Νέα ώθηση στην επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου στα Βαλκάνια, με προοπτική να αποκτήσει μία ακόμη όδευση προς την Κεντρική Ευρώπη, δίνει η χθεσινή τετραμερής συνάντηση των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας στο Βελιγράδι. Η επιβεβαίωση της πολιτικής στήριξης στο πρότζεκτ συνδυάζεται με ένα συγκεκριμένο βήμα υλοποίησης: την άμεση έναρξη κατασκευής του αγωγού Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας, που θα δώσει πρόσβαση στη σερβική αγορά σε αέριο το οποίο εισάγεται από την Ελλάδα.
Παράλληλα, σύμφωνα με πηγές με εκ του σύνεγγυς γνώση όσων διημείφθησαν στη χθεσινή τετραμερή, η Σερβία αφήνει πλέον ανοικτό παράθυρο για την αξιοποίηση αυτής της διαδρομής και ως αφετηρίας για μελλοντική επέκταση του πρότζεκτ στην Ουγγαρία. Πρόκειται για προοπτική που μπορεί να διευρύνει σημαντικά την αγορά στην οποία απευθύνεται ο Vertical Corridor, προσθέτοντας έναν ευρύ δυτικό άξονα στις υφιστάμενες διαδρομές του από τον Νότο προς τον Βορρά.
Το άνοιγμα του Βελιγραδίου αφορά τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού του και την πρόσβαση στο LNG, εγκαταλείποντας την αποκλειστική τροφοδοσία από τη Μόσχα. Αντίστοιχα, η επέκταση στην Ουγγαρία αποτελεί δυνατότητα προς διερεύνηση, η οποία χρειάζεται περαιτέρω τεχνικά, εμπορικά και θεσμικά βήματα, για να μετατραπεί σε λειτουργική όδευση.
Οι τρεις θετικές εξελίξεις
Όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, η τετραμερής κατέγραψε τρεις σημαντικές θετικές εξελίξεις για τον Κάθετο Διάδρομο. Η πρώτη ήταν η επαναβεβαίωση της ισχυρής πολιτικής στήριξης από τις τέσσερις κυβερνήσεις, σε συνέχεια της πρώτης συνάντησης που είχε πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη τον Σεπτέμβριο. Η δεύτερη αφορά τη διατύπωση που συμπεριλήφθηκε στο κοινό ανακοινωθέν, αναφορικά με τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού της περιοχής.
Πρόκειται για την πρώτη φορά που συνδέεται η ανάπτυξη των εναλλακτικών πηγών και διαδρομών, με την υποστήριξη της σταδιακής απεξάρτησης των κρατών-μελών της ΕΕ από το ρωσικό φυσικό αέριο. Η αναφορά έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς στην πρώτη τετραμερή το Βελιγράδι είχε απορρίψει την πρόταση να περιληφθεί αντίστοιχη διατύπωση στην κοινή Ανακοίνωση Τύπου, με δεδομένους τους στενούς δεσμούς της κυβέρνησής του με τη Μόσχα.
Η τρίτη (και πιο απτή) εξέλιξη είναι η επιβεβαίωση της άμεσης έναρξης κατασκευών στη διασύνδεση Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας. Σε συνδυασμό με τον υπό κατασκευή αγωγό Ελλάδα–Βόρεια Μακεδονία, το έργο θα επεκτείνει τη νέα αυτή όδευση του Vertical Corridor μέχρι τη σερβική αγορά, δίνοντας πρόσβαση σε εναλλακτικές προμήθειες μέσω των ελληνικών υποδομών.
Από την πολιτική στήριξη στην κατασκευή
Σύμφωνα με τοπικά μέσα, η υπηρεσιακή υπουργός Ενέργειας της Σερβίας, Ντούμπραβκα Τζέντοβιτς Χαντάνοβιτς, ανακοίνωσε ότι την επόμενη εβδομάδα θα αρχίσει η τοποθέτηση σωλήνων σε ένα πρώτο τμήμα πέντε χιλιομέτρων, κοντά στη Βράνισκα Μπάνια. Το σερβικό σκέλος θα έχει μήκος περίπου 145 χιλιομέτρων, με προϋπολογισμό 153 εκατ. ευρώ και στόχο ολοκλήρωσης το πρώτο τρίμηνο του 2028.
Η ίδια ανέφερε ότι, με βάση την ενημέρωση από τη Βόρεια Μακεδονία, το τμήμα στην άλλη πλευρά των συνόρων προβλέπεται να ολοκληρωθεί στα μέσα ή προς το τέλος του 2028. Προϋπόθεση για την τήρηση του χρονοδιαγράμματος στη Σερβία είναι να αντιμετωπιστούν εγκαίρως οι εκκρεμότητες των απαλλοτριώσεων. Επομένως, η έναρξη των εργασιών σηματοδοτεί την «ενεργοποίηση» της επένδυσης.
