Η Κρήτη βρίσκεται στο επίκεντρο ενός εκτεταμένου προγράμματος αναβάθμισης των μεταφορικών της υποδομών, με τον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ) να εξελίσσεται σε ένα από τα μεγαλύτερα έργα της χώρας. Ωστόσο, την ίδια ώρα δρομολογούνται πλέον και οι απαραίτητες μελέτες για την ανατολική επέκτασή του έως τη Σητεία, ενώ σταδιακά προχωρά και ο σχεδιασμός του Νότιου Οδικού Άξονα Κρήτης (ΝΟΑΚ). Την εικόνα αυτή παρουσίασε ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας, στο συνέδριο που διοργάνωσαν το powergame.gr και ο Economist με τίτλο «Επενδύοντας στην Αλλαγή: Πώς μεταμορφώνεται η Κρήτη».
Συγκεκριμένα, ο κ. Δήμας χαρακτήρισε τον ΒΟΑΚ ως τη σημαντικότερη εκκρεμότητα της χώρας στον τομέα των σύγχρονων αυτοκινητοδρόμων, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για έργο καθοριστικής σημασίας τόσο για τις μεταφορές όσο και για την οδική ασφάλεια στην Κρήτη. Όπως ανέφερε, σήμερα λειτουργούν εργοτάξια και στα τρία βασικά τμήματα του έργου. Ειδικότερα, στο τμήμα παραχώρησης Χανιά – Ηράκλειο, μήκους 157 χιλιομέτρων, στο οποίο περιλαμβάνεται και η προαίρεση Κίσσαμος – Χανιά μήκους 30 χιλιομέτρων, στο τμήμα Χερσόνησος – Νεάπολη που υλοποιείται μέσω ΣΔΙΤ, καθώς και στο δημόσιο έργο Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος. Με την ολοκλήρωσή τους, η Κρήτη θα αποκτήσει έναν σύγχρονο κλειστό αυτοκινητόδρομο συνολικού μήκους 225 χιλιομέτρων, που θα εκτείνεται από την Κίσσαμο έως τον Άγιο Νικόλαο.
Στόχος του Υπουργείου είναι έως τα τέλη Ιουλίου να δοθούν στην κυκλοφορία τα πρώτα 10 χιλιόμετρα του τμήματος Νεάπολη – Άγιος Νικόλαος, το οποίο κατασκευάζει η AKTOR και θεωρείται το πιο ώριμο και ευκολότερο στην υλοποίηση από τα τρία τμήματα του ΒΟΑΚ. Όπως ανέφερε ο υφυπουργός Υποδομών Νίκος Ταχιάος, στο τμήμα Χερσόνησος – Νεάπολη, το οποίο υλοποιείται ως έργο ΣΔΙΤ από τους ομίλους ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και AKTOR, με αρχικό προϋπολογισμό 350 εκατ. ευρώ, εκτιμάται ότι θα επιτευχθούν κανονικά τα ορόσημα που έχουν τεθεί στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης.
Παράλληλα, με σταθερούς ρυθμούς προχωρά και η μεγάλη σύμβαση παραχώρησης για το τμήμα Χανιά – Ηράκλειο, με προαίρεση έως την Κίσσαμο, την οποία υλοποιεί η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ με τη συμμετοχή των ομίλων Metlen και AKTOR. Σύμφωνα με τον κ. Ταχιάο, βρίσκονται σε εξέλιξη εκτεταμένες και λεπτομερείς μελέτες, οι οποίες καταγράφουν και αντιμετωπίζουν εκκρεμότητες που έχουν εντοπιστεί σε διάφορες περιοχές του έργου και έχουν αναδειχθεί από τους τοπικούς φορείς και τις ενδιαφερόμενες πλευρές.
