Δέσμη 14 νέων μέτρων ενίσχυσης της στέγασης στην Ελλάδα προβλέπει η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική, την οποία έφερε σήμερα σε δημόσια διαβούλευση το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.
Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η επέκταση προγράμματος Σπίτι Μου (500 εκατ. ευρώ με έως 16.000 ωφελούμενους), ο μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, η παροχή χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές και η σύσταση ενός εξειδικευμένου Ταμείου Θεματοφύλακα με καταλυτική επίδραση για την ανάπτυξη κοινωνικού αποθέματος.
Το σύνολο των ωφελούμενων των προτεινομένων μέτρων φτάσει έως 140.000 ενώ το πακέτο χρηματοδότησης για αυτά μπορεί να ξεπεράσει το 1 δις. ευρώ.
Πιο αναλυτικά, τα μέτρα αυτά έχουν ως εξής:
1. Εκσυγχρονισμός του συστήματος οικοδομικών αδειών
Το μέτρο στοχεύει στην επιτάχυνση, απλοποίηση και μεγαλύτερη διαφάνεια της διαδικασίας αδειοδότησης, με σκοπό τη διευκόλυνση της ανάπτυξης νέου οικιστικού αποθέματος.
Προβλέπει την περαιτέρω αναβάθμιση υφιστάμενων ψηφιακών εργαλείων, όπως το σύστημα e-Άδειες και ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης, καθώς και την αναδιάρθρωση των Υπηρεσιών Δόμησης, ώστε οι απαιτούμενοι έλεγχοι να γίνονται ταχύτερα, με πιο συνεκτικό τρόπο και με μειωμένο διοικητικό βάρος για πολίτες, μηχανικούς, επενδυτές και δημόσιες υπηρεσίες.
2. Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας φοιτητικής συγκατοίκησης με κρατικές εγγυήσεις
Το μέτρο αφορά τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας μέσω της οποίας ιδιοκτήτες κατοικιών θα μπορούν να καταχωρούν ακίνητα κατάλληλα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση, ενώ οι φοιτητές θα μπορούν να αναζητούν κατοικία και να αντιστοιχίζονται με
πιθανούς συγκατοίκους.
3. Δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας σε νησιωτικούς δήμους για στέγαση δημοσίων υπαλλήλων
Το μέτρο αφορά τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας για την οργανωμένη καταγραφή και παρακολούθηση των στεγαστικών αναγκών δημοσίων υπαλλήλων σε νησιωτικούς δήμους που αντιμετωπίζουν αυξημένη στεγαστική πίεση. Η πλατφόρμα θα λειτουργεί ως κεντρικό εργαλείο συγκέντρωσης πληροφοριών για τη ζήτηση και τη διαθέσιμη προσφορά κατοικιών, ενισχύοντας τη διαφάνεια, την τοπική στόχευση και τη δυνατότητα έγκαιρου σχεδιασμού παρεμβάσεων στέγασης.
Η λειτουργία της πλατφόρμας μπορεί να υποστηρίζει την αντιστοίχιση διαθέσιμων κατοικιών με καταγεγραμμένες στεγαστικές ανάγκες,
σε συνεργασία με τους οικείους δήμους και τους αρμόδιους φορείς υλοποίησης. Παράλληλα, δύναται να συνδεθεί με συμπληρωματικά εργαλεία, όπως τοπικά Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης, μηχανισμούς αξιοποίησης διαθέσιμων ακινήτων και ειδικά προγράμματα
παραχώρησης γης ή ανάπτυξης κατοικιών σε νησιωτικές περιοχές, συμβάλλοντας στη βελτίωση της στελέχωσης και λειτουργίας κρίσιμων δημόσιων υπηρεσιών.
4. Χρηματοδοτικά κίνητρα σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων σε επιλεγμένες περιοχές (500 εκατ. ευρώ με έως 15.000 ωφελούμενους)
Το μέτρο αφορά την παροχή χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση.
