Με νέο διαγωνισμό για την αναβάθμιση των συρμών του Μετρό να δρομολογείται άμεσα και με παράλληλο σχεδιασμό για τη μαζική ενίσχυση του στόλου των λεωφορείων, οι αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας εισέρχονται σε μια φάση συνολικού μετασχηματισμού. Το πλέγμα των παρεμβάσεων που προωθείται αυτήν την περίοδο δεν αφορά μόνο την ανανέωση του τροχαίου υλικού, αλλά επεκτείνεται στις υποδομές, στη στελέχωση, στο χρηματοδοτικό μοντέλο και στον τρόπο οργάνωσης του συγκοινωνιακού έργου.
Ο στόχος είναι διπλός, από τη μία να βελτιωθεί αισθητά η καθημερινή εμπειρία του επιβάτη, με πιο σύγχρονα, πιο αξιόπιστα και πιο άνετα μέσα μεταφοράς, και από την άλλη να δημιουργηθεί ένα πιο λειτουργικό και αποδοτικό σύστημα, με μεγαλύτερη συμμετοχή των μέσων μαζικής μεταφοράς στις μετακινήσεις της πόλης τα επόμενα χρόνια.
Νέος διαγωνισμός για 12 παλαιούς συρμούς σε γραμμές 2 και 3
Στο μέτωπο του Μετρό, η ΣΤΑΣΥ προχωράει το επόμενο διάστημα στην προκήρυξη νέου διαγωνισμού, ο οποίος αναμένεται στα μέσα Μαΐου και αφορά την αναβάθμιση 12 από τους συνολικά 28 παλαιότερους συρμούς των γραμμών 2 και 3. Πρόκειται για συρμούς που σήμερα δεν διαθέτουν σύστημα κλιματισμού, στοιχείο που επιβαρύνει σημαντικά την καθημερινότητα των επιβατών, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.
Η επιλογή να προχωρήσει σε αυτήν τη φάση η αναβάθμιση 12 συρμών συνδέεται με την ανάγκη να καλυφθούν οι αυξημένες απαιτήσεις του καλοκαιριού, με τελικό στόχο να πάψει σταδιακά να κυκλοφορεί στο δίκτυο οποιοσδήποτε συρμός χωρίς air condition. Ωστόσο, η παρέμβαση δεν περιορίζεται μόνο στην εγκατάσταση κλιματισμού. Οι συγκεκριμένοι συρμοί έχουν ήδη συμπληρώσει περίπου 26 χρόνια λειτουργίας και πλησιάζουν το όριο της τριακονταετίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία μια πιο εκτεταμένη παρέμβαση. Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπεται ουσιαστικά μια συνολική ανακατασκευή, μια «αναγέννηση» του παλαιού στόλου, που θα περιλαμβάνει τόσο μηχανολογικές όσο και λειτουργικές και αισθητικές παρεμβάσεις.
Συγκεκριμένα, σχεδιάζεται η αντικατάσταση γεννητριών και άλλων κρίσιμων μηχανολογικών συστημάτων, ενώ θα υπάρξει πλήρης αναδιαμόρφωση του εσωτερικού των συρμών. Οι αλλαγές θα αφορούν τη διαρρύθμιση, τα καθίσματα και συνολικά τους χώρους επιβατών, με στόχο το αποτέλεσμα να είναι σαφώς πιο σύγχρονο και φιλικό για το επιβατικό κοινό. Η πλήρης υλοποίηση της σύμβασης εκτιμάται ότι θα απαιτήσει περίπου τρία χρόνια, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2028. Παρ’ όλα αυτά, τα πρώτα απτά αποτελέσματα αναμένεται να γίνουν αισθητά ήδη από το καλοκαίρι του 2027, όταν η κατάσταση στις μετακινήσεις αναμένεται να έχει αρχίσει να βελτιώνεται.
