Σε δυσθεώρητα επίπεδα κινδυνεύει να φτάσει το κόστος των μέτρων με τα οποία οι κυβερνήσεις επιχειρούν να προστατεύσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από την άνοδο των ενεργειακών τιμών, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν παρατείνεται και οι πιέσεις στις διεθνείς αγορές καυσίμων παραμένουν ισχυρές.
Σύμφωνα με νέα ανάλυση του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), οι επιδοτήσεις καυσίμων σε παγκόσμιο επίπεδο ενδέχεται να ξεπεράσουν το 1 τρισ. δολάρια μέσα στο 2026, την ώρα που τα δημοσιονομικά περιθώρια πολλών χωρών περιορίζονται από τα υψηλά επιτόκια, το αυξημένο κόστος δανεισμού και τις παράλληλες πιέσεις στις τιμές τροφίμων και ενέργειας. Ήδη, από προηγούμενη ανάλυσή του το UNDP, είχε εκτιμήσει ότι οι επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων θα μπορούσαν να φτάσουν τα 1,1 τρισ. δολάρια φέτος, ενώ σε ένα δυσμενέστερο σενάριο με υψηλότερες τιμές πετρελαίου το κόστος θα μπορούσε να ανέλθει έως τα 1,43 τρισ. δολάρια.
Οι κυβερνήσεις εξαντλούν τα περιθώρια στήριξης
Το UNDP προειδοποιεί ότι οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί για τις χώρες που έχουν επιστρατεύσει πλαφόν τιμών, επιδοτήσεις και φορολογικές ελαφρύνσεις, προκειμένου να περιορίσουν τη μετακύλιση της ενεργειακής κρίσης στους καταναλωτές. Η πίεση, ωστόσο, αυξάνεται. Κυβερνήσεις που από την έναρξη της κρίσης είχαν απορροφήσει μεγάλο μέρος των ανατιμήσεων αρχίζουν πλέον να περιορίζουν τα μέτρα στήριξης, καθώς τα διαθέσιμα δημοσιονομικά «μαξιλάρια» εξαντλούνται και το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους παραμένει υψηλό. Σύμφωνα με το UNDP, ακόμη και οικονομίες μεσαίου εισοδήματος έχουν δει τα περιθώριά τους να μειώνονται γρήγορα.
Η έκταση της παρέμβασης των κυβερνήσεων έχει αυξηθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες. Σύμφωνα με την έκθεση, ο αριθμός των χωρών που χρησιμοποιούν διαφορετικές μορφές στήριξης σχεδόν διπλασιάστηκε μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου, καθώς οι συνέπειες της ενεργειακής κρίσης έγιναν εντονότερες. Παρά το μεγάλο δημοσιονομικό κόστος, τα μέτρα έχουν περιορίσει σημαντικά τις κοινωνικές επιπτώσεις. Η ανάλυση εκτιμά ότι, χωρίς τις παρεμβάσεις στήριξης, επιπλέον 130 εκατ. άνθρωποι θα μπορούσαν φέτος να είχαν πέσει κάτω από το όριο των 6,85 δολαρίων ημερησίως.
Ο κίνδυνος κορύφωσης στις αρχές του 2027
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται, όμως, στην ενέργεια. Το UNDP προειδοποιεί για έναν συνδυασμό τριών παραγόντων: της κρίσης στη Μέση Ανατολή, του υψηλού κόστους δανεισμού και ενός ιδιαίτερα ισχυρού φαινομένου El Niño, που μπορεί να προκαλέσει πλημμύρες και ξηρασίες, εντείνοντας την επισιτιστική ανασφάλεια. Το UNDP έχει ήδη προειδοποιήσει ότι το φαινόμενο αναμένεται να ενισχυθεί τους επόμενους μήνες και να έχει επιπτώσεις και μέσα στο 2027. Οι συνδυασμένες πιέσεις εκτιμάται ότι μπορεί να κορυφωθούν στις αρχές του επόμενου έτους, αυξάνοντας περαιτέρω τις ανάγκες για κρατική στήριξη σε μια περίοδο κατά την οποία οι κυβερνήσεις θα έχουν λιγότερα διαθέσιμα εργαλεία. Ήδη τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με το UNDP, οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές συνέβαλαν σε διαδηλώσεις και κοινωνικές εντάσεις σε τουλάχιστον δέκα χώρες. Σε έρευνα μεταξύ γραφείων του οργανισμού ανά τον κόσμο, όλα τα σημεία που συμμετείχαν εκτίμησαν ότι οι δυσκολότερες επιπτώσεις της κρίσης δεν έχουν ακόμη φανεί.