Τα κίνητρα περιλαμβάνουν χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία, με στόχο τη μείωση του κόστους ανάπτυξης και τη δημιουργία νέου αποθέματος κατοικιών που θα διατίθεται με όρους κοινωνικής ή προσιτής στέγασης. Πρόκειται για κατηγορία παρεμβάσεων που χρηματοδοτείται κατεξοχήν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), καθώς και από λοιπούς ευρωπαϊκούς και διεθνείς χρηματοδοτικούς φορείς, στο πλαίσιο όπως ευρωπαϊκής προτεραιότητας για ενίσχυση όπως προσιτής και κοινωνικής κατοικίας.
5. Εξειδικευμένο πρόγραμμα παραχώρησης γης σε νησιά για κάλυψη αναγκών στέγασης (με έως 8.000 ωφελούμενους)
Το μέτρο αφορά την αξιοποίηση δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση, μέσω ειδικού προγράμματος παραχώρησης για την ανάπτυξη κατοικιών που διατίθενται έναντι κοινωνικού ή προσιτού μισθώματος.
Στόχος είναι η κάλυψη στεγαστικών αναγκών που συνδέονται με τη λειτουργία των νησιωτικών οικονομιών και δημόσιων υπηρεσιών, ιδίως σε περιοχές όπου η περιορισμένη διαθεσιμότητα κατοικιών, η εποχικότητα και η πίεση από εναλλακτικές χρήσεις δυσχεραίνουν την πρόσβαση σε προσιτή στέγη. Η εφαρμογή του μέτρου μπορεί να βασιστεί σε σχήματα παραχώρησης δημόσιας γης σε αναδόχους, με υποχρέωση ανάπτυξης κατοικιών που θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας και χρήσης. Το πρόγραμμα θα απαιτεί σαφή κριτήρια επιλογής περιοχών και ακινήτων, τεχνική και νομική ωρίμανση της γης, διαφανείς διαδικασίες επιλογής αναδόχων και μηχανισμό παρακολούθησης της διάθεσης των κατοικιών.
Η παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με ψηφιακές πλατφόρμες καταγραφής στεγαστικών αναγκών και τοπικούς μηχανισμούς κοινωνικής μίσθωσης.
6. Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής
Ο Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής προτείνεται ως κεντρικός μηχανισμός συντονισμού και εφαρμογής της εθνικής στεγαστικής πολιτικής, με στόχο την ενιαία οργάνωση, παρακολούθηση και βελτιστοποίηση των επιμέρους στεγαστικών παρεμβάσεων. Ο Φορέας θα λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τον συντονισμό των αρμόδιων υπουργείων, δημόσιων φορέων, τοπικής αυτοδιοίκησης και λοιπών εμπλεκόμενων οργανισμών, ώστε να περιορίζεται ο κατακερματισμός και να ενισχύεται η συνέπεια στην υλοποίηση των μέτρων.
7. Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης
Τα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης προτείνονται ως τοπικοί μηχανισμοί διαμεσολάβησης και υποστήριξης της κοινωνικής και προσιτής μίσθωσης, με στόχο τη σύνδεση διαθέσιμων κατοικιών με τη στεγαστική πολιτική σε επίπεδο πόλης ή δήμου. Θα μπορούν να λειτουργούν ως ενδιάμεσοι φορείς μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων, κοινωνικών υπηρεσιών και φορέων υλοποίησης, αναλαμβάνοντας την καταγραφή διαθέσιμων ακινήτων, την υποστήριξη διαδικασιών μίσθωσης και την παρακολούθηση της εφαρμογής των σχετικών όρων.
Τα Γραφεία θα οργανωθούν εντός των Κέντρων Κοινότητας των δήμων, ώστε να διασφαλίζεται η τοπική προσβασιμότητα και η διασύνδεσή τους με τις κοινωνικές υπηρεσίες ενώ ο συντονισμός του δύναται να διασφαλίζεται από τον Ενιαίο Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής. Το μέτρο αυτό θα συμβάλει στη διαμόρφωση ολοκληρωμένης τοπικής στεγαστικής πολιτικής, ενισχύοντας την ενεργοποίηση κενών ή ανενεργών κατοικιών και τη δημιουργία οργανωμένων μητρώων διαθέσιμων προσιτών κατοικιών. Παράλληλα, τα Γραφεία μπορούν να υποστηρίζουν τη συνεργασία με ιδιοκτήτες και ενδιάμεσους φορείς, να διευκολύνουν την εφαρμογή τυποποιημένων διαδικασιών και να ενισχύουν τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα της κοινωνικής μίσθωσης σε τοπικό επίπεδο.