Αναλυτές της αγοράς αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην κατασκευαστική εκκίνηση, καθώς αποτυπώνει έμπρακτα τη σερβική επιλογή να αποκτήσει περισσότερες εναλλακτικές εφοδιασμού. Η δημιουργία αυτής της νέας υποδομής θα επιτρέπει στο Βελιγράδι να εξετάζει προμήθειες LNG μέσω Ελλάδας. Ανοίγει έτσι μία νέα αγορά για το αέριο που θα διοχετεύεται από τους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς προς τα βόρεια.
Το «παράθυρο» προς την Ουγγαρία
Η μεγαλύτερη δυνητική προστιθέμενη αξία βρίσκεται, ωστόσο, πέρα από τη σερβική κατανάλωση. Η άφιξη της νέας όδευσης στη Σερβία δημιουργεί τη δυνατότητα να αξιοποιηθεί η χώρα ως ενδιάμεσος κρίκος προς την Ουγγαρία. Οι ίδιοι κύκλοι σημειώνουν πως το Βελιγράδι αφήνει ανοικτό αυτό το ενδεχόμενο, διευρύνοντας έτσι τις προοπτικές περαιτέρω ανάπτυξης του πρότζεκτ στην Κεντρική Ευρώπη.
Μία τέτοια εξέλιξη θα πρόσθετε στον Κάθετο Διάδρομο την αλυσίδα Ελλάδα–Βόρεια Μακεδονία–Σερβία–Ουγγαρία. Θα επέτρεπε, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις, τη διοχέτευση αερίου από τη χώρα μας στην «καρδιά» της Ευρώπης, ενισχύοντας τη χρησιμότητα των ελληνικών υποδομών εισαγωγής και μεταφοράς. «Σε μία τέτοια περίπτωση, ο Κάθετος Διάδρομος θα διπλασιαζόταν», σημειώνουν οι ίδιοι αναλυτές.
Το διακύβευμα είναι η συμβολή στην αντικατάσταση περίπου 20 δισ. κυβικών μέτρων (bcm) ρωσικού αερίου που τροφοδοτούν την ευρύτερη περιοχή. Η σταδιακή απαγόρευση των εισαγωγών στην ΕΕ, με τελικό ορόσημο το φθινόπωρο του 2027, ενισχύει την ανάγκη για εναλλακτικές προμήθειες. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα πληροί όλες τις προϋποθέσεις να αποτελέσει βασική «πύλη», με δεδομένο ότι η εξαγωγική δυναμικότητα της χώρα μας αναμένεται να φτάσει τα 9,5 δισ. κυβικά μέτρα έως το 2027.
Ο Κάθετος Διάδρομος θα βρεθεί και στο τραπέζι των σημερινών συνομιλιών του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, στο πλαίσιο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ. Η συνάντηση ακολουθεί τις εξελίξεις του Βελιγραδίου, με την ανάπτυξη εναλλακτικών διαδρομών εφοδιασμού να αποτελεί βασικό πεδίο του ενεργειακού σκέλους των επαφών.
Στα σκαριά δύο ακόμη διάδρομοι
Τα στελέχη του κλάδου αποδίδουν την περαιτέρω ωρίμανση των συζητήσεων στην εμπέδωση κουλτούρας περιφερειακής συνεργασίας, η οποία πιστώνεται στην πρωτοβουλία Ελλάδας και Βουλγαρίας. Οι εμπλεκόμενες χώρες αναγνωρίζουν σταδιακά ότι η ανάπτυξη κοινών «ενεργειακών αρτηριών» μπορεί να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να δημιουργήσει οφέλη για ολόκληρη την περιοχή.
Το γεγονός αυτό εξηγεί γιατί η συνεργασία επεκτείνεται πλέον και στα πετρελαιοειδή. Στο τραπέζι βρίσκεται η επέκταση προς τη Νις του αγωγού της Helleniq Energy που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τα Σκόπια, με τις σχετικές μελέτες να βρίσκονται στα σκαριά. Ενδεικτικό της σημασίας της νέας αυτής δικτύωσης αποτελεί το γεγονός ότι η Σερβία αντιμετωπίζει θετικά την προοπτική, παρότι διαθέτει δική της διυλιστική υποδομή. Κι αυτό γιατί η νέα διαδρομή θα πρόσθετε επιλογές εφοδιασμού.
Παράλληλα, εξετάζεται ένας ηλεκτρικός διάδρομος Ανατολής–Δύσης, προσθέτοντας τρίτο πεδίο στην περιφερειακή ενεργειακή συνεργασία. Σύμφωνα με τη υπουργό Ενέργειας της Βόρειας Μακεδονίας, Σάνια Μποζίνοφσκα, ο σχεδιασμός αφορά νέες διασυνδέσεις δυναμικότητας 2.000 MW από τη Βουλγαρία, μέσω Βόρειας Μακεδονίας, προς την Ιταλία.
Τον Νοέμβριο προβλέπονται αναλυτικότερες τεχνικές συναντήσεις για το εν λόγω πρότζεκτ. Η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην ενίσχυση των δυνατοτήτων διασυνοριακής μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με τα επιμέρους έργα, τη χρηματοδότηση και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης να μένουν προς εξειδίκευση.
