Στη Βουλή προς ψήφιση κατατίθεται σήμερα η αναθεωρημένη σύμβαση του ελληνικού Δημοσίου με την Hellenic Train για την ανάθεση Υποχρεώσεων Δημόσιας Υπηρεσίας (ΥΔΥ). Η κύρωσή της δεν αφορά μόνο το πλαίσιο των δρομολογίων δημόσιου συμφέροντος, αλλά λειτουργεί και ως βασικό «κλειδί» για να προχωρήσει ο συνολικός σχεδιασμός του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, που επιδιώκει να επαναχαράξει τον χάρτη του ελληνικού σιδηροδρόμου, συνδέοντας επενδύσεις, αναβάθμιση υποδομών και σαφή -πιο αυστηρά- χρονοδιαγράμματα. Στο επίκεντρο του σχεδιασμού τοποθετείται ο άξονας Αθήνα–Θεσσαλονίκη, ο οποίος αναδεικνύεται ως η πρώτη και κρισιμότερη προτεραιότητα για την ανασυγκρότηση του δικτύου και τη βελτίωση της λειτουργίας του. Την ίδια στιγμή, το τοπίο αρχίζει να αποκτά νέα δυναμική, καθώς νέοι παίκτες, όπως η Levante Trains, εμφανίζονται στο προσκήνιο, ενώ οι Γερμανικοί Σιδηρόδρομοι (DB) φέρονται να εξετάζουν το ενδεχόμενο εμπλοκής τους στον ΟΣΕ, εξέλιξη που αν επιβεβαιωθεί θα σηματοδοτήσει πιο ενεργό διεθνή παρουσία στη διαδικασία αναβάθμισης του ελληνικού σιδηροδρόμου.
Η σύμβαση, που αποτελεί προϊόν πολύμηνων διαπραγματεύσεων, προβλέπει συνολικές επενδύσεις ύψους 420 εκατ. ευρώ από την πλευρά της Hellenic Train. Στον πυρήνα της βρίσκεται η προμήθεια 23 νέων ηλεκτροκίνητων τρένων, συνολικού κόστους 308 εκατ. ευρώ, τα οποία θα πρέπει να έχουν αποκτηθεί και τεθεί σε εμπορική λειτουργία έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027.
Το πρώτο «δοκιμαστικό» τρένο, όπως αποκάλυψε ο αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, στο πλαίσιο χθεσινής δημοσιογραφικής ενημέρωσης, αναμένεται να δοκιμαστεί επί ελληνικού εδάφους στις 26 Ιανουαρίου από την Alstom, η οποία θα προμηθεύσει την Hellenic Train με τους 23 συρμούς τύπου Coradia Stream. Επόμενο ορόσημο αποτελεί η άνοιξη, οπότε αναμένεται να αφιχθούν ακόμη δύο τρένα, τα οποία θα δρομολογηθούν στον βασικό άξονα Αθήνα–Θεσσαλονίκη. Η παράδοση του συνόλου των συρμών έως το τέλος του 2027 αποτελεί δεσμευτικό όρο της σύμβασης, με ρήτρες που φτάνουν έως και την καταγγελία της σε περίπτωση καθυστερήσεων.
Ο αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών τόνισε, μάλιστα, πώς καθίσταται εφικτή η παράδοση 23 νέων τρένων σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, όταν συνήθως απαιτούνται τρία ή και τέσσερα χρόνια. Όπως εξήγησε, κατόπιν πολιτικής πίεσης προς την ιταλική πλευρά, η Ελλάδα προτεραιοποιήθηκε στην παράδοση τροχαίου υλικού από τις μαζικές παραγγελίες της μητρικής Ferrovie Dello Stato Italiane. Έτσι, αφενός αποφεύχθηκε ένας χρονοβόρος διαγωνισμός από το ελληνικό Δημόσιο, αφετέρου δεν απαιτήθηκε δημόσια δαπάνη ύψους 308 εκατ. ευρώ, με αποτέλεσμα η χώρα να αποκτήσει νέο τροχαίο υλικό έπειτα από περίπου 20 χρόνια.
Από τους 23 νέους συρμούς, οι 11 θα είναι προαστιακού χαρακτήρα, με στόχο την πύκνωση των δρομολογίων, ενώ οι υπόλοιποι 12 θα είναι υπεραστικοί και θα δρομολογηθούν κυρίως στη γραμμή Αθήνα–Θεσσαλονίκη. Βέβαια, όπως τονίστηκε από τον υπουργό, αν η Hellenic Train δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις της, το κράτος μπορεί να στραφεί και σε άλλους παίκτες. Συγκεκριμένα, ο υπουργός έκανε λόγο ότι υπάρχει ενδιαφέρον της Levante Trains για την εκτέλεση επιβατικών δρομολογίων στον άξονα Αθήνα–Θεσσαλονίκη μέσω μίσθωσης τροχαίου υλικού από τη Σιδηρόδρομοι Ελλάδος Α.Ε.
