηγική ισορροπίας που της επιτρέπει να ενισχύει τις σχέσεις της και προς τις δύο πλευρές.
Οι συμφωνίες που προωθούνται στον τομέα του LNG, αλλά και οι διεθνείς πρωτοβουλίες στις οποίες συμμετέχει η χώρα, ενισχύουν αυτόν τον ρόλο και προσδίδουν στη χώρα αυξημένο γεωπολιτικό βάρος.
Αισιοδοξία με επιφυλάξεις για την Ευρώπη
Κλείνοντας, ο κ. Εξάρχου εμφανίστηκε αισιόδοξος για την πορεία του Κάθετου Διαδρόμου, εκτιμώντας ότι θα προχωρήσει και θα αποδώσει σημαντικά οφέλη, ενδεχομένως μεγαλύτερα των αναμενόμενων. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη συνολικά «δεν προετοιμάζεται επαρκώς», ιδίως σε ό,τι αφορά τη διασφάλιση επαρκών ποσοτήτων φυσικού αερίου και τη διαμόρφωση ανταγωνιστικών τιμών, τονίζοντας την ανάγκη για πιο έγκαιρες και αποφασιστικές παρεμβάσεις σε ένα περιβάλλον που γίνεται ολοένα και πιο απαιτητικό.