Στο επίκεντρο η επέκταση έως τη Σητεία
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αποκάλυψη ότι το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών χρηματοδοτεί πλέον και τις μελέτες για την ανατολική επέκταση του ΒΟΑΚ μέχρι τη Σητεία, ένα πάγιο αίτημα των τοπικών κοινωνιών της ανατολικής Κρήτης. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται κρίσιμη για την ολοκλήρωση ενός ενιαίου οδικού άξονα που θα συνδέει το δυτικότερο με το ανατολικότερο τμήμα του νησιού, ενισχύοντας την προσβασιμότητα, την τουριστική ανάπτυξη και τη συνοχή της Κρήτης.
Προχωρά και ο σχεδιασμός του ΝΟΑΚ
Παράλληλα, προχωρά η ωρίμανση των σχεδίων για τον Νότιο Οδικό Άξονα Κρήτης, καθώς χρηματοδοτούνται οι απαραίτητες μελέτες. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τον σχεδιασμό του υπουργείου και των τοπικών φορέων, η άμεση προτεραιότητα δεν είναι η κατασκευή του συνόλου του άξονα, αλλά η σύνδεση της περιοχής της Μεσσαράς και γενικότερα της νότιας Κρήτης με το νέο διεθνές αεροδρόμιο στο Καστέλι.
Η ανάγκη θεωρείται επιτακτική, καθώς χωρίς τη συγκεκριμένη σύνδεση οι μετακινήσεις από τη Μεσσαρά προς το νέο αεροδρόμιο θα πραγματοποιούνται μέσω μεγάλης παράκαμψης μέσα από το υφιστάμενο οδικό δίκτυο του νομού Ηρακλείου, με τη διαδρομή να ξεπερνά τα 80 χιλιόμετρα.
Για να προχωρήσει το έργο απαιτείται η εκπόνηση αναγνωριστικής μελέτης οδοποιίας και μελέτης κόστους – οφέλους για το τμήμα που συνδέει τη Βιάννο με τον κόμβο του νέου αεροδρομίου Καστελίου, καθώς πρόκειται για ένα από τα λιγότερο ώριμα μελετητικά τμήματα. Οι μελέτες αυτές θα τεκμηριώσουν την τεχνική και οικονομική σκοπιμότητα του έργου και θα αποτελέσουν τη βάση για την αναζήτηση χρηματοδότησης, χωρίς να αποκλείεται η αξιοποίηση πόρων της Περιφέρειας Κρήτης μέσω του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος (ΠΕΠ).
Πρώτα η ωρίμανση των έργων
Όπως έχει επισημανθεί στο παρελθόν από τον υφυπουργό Υποδομών Νίκο Ταχιάο, η Περιφέρεια Κρήτης εξακολουθεί να έχει τον κεντρικό ρόλο στον συντονισμό των μελετών του ΝΟΑΚ, παρότι ορισμένες εξ αυτών εκπονούνται είτε από το υπουργείο είτε από τον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ). Στο πλαίσιο αυτό, προ ολίγων μηνών εγκρίθηκαν οι οριστικές μελέτες οδοποιίας και αποχέτευσης – αποστράγγισης για το υποτμήμα Στόλοι – Άγιοι Δέκα, γεγονός που αποτελεί ένα ακόμη βήμα ωρίμανσης του έργου.
Ο κ. Ταχιάος εξάλλου έχει ξεκαθαρίσει ότι η συζήτηση για χρηματοδότηση παραμένει πρόωρη όσο δεν ολοκληρώνονται οι απαραίτητες μελέτες. Παράλληλα, έχει θέσει και ένα βασικό στρατηγικό ερώτημα για το μέλλον του έργου, εάν δηλαδή ο ΝΟΑΚ θα αντιμετωπιστεί ως ένα ενιαίο έργο, αντίστοιχο του ΒΟΑΚ, ή αν θα προχωρήσει σταδιακά μέσα από επιμέρους παρεμβάσεις που αργότερα θα συγκροτήσουν έναν ολοκληρωμένο νότιο οδικό άξονα.