Επιστροφή σε λειτουργία πέντε συρμών που είναι εκτός από το 2017
Παράλληλα με τον νέο διαγωνισμό, βρίσκεται σε εξέλιξη και δεύτερη σύμβαση, η οποία αφορά την επαναφορά σε λειτουργία πέντε συρμών που παραμένουν εκτός δικτύου από το 2017. Πρόκειται για συρμούς δεύτερης γενιάς, οι οποίοι ανακατασκευάζονται πλήρως, με στόχο να ενισχυθεί η διαθεσιμότητα του στόλου. Η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δίνει τη δυνατότητα αξιοποίησης υφιστάμενου τροχαίου υλικού που παρέμενε ανενεργό για χρόνια, βελτιώνοντας τη συνολική επιχειρησιακή ικανότητα του δικτύου χωρίς να απαιτείται εξαρχής νέα προμήθεια.
Ενίσχυση της Γραμμής 1 με 14 ανακαινισμένους συρμούς
Σε παράλληλη τροχιά εξελίσσεται και το μεγάλο πρόγραμμα ενίσχυσης της Γραμμής 1, της παλαιότερης γραμμής του δικτύου, μέσω της προμήθειας συνολικά 14 ανακαινισμένων συρμών. Το έργο αυτό αναμένεται να αλλάξει σταδιακά την εικόνα της γραμμής, η οποία εξυπηρετεί καθημερινά μεγάλο αριθμό επιβατών και αποτελεί ένα από τα πιο επιβαρυμένα τμήματα του αστικού σιδηροδρομικού συστήματος.
Ήδη έχει φτάσει το πρώτο όχημα από την αρχική πεντάδα, ενώ στις αρχές Μαΐου προγραμματίζεται η έναρξη των δοκιμών εντός της γραμμής. Η δοκιμαστική περίοδος υπολογίζεται ότι θα διαρκέσει από έναν έως δύο μήνες και, εφόσον όλα εξελιχθούν ομαλά, ο στόχος είναι έως τα τέλη Ιουνίου ο πρώτος συρμός να τεθεί σε κανονική λειτουργία για το επιβατικό κοινό.
Το έργο υλοποιείται από την CAF και, παρά τις αρχικές καθυστερήσεις, η εκτίμηση είναι ότι πλέον οι ρυθμοί παράδοσης θα επιταχυνθούν. Ήδη μέσα στο καλοκαίρι αναμένεται να ξεκινήσουν δοκιμές και για το δεύτερο τρένο, ώστε η σταδιακή ενσωμάτωση των συρμών να προχωρήσει πιο γρήγορα.
Η συνέχεια της ανανέωσης μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου
Η ενίσχυση της Γραμμής 1 δεν σταματά στους 14 συρμούς. Δέκα επιπλέον συρμοί έχουν ήδη ενταχθεί στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, διαμορφώνοντας τη συνέχεια του προγράμματος ανανέωσης. Οι παρεμβάσεις αυτές αφορούν μεταγενέστερη γενιά συρμών και, σε συνδυασμό με τα τρέχοντα έργα, εντάσσουν ουσιαστικά σε πρόγραμμα εκσυγχρονισμού το σύνολο των συρμών που κυκλοφόρησαν πριν από το 2004.
Για τους υπόλοιπους παλαιούς συρμούς που δεν έχουν ακόμη εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, ο σχεδιασμός προβλέπει ένταξή τους σε επόμενη φάση, πιθανότατα μέσω του επόμενου κύκλου του ΕΣΠΑ. Με αυτόν τον τρόπο, επιχειρείται να αποκτήσει συνέχεια και βάθος η ανανέωση του στόλου και να μη μείνει αποσπασματική.
Παρεμβάσεις στις υποδομές
Ο εκσυγχρονισμός του δικτύου δεν περιορίζεται μόνο στους συρμούς. Σε εξέλιξη βρίσκεται και ένα παράλληλο πρόγραμμα παρεμβάσεων στις κρίσιμες υποδομές. Η σύμβαση για την αντικατάσταση των σιδηροτροχιών προχωράει με πρόοδο που φτάνει περίπου το 40%, καθώς έχουν ήδη αντικατασταθεί περίπου 14 χιλιόμετρα γραμμής, σε σύνολο 30 έως 32 χιλιομέτρων.
