Καταπέλτης είναι η μελέτη της Eurobank για την πορεία του Ταμείου Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) στη χώρα μας. Σύμφωνα με τη μελέτη, η υλοποίηση του προγράμματος εμφάνισε σημαντική υποχώρηση μέσα στην περίοδο 2023-2025, αφού σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, η χώρα μας από 5η που ήταν στις εκταμιεύσεις πόρων, στο τέλος του 2025 βρέθηκε στην 9η θέση μεταξύ των χωρών μελών της ΕΕ.
Επίσης με βάση την ίδια μελέτη σε όρους υλοποίησης των στόχων και οροσήμων του ΤΑΑ, η Ελλάδα στο τέλος του 2025 βρέθηκε στην 17η θέση της ΕΕ από 11η που ήταν στο τέλος του 2023. Τη μελέτη υπογράφει ο αναλυτής της Eurobank Κώστας Πέππας και σύμφωνα με αυτή, η Ελλάδα μέχρι 07/01/2026 είχε πετύχει 178 ορόσημα και στόχους του ΤΑΑ από σύνολο 382. Δηλαδή έχει επιτύχει το 46,6%, όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ κατά την ίδια ημερομηνία ήταν 48,8%.
Η μελέτη αναφέρει ακόμη ότι οι στόχοι και τα ορόσημα που υλοποιήθηκαν μέχρι σήμερα ήταν τα «εύκολα» και ότι τα «δύσκολα» είναι μπροστά. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «τα εναπομείναντα ορόσημα/στόχοι είναι πιο απαιτητικά καθώς αφορούν περισσότερο την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων (π.χ. ολοκλήρωση μεγάλων έργων υποδομής, πλήρης ολοκλήρωση κτηματολογίου, εγκατάσταση δυναμικότητας παραγωγής ανανεώσιμου υδρογόνου) έναντι προκηρύξεων διαγωνισμών, έναρξης δράσεων, ψήφισης νόμων κ.λπ. που απαιτούσαν τα προγενέστερα ορόσημα/στόχοι».
Συνολικά στους 8 μήνες υλοποίησης του ΤΑΑ που απομένουν, η χώρα πρέπει να ικανοποιήσει 24 ορόσημα και στόχους. Ο αριθμός αυτός είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των οροσήμων και των στόχων που υλοποίησε η χώρα τα τελευταία πέντε χρόνια (2021-2025). Μάλιστα, η κυβέρνηση ευελπιστεί με το 7ο αίτημα πληρωμών στο σκέλος των επιχορηγήσεων ύψους 884 εκατ. ευρώ και το 6ο αίτημα πληρωμών στο σκέλος των δανείων ύψους να ικανοποιηθούν επιπλέον 26 ορόσημα και στόχοι.
Αν αυτό συμβεί μέσα στο α’ τρίμηνο του έτους θ’ απομένουν 180 ορόσημα και στόχοι που πρέπει να ικανοποιηθούν μέσα από δύο αιτήματα πληρωμών στο σκέλος των επιχορηγήσεων (8ο και 9ο) και τρία αιτήματα πληρωμών στο σκέλος των δανείων του ΤΑΑ (7ο, 8ο και 9ο). Σε καμία από τις προηγούμενες χρονιές η χώρα δεν έχει διαχειριστεί περισσότερο από τρία αιτήματα πληρωμών και τώρα καλείται να διαχειριστεί 5 αιτήματα μέσα σε λιγότερο από 6 μήνες.
Τα μεγαλύτερα προβλήματα εντοπίζονται σε έργα του υπουργείου Υγείας (clawback, ανακαινίσεις νοσοκομείων κ.ά.), στην συμβασιοποίηση των δανείων προς επιχειρήσεις, στην ολοκλήρωση του προγράμματος δανείων «Σπίτι μου ΙΙ» ενώ κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας του ΤΑΑ στη χώρα μας είναι να καταστεί η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ), άμεσα δικαιούχος πόρων της Ε.Ε. (pillar assessment).
Αναφορικά με το τελευταίο, αν η ΕΑΤ εξουσιοδοτηθεί ως δικαιούχος άμεσων πόρων της Ε.Ε., τότε περίπου 2 δισ. ευρώ δάνεια του ΤΑΑ θα μεταφερθούν σε αυτή, χωρίς να σημειωθεί απώλεια τους, παρόλο που δεν συμβασιοποιήθηκαν προς επιχειρήσεις, όπως όριζε αρχικά το Σχέδιο Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ). Το νέο ορόσημο που τέθηκε είναι μέχρι 30 Ιουνίου 2026 η ΕΑΤ να χρισθεί αξιολογημένος πυλώνας διαχείρισης πόρων της Ε.Ε. Αν αυτό συμβεί 2 δισ. ευρώ των δανείων του ΤΑΑ θα περιέλθουν στην τράπεζα και θα διατεθούν μετά τις 31.02.2026 σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Πάντως και με αυτή τη μεταφορά πόρων από το ΤΑΑ στην ΕΑΤ δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν προβλήματα στην απορρόφηση των δανείων. Οι απορροφήσεις δανείων από τις επιχειρήσεις είναι πολύ αργές και εκτιμάται ότι μόλις 8 δισ. ευρώ έχουν συμβασιοποιηθεί σε σύνολο 13,7 δισ. ευρώ που απομένουν (εφόσον βεβαίως φύγουν επιπλέον 2 δισ. ευρώ πόροι προς την ΕΑΤ). Υπενθυμίζεται ότι το ΤΑΑ περιλαμβάνει πόρους δανείων ύψους 17,7 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα δύο δισ. ευρώ έχουν ήδη μεταφερθεί στην ΕΑΤ και τώρα επιχειρείται η μεταφορά επιπλέον 2 δισ. ευρώ.