8. Εξειδικευμένο Ταμείο Θεματοφύλακα με καταλυτική επίδραση για την ανάπτυξη κοινωνικού αποθέματος (20-25 εκατ. ευρώ με έως 100.000 ωφελούμενους από κοινωνικές και νέες κατοικίες)
Το Εξειδικευμένο Ταμείο – Θεματοφύλακας προτείνεται ως ειδικός μηχανισμός για τη δημιουργία, ανάπτυξη και μακροχρόνια διαχείριση αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών.
Το Ταμείο θα συγκεντρώνει χρηματοδοτικούς πόρους και ώριμα δημόσια ακίνητα, με αποκλειστικό σκοπό την αξιοποίησή τους για στεγαστικές παρεμβάσεις κοινωνικού χαρακτήρα.
Μέσω της λειτουργίας του ως ανατροφοδοτούμενου μηχανισμού, τα έσοδα από μισθώσεις ή άλλες προβλεπόμενες χρήσεις θα επανεπενδύονται στην επέκταση, αναβάθμιση και συντήρηση του κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος.
Το Ταμείο προτείνεται να συγκροτηθεί ως εξειδικευμένος φορέας, συμπληρωματικός προς τον υπό σύσταση Ενιαίο Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής, με αποκλειστική αποστολή τη συγκέντρωση, ενεργητική διαχείριση και διαρκή ανακύκλωση του αποθέματος προσιτών και κοινωνικών κατοικιών.
Ως μοναδικός θεματοφύλακας του χαρτοφυλακίου προσιτών – κοινωνικών κατοικιών, θα διαχειρίζεται ενεργά τόσο τα συνδεδεμένα ακίνητα όσο και τους χρηματοδοτικούς πόρους που τα υποστηρίζουν, σε λογική revolving fund, ώστε τα έσοδα από μισθώσεις, αποδόσεις ή λοιπές προβλεπόμενες ροές να επανεπενδύονται συστηματικά για τη συντήρηση, επέκταση και μακροχρόνια βιωσιμότητα του κοινωνικού αποθέματος. Με τον τρόπο αυτό, το Ταμείο δεν θα περιορίζεται σε παθητική κατοχή περιουσιακών στοιχείων, αλλά θα λειτουργεί ως επιχειρησιακός μηχανισμός διατήρησης του κοινωνικού χαρακτήρα των κατοικιών σε βάθος χρόνου, ενισχύοντας τη συνέχεια, την κλίμακα και τη χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα της στεγαστικής πολιτικής.
9. Πολεοδομικά κίνητρα για ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας σε επιλεγμένες περιοχές
Το μέτρο αφορά τη θέσπιση εξειδικευμένου πολεοδομικού μηχανισμού για την ανάπτυξη προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε συγκεκριμένες περιοχές, μέσω ειδικών πολεοδομικών σχεδίων και στοχευμένων κινήτρων.
Ο μηχανισμός θα επιτρέπει, κατά περίπτωση, την παροχή πολεοδομικών ευελιξιών (όπως ενδεικτικά η αύξηση του συντελεστή δόμησης και η επιτάχυνση των διαδικασιών για την επανάχρηση ανενεργών κτηρίων σε εντός ή εκτός σχεδίου περιοχές σε συνδυασμό με ανταποδοτικά οφέλη για τους ιδιοκτήτες των κτηρίων αυτών) υπό την προϋπόθεση ότι μέρος της αναπτυσσόμενης επιφάνειας ή των παραγόμενων κατοικιών θα διατίθεται για κοινωνική – προσιτή στέγαση. Με τον τρόπο αυτό, η πρόσθετη αναπτυξιακή δυνατότητα συνδέεται
άμεσα με κοινωνική ανταπόδοση, ώστε η πολεοδομική υπεραξία να αξιοποιείται προς όφελος της στεγαστικής πολιτικής.