Διαφορετικές ταχύτητες στα επιμέρους τμήματα
Η εικόνα ωρίμανσης των επιμέρους τμημάτων του άξονα που ακολουθεί τη διαδρομή Αγία Βαρβάρα – Άγιοι Δέκα – Βιάννος – Ιεράπετρα – Παχειά Άμμος παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις.
Το πιο ώριμο τμήμα είναι το Στόλοι – Πραιτώρια, μήκους περίπου 12 χιλιομέτρων, με εκτιμώμενο προϋπολογισμό 19 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, βρίσκονται σε φάση ολοκλήρωσης οι οριστικές μελέτες για το τμήμα ανατολικά του κόμβου Καστελίου. Το συνολικό κόστος των δύο αυτών υποτμημάτων εκτιμάται σε περίπου 43 εκατ. ευρώ.
Αντίθετα, τα τμήματα που θα εξυπηρετήσουν τη σύνδεση της νοτιοανατολικής Κρήτης με το νέο αεροδρόμιο εξακολουθούν να βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο μελετητικής ωρίμανσης. Ο Οργανισμός Ανάπτυξης Κρήτης έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι οι συγκεκριμένες συνδέσεις είναι απολύτως αναγκαίες, καθώς θα βελτιώσουν σημαντικά την προσβασιμότητα των νότιων περιοχών προς τη νέα αεροπορική πύλη του νησιού.
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα της σύνδεσης Ιεράπετρας – Καστελίου. Σήμερα, μέσω του ΒΟΑΚ, η απόσταση ανέρχεται σε 90,9 χιλιόμετρα. Με την υλοποίηση του ΝΟΑΚ, η απόσταση θα περιοριστεί στα 70,1 χιλιόμετρα, δηλαδή κατά 20,8 χιλιόμετρα λιγότερα, ενώ ο χρόνος διαδρομής θα μειωθεί τουλάχιστον κατά 17 λεπτά, από 1 ώρα και 34 λεπτά σε περίπου 1 ώρα και 17 λεπτά.
Κοινό μέτωπο από την Αυτοδιοίκηση
Καθοριστικό ρόλο στην προώθηση του έργου διαδραματίζει και η Τοπική Αυτοδιοίκηση. Στις 3 Μαρτίου 2026, οι δήμαρχοι Αγίου Βασιλείου, Αμαρίου, Αρχανών – Αστερουσίων, Βιάννου, Γόρτυνας, Ιεράπετρας, Μινώα Πεδιάδας και Φαιστού εξέδωσαν κοινό ομόφωνο ψήφισμα για τη νότια οδική σύνδεση με το νέο διεθνές αεροδρόμιο Καστελίου. Μέσα από την πρωτοβουλία αυτή αναδείχθηκε η κοινή βούληση των τοπικών κοινωνιών για τη δημιουργία μιας σύγχρονης και ασφαλούς οδικής σύνδεσης της νότιας Κρήτης με το νέο αεροδρόμιο, ως αναπόσπαστο μέρος της συνολικής αναβάθμισης των υποδομών του νησιού.
Οι εξελίξεις αυτές καταδεικνύουν ότι, παράλληλα με την κατασκευή του ΒΟΑΚ, διαμορφώνεται σταδιακά και ο σχεδιασμός για το επόμενο μεγάλο κεφάλαιο των οδικών υποδομών της Κρήτης. Η επέκταση του ΒΟΑΚ έως τη Σητεία και η προώθηση των μελετών για τον ΝΟΑΚ αποτελούν κρίσιμες παρεμβάσεις που αναμένεται να ενισχύσουν τη συνδεσιμότητα του νησιού, να βελτιώσουν την οδική ασφάλεια και να δημιουργήσουν νέες αναπτυξιακές προοπτικές για περιοχές που μέχρι σήμερα παραμένουν συγκοινωνιακά απομονωμένες.