Την ίδια ώρα, έχει κατατεθεί προς χρηματοδότηση και έργο αναβάθμισης της σηματοδότησης. Η συγκεκριμένη παρέμβαση θεωρείται κομβική, καθώς συνδέεται άμεσα τόσο με την ενίσχυση της ασφάλειας όσο και με τη δυνατότητα αύξησης της συχνότητας των δρομολογίων, άρα και με τη συνολική απόδοση του δικτύου.
Το κρίσιμο δίλημμα για το τμήμα Φάληρο – Πειραιάς
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το τμήμα Φάληρο – Πειραιάς της Γραμμής 1, για το οποίο έχει ήδη κατατεθεί στο υπουργείο η σχετική μελέτη. Η μελέτη εξετάζει δύο διαφορετικά σενάρια, είτε τον εκσυγχρονισμό της υφιστάμενης γραμμής είτε την υπογειοποίησή της.
Το πρώτο σενάριο θεωρείται πιο άμεσα υλοποιήσιμο και έχει εκτιμώμενο κόστος περίπου 20 έως 27 εκατ. ευρώ. Αντίθετα, η υπογειοποίηση, που αποτελεί διαχρονικό αίτημα του Δήμου Πειραιά και τοπικών φορέων, εκτινάσσει το κόστος στα 100 έως 120 εκατ. ευρώ.
Η λύση της υπογειοποίησης είχε εξεταστεί και στο παρελθόν, σε συνδυασμό με τον σχεδιασμό για το Τραμ, όμως δεν προχώρησε λόγω της οικονομικής κρίσης και της αλλαγής προτεραιοτήτων. Επιπλέον, η πιθανότητα αρχαιολογικών ευρημάτων στην περιοχή προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας, που μπορεί να επηρεάσει τόσο το κόστος όσο και το χρονοδιάγραμμα.
Στόχος για στόλο 2.000 λεωφορείων έως το 2035
Την ίδια στιγμή, σε εξέλιξη βρίσκεται και το σχέδιο συνολικής αναμόρφωσης των οδικών συγκοινωνιών, με αιχμή την ανάπτυξη στόλου περίπου 2.000 λεωφορείων έως το 2035. Ο στόχος αυτός αποτελεί βασικό άξονα του ευρύτερου σχεδιασμού για τις αστικές συγκοινωνίες της Αθήνας και συνδέεται με τη μετάβαση σε πιο «καθαρές» τεχνολογίες, την ενίσχυση του προσωπικού και την αναδιάρθρωση του μοντέλου λειτουργίας.
Το στρατηγικό σχέδιο, που εκπονήθηκε από τον ΟΑΣΑ σε συνεργασία με τη McKinsey, θέτει παράλληλα ως βασικούς στόχους την αύξηση της χρήσης των μέσων μαζικής μεταφοράς στο 40% έως το 2035 και τη μείωση της κρατικής επιδότησης κατά 30%, χωρίς αύξηση της τιμής του εισιτηρίου. Η επιδίωξη είναι αυτό να επιτευχθεί μέσω αλλαγής του μοντέλου χρηματοδότησης και όχι μέσω επιβάρυνσης του επιβάτη.
Νέες προμήθειες μέσω ΕΣΠΑ, Modernization Fund και Κλιματικού Ταμείου
Κεντρικό ρόλο στο επενδυτικό σκέλος παίζει ένα πολυεπίπεδο σχήμα χρηματοδότησης για την ανανέωση του στόλου. Μέσω του ΕΣΠΑ προχωράει διαγωνισμός ύψους 100 εκατ. ευρώ, ο οποίος αναμένεται να προκηρυχθεί εντός Μαΐου από τον ΟΑΣΑ και αφορά 40 νέα τρόλεϊ σύγχρονης τεχνολογίας και 80 ηλεκτρικά λεωφορεία.
Παράλληλα, για πρώτη φορά εισάγεται η τεχνολογία υδρογόνου στις αστικές μεταφορές μέσω του Modernization Fund. Το σχετικό πρόγραμμα, συνολικού προϋπολογισμού 80 εκατ. ευρώ, περιλαμβάνει την προμήθεια 50 λεωφορείων υδρογόνου και την κατασκευή πρατηρίου ανεφοδιασμού στα Λιόσια, με κόστος περίπου 7 εκατ. ευρώ. Το πρατήριο αναμένεται να υλοποιηθεί από την Avin, ενώ ο διαγωνισμός για τα οχήματα σχεδιάζεται να προκηρυχθεί από την ΟΣΥ μέσα στο καλοκαίρι.