Ο μηχανισμός αυτός μπορεί να εφαρμοστεί σε δύο βασικές κατηγορίες περιοχών. Η πρώτη αφορά περιοχές πέριξ του αστικού ιστού, ιδίως σε δήμους της περιφέρειας των μεγάλων αστικών κέντρων όπου εξακολουθούν να υπάρχουν διαθέσιμες εκτάσεις και δυνατότητα ανάπτυξης νέων κατοικιών με οργανωμένο τρόπο, και σε συγκεκριμένους δήμους μέσω χρήσης πιλοτικού προγράμματος. Η δεύτερη αφορά μεγάλα ανενεργά ή υποαξιοποιημένα ακίνητα εντός ή πλησίον του αστικού ιστού, τα οποία, λόγω μεγέθους, πολυπλοκότητας ή υφιστάμενων πολεοδομικών περιορισμών, δεν μπορούν να επανενταχθούν αποτελεσματικά στην αγορά χωρίς ειδικές ρυθμίσεις. Στις περιπτώσεις αυτές, τα ειδικά πολεοδομικά σχέδια θα λειτουργούν ως εργαλείο ωρίμανσης και ενεργοποίησης των ακινήτων, συνδέοντας την πολεοδομική ευελιξία με την υποχρέωση παραγωγής κοινωνικών ή προσιτών κατοικιών.
10. Εξειδικευμένη κατηγορία Golden Visa
Η εξειδικευμένη κατηγορία Golden Visa στοχεύει στη σύνδεση της επενδυτικής δραστηριότητας στην αγορά ακινήτων με την ενεργοποίηση κατοικιών για πραγματική στεγαστική χρήση.
Το μέτρο προβλέπει τη δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων, αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα μεμονωμένο ακίνητο, υπό την προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος.
Με αυτόν τον τρόπο, η επένδυση συνδέεται άμεσα με την αύξηση της διαθέσιμης προσφοράς κατοικιών και τον περιορισμό των κενών ή αδρανών ακινήτων. Η εφαρμογή του μέτρου θα απαιτεί σαφές πλαίσιο επιλεξιμότητας, μηχανισμό παρακολούθησης της χρήσης των ακινήτων και ρητό αποκλεισμό χρήσεων που δεν εξυπηρετούν το στόχο της στεγαστικής προσφοράς, όπως η βραχυχρόνια μίσθωση.
Η παρέμβαση μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με πολιτικές ενεργοποίησης κενών κατοικιών, ανακαινίσεων και κοινωνικής ή προσιτής μίσθωσης, διασφαλίζοντας ότι η εισροή ιδιωτικών κεφαλαίων δεν περιορίζεται σε παθητική κατοχή ακινήτων, αλλά συμβάλλει στη λειτουργική αξιοποίησή τους για στεγαστικούς σκοπούς.
11. Ανάπτυξη θεσμικού πλαισίου, μηχανισμών και εργαλείων για την εφαρμογή κοινωνικής στεγαστικής πολιτικής και την αντιμετώπιση της αστεγίας στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής (έως 1.300 ωφελούμενοι)
Στόχος είναι η δημιουργία μηχανισμού έγκαιρου εντοπισμού, καταγραφής, διάγνωσης αναγκών, άμεσης παρέμβασης και διασύνδεσης με υπηρεσίες για άτομα που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης στέγης και επισφαλούς στέγασης στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής.
Η μελέτη του μέτρου έχει ήδη ενταχθεί στο Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού και περιλαμβάνει σχέδιο θεσμικών παρεμβάσεων, σχέδιο ανάπτυξης πληροφοριακού συστήματος για την συγκέντρωση δεδομένων σχετικά με το σύνολο των κατηγοριών της έλλειψης στέγης και την επισφάλεια στέγης, μέτρων παρέμβασης, το σύστημα διακυβέρνησης παρακολούθησης και
αξιολόγησης, καθώς και κοστολόγηση του μηχανισμού.