Επίσης και το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ» εμφανίζει πολλές δυσκολίες, και πρόσφατα έλαβε παράταση 6 μηνών προκειμένου να ολοκληρωθεί η απορρόφηση του υπολοίπου των πόρων. Μέχρι σήμερα εκτιμάται ότι έχουν συμφωνηθεί δάνεια ύψους 1.400 έως 1.500 εκατ. ευρώ και απομένουν δάνεια ύψους 500 έως 600 εκατ. ευρώ για συμβασιοποίηση. Το πρόβλημα εδώ είναι η προσφορά, καθώς η ζήτηση σπιτιών είναι πολύ μεγάλη.
Τέλος μεγάλα προβλήματα υπάρχουν στην υλοποίηση του εκσυγχρονισμού των νοσοκομείων, αλλά και στον συμψηφισμό του clawback με επενδύσεις των φαρμακευτικών επιχειρήσεων. Και τα δύο έργα έλαβαν παράταση για το β’ τρίμηνο του 2026 και όλα δείχνουν ότι θα κριθούν στo νήμα. Σημειώνεται ότι το έργο του εκσυγχρονισμού των νοσοκομείων και των κέντρων υγείας, έχει σπάσει με την νέα αναθεώρηση σε πολλαπλά ορόσημα έτσι ώστε να επιτυγχάνεται μερική καταβολή πόρων.
Συνολικά 24 στόχοι και ορόσημα έχουν μεταφερθεί για ολοκλήρωση μέσα στο 2026, από το τέλος του 2025 ή και νωρίτερα που ίσχυε πριν. Σήμερα το deadline της επίτευξης των οροσήμων ισχύει για τις 30 Ιουνίου 2026, αλλά θεωρείται σίγουρο ότι και το όριο αυτό θα μετατεθεί για τέλος Αυγούστου. Άλλωστε αρχικά το deadline υλοποίησης του προγράμματος είχε τεθεί για 31/12/2025, κάτι που φυσικά δεν επιτεύχθηκε.
Αναφερόμαστε αποκλειστικά σε ποσοτικές απορροφήσεις πόρων του ΤΑΑ και σε καμία περίπτωση στις ποιοτικές απορροφήσεις. Αυτό είναι κάτι που θα φανεί σύντομα και θα βιώσουν οι Έλληνες τα επόμενα χρόνια.
Προς την κατεύθυνση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική η διαπίστωση στην μελέτη της Eurobank είναι ότι κατά την περίοδο 2021-2024, μόλις το 5,2% των αξιοποιηθέντων πόρων του ΤΑΑ στο σκέλος των επιδοτήσεων κατευθύνθηκε σε παραγωγικές επενδύσεις. Συγκεκριμένα μόνον 267 εκατ. ευρώ σε σύνολο 5,1 δισ. ευρώ (μέχρι το τέλος του 2024) είχαν κατευθυνθεί στον Ακαθάριστο Σχηματισμό Παγίου Κεφαλαίου (ΑΣΠΚ). Το αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρώπη είναι υψηλότερο και ανήλθε σε 20,8% (34,7 δισ. ευρώ σε σύνολο 166,9 δισ. ευρώ). Στην Ρουμανία σχεδόν το 80% των πόρων των επιχορηγήσεων κατευθύνθηκε σε παραγωγικές επενδύσεις (ΑΣΠΚ), ενώ στην Ιρλανδία το αντίστοιχο ποσοστό ξεπέρασε το 50%.
Ο μεγαλύτερος όγκος, σύμφωνα με την μελέτη της Eurobank, αποτελούν κεφαλαιακές μεταβιβάσεις, δηλαδή καλύπτουν κυρίως επενδυτικές επιχορηγήσεις (investments grants), οι οποίες καταβάλλονται από την κυβέρνηση στις μονάδες (units) που ταξινομούνται εκτός κυβερνήσεως για τη χρηματοδότηση των επενδύσεών τους. Στη χώρα μας το 82,9% των δαπανών στις επιχορηγήσεις του ΤΑΑ που έφτασαν στην αγορά ήταν κεφαλαιακές μεταβιβάσεις (4,23 δισ. ευρώ σε σύνολο 5,1 δισ. ευρώ) έναντι 50,2% που ήταν στην Ευρώπη (83,8 δισ. ευρώ σε σύνολο 166,9 δισ. ευρώ).