Ένα ακόμη εργαλείο χρηματοδότησης είναι το Κλιματικό Ταμείο, από το οποίο προβλέπεται νέα προμήθεια 100 ηλεκτρικών λεωφορείων, με συνολικό κόστος περίπου 100 εκατ. ευρώ. Ο σχετικός διαγωνισμός αναμένεται το φθινόπωρο και πιθανότατα θα προκηρυχθεί επίσης από τον ΟΑΣΑ.
Παράλληλα, έχει ήδη κατατεθεί αίτημα προς το υπουργείο Οικονομικών για την απόκτηση ακόμη 120 ηλεκτρικών λεωφορείων μέσω μοντέλου leasing δεκαετούς διάρκειας, για την περίοδο 2027–2037. Η επιλογή αυτή εντάσσεται στη λογική αναζήτησης πιο ευέλικτων χρηματοδοτικών λύσεων.
Η μεγάλη πρόκληση της στελέχωσης
Κρίσιμο μέτωπο για την επιτυχία του σχεδίου αποτελεί η στελέχωση της ΟΣΥ με οδηγούς, καθώς η αύξηση του στόλου και των δρομολογίων απαιτεί αντίστοιχη ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού. Σήμερα οι ενεργοί οδηγοί ανέρχονται σε περίπου 2.750, ενώ ο στόχος είναι να φτάσουν τους 3.200 έως το τέλος του 2026.
Οι εγκρίσεις προσλήψεων ανέρχονται συνολικά σε 680 θέσεις, ενώ έχουν ήδη ενταχθεί περίπου 150 οδηγοί από πρόσφατες διαδικασίες και ακόμη 165 από παλαιότερες. Παράλληλα, για τις συμβάσεις οκτάμηνης διάρκειας έχουν υποβληθεί μέχρι στιγμής 118 οριστικές αιτήσεις, ενώ περίπου 200 άτομα έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον και βρίσκονται σε εξέλιξη οι συνεντεύξεις.
Μπόνους, επιστροφές εργαζομένων και επανέλεγχοι
Στην προσπάθεια κάλυψης των αναγκών, έχει εγκριθεί από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών μπόνους ενεργού οδηγού ύψους 150 ευρώ, μέτρο που έχει ήδη ενισχύσει το ενδιαφέρον για τις θέσεις.
Ταυτόχρονα, περίπου 150 οδηγοί επέστρεψαν πρόσφατα στην εργασία τους, ενώ μετά τον επανέλεγχο περίπου 400 περιπτώσεων εργαζομένων που είχαν απομακρυνθεί για λόγους υγείας, αρκετές δεκάδες έχουν παραπεμφθεί για νέα αξιολόγηση. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι η προσπάθεια ενίσχυσης του προσωπικού δεν περιορίζεται μόνο σε νέες προσλήψεις, αλλά επεκτείνεται και στην επαναδραστηριοποίηση υπαρχόντων εργαζομένων.
Σχολή οδηγών για μακροπρόθεσμη επάρκεια προσωπικού
Καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό αναμένεται να διαδραματίσει η λειτουργία σχολής οδηγών της ΟΣΥ, όπου εκπαιδευτές θα είναι έμπειροι οδηγοί της εταιρείας. Μέσω αυτής επιδιώκεται να δημιουργηθεί ένας πιο σταθερός μηχανισμός παραγωγής νέου προσωπικού, ώστε να μην εξαρτάται η εταιρεία αποκλειστικά από εξωτερικές διαδικασίες στελέχωσης.
Όσοι αποκτούν επαγγελματικό δίπλωμα μέσω της σχολής θα δεσμεύονται με πενταετή υποχρεωτική παραμονή, ενισχύοντας έτσι τη μακροπρόθεσμη επάρκεια προσωπικού και περιορίζοντας τον κίνδυνο γρήγορης αποχώρησης των νέων οδηγών.