Στο πλαίσιο του έργου προβλέπονται επιπλέον, ως διακριτές διαστάσεις, η διεξαγωγή μελέτης αξιολόγησης των δομών παροχής υπηρεσιών σε αστέγους με στόχο τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών, περιλαμβανομένων παρεμβάσεων αναβάθμισης των υποδομών τους, δράσεις επιμόρφωσης στελεχών που δραστηριοποιούνται στο πεδίο αντιμετώπισης αστεγίας και δράσεις ευαισθητοποίησης για την καταπολέμηση του στίγματος της αστεγίας.
12. Επέκταση προγράμματος Σπίτι Μου (500 εκατ. ευρώ, με πηγή χρηματοδότησης Φορολογικές ελαφρύνσεις και έως 16.000 ωφελούμενους)
Η επέκταση του προγράμματος «Σπίτι Μου» στοχεύει στη διαμόρφωση ενός πιο διαρκούς και βιώσιμου μηχανισμού πρόσβασης νέων και νοικοκυριών χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος στην απόκτηση πρώτης κατοικίας. Αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από
εθνικούς – κοινοτικούς πόρους, το μέτρο προβλέπει την παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, κατά τις περιπτώσεις που χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους.
Η παρέμβαση λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα εργαλεία ενίσχυσης της ιδιοκατοίκησης και μπορεί να συνδυαστεί με άλλες πολιτικές, όπως ο Λογαριασμός Στέγασης Νέων , ιδίως για την κάλυψη της ιδίας συμμετοχής που απαιτείται για την
αγορά πρώτης κατοικίας.
13. Μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών
Το προτεινόμενο μέτρο αποσκοπεί στο να παράσχει φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές εταιρίες προκειμένου να δραστηριοποιηθούν στην ανέγερση κατοικιών, οι οποίες στη συνέχεια θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα. Το μέτρο εντάσσεται στη λογική της πρόσφατης Οδηγίας 2022/542 (ΕΕ) 2022/542 του Συμβουλίου της 5ης Απριλίου 2022 για τον ΦΠΑ η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία στον καθορισμό των μειωμένων συντελεστών.
Ειδικότερα, μεταξύ των υπηρεσιών που μπορούν να υπαχθούν σε μειωμένο ΦΠΑ, έχει προστεθεί και «η παροχή και η κατασκευή κατοικιών, στο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής, όπως ορίζεται από τα κράτη μέλη». Η παρέμβαση λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα προγράμματα ανέγερσης κατοικιών προσιτής και κοινωνικής στέγασης (κοινωνική αντιπαροχή, κοινωνικές κατοικίες σε ανενεργά στρατόπεδα).
14. Θεσμοθέτηση εθνικού δείκτη τιμών
Το προτεινόμενο μέτρο αποσκοπεί στο να παράσχει φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές εταιρίες προκειμένου να δραστηριοποιηθούν στην ανέγερση κατοικιών, οι οποίες στη συνέχεια θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα. Το μέτρο εντάσσεται στη λογική της πρόσφατης Οδηγίας 2022/542 (ΕΕ) 2022/542 του Συμβουλίου της 5ης Απριλίου 2022 για τον ΦΠΑ η οποία επιτρέπει στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευελιξία στον καθορισμό των μειωμένων συντελεστών.
Ειδικότερα, μεταξύ των υπηρεσιών που μπορούν να υπαχθούν σε μειωμένο ΦΠΑ, έχει προστεθεί και «η παροχή και η κατασκευή κατοικιών, στο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής, όπως ορίζεται από τα κράτη μέλη». Η παρέμβαση λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα προγράμματα ανέγερσης κατοικιών προσιτής και κοινωνικής στέγασης (κοινωνική αντιπαροχή, κοινωνικές κατοικίες σε ανενεργά στρατόπεδα).