Σήμερα, στη γραμμή Αθήνα–Θεσσαλονίκη τα δρομολόγια εκτελούνται ανά μισή ώρα. Με την ένταξη των νέων τρένων, ο στόχος είναι να φτάσουν τα 12 ημερησίως, με χρόνο ταξιδιού κάτω από 3,5 ώρες έως το 2027. Το πρώτο κρίσιμο στοίχημα είναι η δρομολόγηση οκτώ ζευγών από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, ενώ για το 2027 ο στόχος ανεβαίνει στα 12. Πέρα από το νέο τροχαίο υλικό, η Hellenic Train αναλαμβάνει την υποχρέωση να επενδύσει 20 εκατ. ευρώ σε αμαξοστάσια που ήδη μισθώνει, ώστε να καταστούν κατάλληλα για τη συντήρηση των νέων τρένων, καθώς και 15 εκατ. ευρώ σε συστήματα πληροφόρησης επιβατών, νέα εμπορική πλατφόρμα και ψηφιακές υποδομές. Στο συνολικό πακέτο περιλαμβάνεται και η αναβάθμιση των πέντε συρμών ETR470 («Ασημένια Βέλη») έως το 2029, με πρόσθετο κόστος 19 εκατ. ευρώ.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται και στις υποχρεώσεις του Δημοσίου. Η σύμβαση συνδέει άμεσα την υλοποίηση των επενδύσεων με την αποκατάσταση της υποδομής, η οποία τα προηγούμενα χρόνια είχε απαξιωθεί σοβαρά και επιβαρύνθηκε περαιτέρω από τις καταστροφές του «Daniel». Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει πλήρη αποκατάσταση του άξονα Αθήνα–Θεσσαλονίκη έως το καλοκαίρι του 2026, με εγκατάσταση τηλεδιοίκησης, σηματοδότησης και συστήματος ETCS σε όλο το μήκος της γραμμής, καθώς και πρόσθετα έργα σε Αττική, Δυτική Ελλάδα και Θεσσαλία με ορίζοντα το 2027 και το 2028. Σε περίπτωση καθυστερήσεων, το Δημόσιο ενδέχεται να κληθεί ακόμη και να αποζημιώσει τον πάροχο.
Το γερμανικό ενδιαφέρον
Σύμφωνα με στελέχη της αγοράς, στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και μια εξέλιξη η οποία θεωρείται κρίσιμη για τη λειτουργική αναβάθμιση του σιδηροδρομικού συστήματος. Συγκεκριμένα, οι Γερμανικοί Σιδηρόδρομοι (DB) εμφανίζονται αυτήν τη στιγμή ως το επικρατέστερο σχήμα για να αναλάβουν ρόλο του τεχνικού συμβούλου στον ΟΣΕ – Σιδηρόδρομοι Ελλάδος. Οι ενδείξεις που υπάρχουν έως τώρα συγκλίνουν στο ότι η DB προσανατολίζεται να κατέβει στον διαγωνισμό που έχει προκηρύξει ο ΟΣΕ, διεκδικώντας επισήμως τον ρόλο. Στον αντίποδα, οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι οι Γαλλικοί Σιδηρόδρομοι (SNCF) δεν φαίνεται να προετοιμάζουν συμμετοχή στη διαδικασία. Παράλληλα, η ισπανική παρουσία στον ελληνικό σιδηρόδρομο εκτιμάται ότι θα παραμείνει πιο στοχευμένη και τεχνικά περιορισμένη, με επίκεντρο τις δοκιμές και την πιστοποίηση του ETCS, στο πλαίσιο συνεργασίας με την INECO.
Τα επόμενα βήματα
Επόμενος μεγάλος στόχος, όπως αποκάλυψε ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης, είναι η ολοκλήρωση των έργων αποκατάστασης και η πλήρης επαναλειτουργία των συστημάτων στο κρίσιμο τμήμα Δομοκός–Λάρισα. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς θα επιτρέψει την αποκατάσταση της διπλής σιδηροδρομικής γραμμής σε όλο το μήκος της βασικής αρτηρίας Αθήνα–Θεσσαλονίκη. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο χρόνος του express δρομολογίου εκτιμάται στις 3 ώρες και 30 λεπτά, με σαφή περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης μέσω πρόσθετων παρεμβάσεων, όπως το έργο στο ΣΚΑ–Οινόη, η ανισοπεδοποίηση διαβάσεων και η ενίσχυση της ασφάλειας κατά μήκος της γραμμής.