Αλλαγή μοντέλου λειτουργίας και εμπορικής πολιτικής
Η ανάταξη των αστικών συγκοινωνιών δεν συνδέεται μόνο με οχήματα και προσωπικό, αλλά και με βαθιές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του συστήματος. Το σχέδιο περιλαμβάνει αναδιάρθρωση του μοντέλου λειτουργίας, με την εισαγωγή δεικτών απόδοσης, στόχων κόστους και παραγωγικότητας, καθώς και νέας εμπορικής πολιτικής.
Κεντρική επιλογή αποτελεί η μεταφορά της επιδότησης προς τον επιβάτη και όχι απευθείας προς τον φορέα, στο πλαίσιο ενός πιο πελατοκεντρικού συστήματος. Η λογική πίσω από αυτήν τη μεταβολή είναι ότι το συγκοινωνιακό έργο θα πρέπει να οργανώνεται με μεγαλύτερη έμφαση στην εξυπηρέτηση της ζήτησης και στην πραγματική απόδοση του δικτύου.
Διεύρυνση της συμμετοχής ιδιωτών μέσω ΚΤΕΛ
Παράλληλα, διευρύνεται σημαντικά η συμμετοχή ιδιωτών μέσω των ΚΤΕΛ. Σήμερα η ΟΣΥ εκτελεί περίπου 200 γραμμές, ενώ άλλες 60 λειτουργούν μέσω ΚΤΕΛ. Το νέο πλάνο προβλέπει δυνατότητα ανάθεσης έως και 1.012 γραμμών σε ιδιώτες παρόχους, με στόχο την ενίσχυση της κάλυψης και τη βελτίωση της αποδοτικότητας του συστήματος.
Η πρόβλεψη αυτή αποτελεί μία από τις πιο ουσιαστικές μεταβολές στο μοντέλο των οδικών συγκοινωνιών, καθώς μεταβάλλει την ισορροπία μεταξύ δημόσιου φορέα και εξωτερικών παρόχων και ανοίγει τον δρόμο για πιο εκτεταμένη συμμετοχή ιδιωτών στο συγκοινωνιακό έργο.
Εξυγίανση και επανασχεδιασμός του δικτύου τρόλεϊ
Μέρος του συνολικού σχεδίου αποτελεί και η εξυγίανση του δικτύου τρόλεϊ. Προωθείται η αποξήλωση ανενεργών τμημάτων, έπειτα από έγκριση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, καθώς και ο επανασχεδιασμός του δικτύου, ώστε να προσαρμοστεί στις σημερινές ανάγκες της πόλης.
Ο σχεδιασμός αυτός περιλαμβάνει τη διατήρηση βασικών αξόνων, όπως στην Καστέλλα, αλλά και την απομάκρυνση γραμμών από περιοχές όπως η Κυψέλη και το Παγκράτι. Στόχος είναι να περιοριστούν οι αναποτελεσματικότητες και να διαμορφωθεί ένα πιο λειτουργικό και σύγχρονο δίκτυο.
Ένα ενιαίο σχέδιο για την επόμενη ημέρα των συγκοινωνιών
Συνολικά, από την αναβάθμιση των παλαιών συρμών του Μετρό και την ενίσχυση της Γραμμής 1 έως τη μαζική ανανέωση των λεωφορείων, τις παρεμβάσεις στις υποδομές, τη στελέχωση με οδηγούς και την αλλαγή του μοντέλου λειτουργίας, διαμορφώνεται ένα ενιαίο σχέδιο ανάταξης των αστικών συγκοινωνιών της Αθήνας.
Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη προσπάθεια, που επιχειρεί να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα τις χρόνιες ελλείψεις σε στόλο και προσωπικό, τα προβλήματα γήρανσης του δικτύου, τις αδυναμίες χρηματοδότησης και τις ανάγκες καλύτερης εξυπηρέτησης του επιβάτη. Εφόσον το πλέγμα αυτό υλοποιηθεί με βάση τα προβλεπόμενα χρονοδιαγράμματα, αναμένεται να αλλάξει ουσιαστικά την εικόνα των αστικών μεταφορών στην Αθήνα τα επόμενα χρόνια.