Σε άμεσο ορίζοντα, το υπουργείο προγραμματίζει σειρά στοχευμένων παρεμβάσεων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται διαγωνισμός για την ανύψωση προστατευτικών τοιχίων σε σημεία όπου η σιδηροδρομική γραμμή διέρχεται από καταυλισμούς Ρομά, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη μείωση των βραδυπορειών μέσω τοπικών τεχνικών παρεμβάσεων. Ακόμη, προχωράει η ενεργοποίηση του συστήματος γεωεντοπισμού των τρένων. Από τον Φεβρουάριο οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα, μέσω της πλατφόρμας railway.gov.gr, να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο τη θέση όλων των εν κινήσει συρμών. Για τον σκοπό αυτόν, σε κάθε τρένο τοποθετούνται δύο συσκευές γεωεντοπισμού και σύστημα Starlink, επιτρέποντας την πλήρη καταγραφή όχι μόνο της κυκλοφορίας των συρμών, αλλά και της παρουσίας του στελεχιακού δυναμικού σε σταθμούς και επί της γραμμής. Τα δεδομένα αυτά θα μπορούν να αξιοποιηθούν και σε ενδεχόμενες μελλοντικές διερευνήσεις από τον ΕΟΔΑΣΑΑΜ.
Παράλληλα, δρομολογούνται παρεμβάσεις αναβάθμισης στους δύο βασικούς σιδηροδρομικούς κόμβους της χώρας. Στην Αθήνα το επόμενο διάστημα προκηρύσσεται διαγωνισμός για την ανακαίνιση του Κεντρικού Σιδηροδρομικού Σταθμού, με στόχο την ανάδειξη του ιστορικού του χαρακτήρα και τη δημιουργία νέας πλατείας στον περιβάλλοντα χώρο. Την ίδια ώρα, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα στις αποβάθρες και στην υπόγεια σύνδεση με το μετρό, τα οποία εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθούν έως το 2027. Αντίστοιχος διαγωνισμός αναμένεται και για τον σιδηροδρομικό σταθμό της Θεσσαλονίκης, ενώ το υπουργείο έχει ήδη εξασφαλίσει πόρους από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανακαίνιση 35 σταθμών σε ολόκληρη τη χώρα.
Τα έργα του Υπερταμείου
Στο πλαίσιο αυτό, σημαντικό μέρος των έργων περνά στο Υπερταμείο, το οποίο αναλαμβάνει ρόλο κεντρικού φορέα για την προετοιμασία και προώθηση των διαγωνισμών. Όπως προκύπτει από ενημέρωση του αναπληρωτή υπουργού Μεταφορών προς τους δημοσιογράφους, το Υπερταμείο αναλαμβάνει, για λογαριασμό της Σιδηρόδρομοι Ελλάδος, τρία μεγάλα έργα που αφορούν κρίσιμα τμήματα του εθνικού σιδηροδρομικού δικτύου, με τις σχετικές διαγωνιστικές διαδικασίες να αναμένεται να δρομολογηθούν στο προσεχές διάστημα.
Στο πακέτο των έργων περιλαμβάνεται η αναβάθμιση της υποδομής στο τμήμα ΣΚΑ–Οινόη, προϋπολογισμού 300 εκατ. ευρώ, η ηλεκτροκίνηση στο τμήμα Μουριές–Προμαχώνας της γραμμής Θεσσαλονίκη–Προμαχώνας, ύψους 200 εκατ. ευρώ, καθώς και η εγκατάσταση συστημάτων σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης στη γραμμή Λιόσια–Κόρινθος, με κόστος 75 εκατ. ευρώ. Τέλος, και την εγκατάσταση του συστήματος GSM-R. Οι κυβερνητικές πηγές εκτιμούν ότι ο διαχωρισμός αρμοδιοτήτων και η εμπλοκή του Υπερταμείου αναμένεται να συμβάλουν στη μείωση των χρόνων ωρίμανσης και στην καλύτερη διαχείριση σύνθετων έργων, σε μια περίοδο κατά την οποία ο σιδηρόδρομος βρίσκεται σε φάση συνολικού επανασχεδιασμού.
