Με ορίζοντα πενταετίας και μια σύμβαση που ξεπερνά τα 30 εκατ. ευρώ, η γερμανική DB Engineering & Consulting, ο τεχνικός και συμβουλευτικός βραχίονας της Deutsche Bahn, μπαίνει στην προσπάθεια αναδιοργάνωσης του ελληνικού σιδηροδρόμου. Η συμφωνία με τον Σιδηρόδρομο Ελλάδος Μ.Α.Ε. προβλέπει την παροχή εξειδικευμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών, επιχειρησιακή υποστήριξη και, κυρίως, μεταφορά τεχνογνωσίας, σε μια περίοδο κατά την οποία το ελληνικό σιδηροδρομικό σύστημα επιχειρεί να ανακτήσει το χαμένο έδαφος πολλών ετών.
Η σύμβαση έρχεται σε μια συγκυρία κατά την οποία ο σιδηρόδρομος βρίσκεται μπροστά σε μια από τις μεγαλύτερες προσπάθειες ανασυγκρότησης των τελευταίων δεκαετιών. Χρόνιες καθυστερήσεις σε έργα, προβλήματα συντήρησης, ελλείψεις προσωπικού και εκκρεμότητες σε κρίσιμα συστήματα σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης είχαν ήδη συσσωρεύσει σημαντικές αδυναμίες, πριν η τραγωδία των Τεμπών το 2023 φέρει την ασφάλεια και τη λειτουργία του δικτύου στο επίκεντρο. Λίγους μήνες αργότερα, η κακοκαιρία Danielπροκάλεσε εκτεταμένες καταστροφές στη Θεσσαλία, ανοίγοντας ένα ακόμη μεγάλο μέτωπο αποκατάστασης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η συμφωνία με τη γερμανική πλευρά επιχειρεί να καλύψει μια διαφορετική αλλά κρίσιμη πλευρά της ανάταξης: όχι την κατασκευή των έργων, αλλά την ενίσχυση του ίδιου του φορέα που καλείται να διαχειριστεί τον ελληνικό σιδηρόδρομο. Η σύμβαση υπ’ αριθμόν 9664, που υπεγράφη στις 19 Αυγούστου 2026, έχει διάρκεια 60 μηνών και προβλέπει ότι η DB Engineering & Consulting θα διαθέσει εξειδικευμένα στελέχη και τεχνογνωσία για την επιχειρησιακή ενίσχυση, την υποστήριξη της διαχείρισης και των συστημάτων και τη μεταφορά γνώσης στον νέο οργανισμό.
Πέντε χρόνια συνεργασίας και σύμβαση άνω των 30 εκατ. ευρώ
Το συνολικό κόστος της προς ανάθεση υπηρεσίας ανέρχεται σε 30.204.251,75 ευρώ, ενώ η καθαρή αξία διαμορφώνεται σε 24.358.267,54 ευρώκαι ο ΦΠΑ 24% σε 5.845.984,21 ευρώ. Η διάρκεια της σύμβασης ορίζεται σε 60 μήνες από την ημερομηνία υπογραφής, επομένως η συνεργασία έχει ορίζοντα πενταετίας και δεν περιορίζεται σε μια βραχυπρόθεσμη συμβουλευτική παρέμβαση. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα παράτασης της συνολικής διάρκειας, κατόπιν αιτιολογημένης απόφασης του αναθέτοντος φορέα και υπό τις προϋποθέσεις που καθορίζει το συμβατικό πλαίσιο. Η χρηματοδότηση της σύμβασης προέρχεται από πιστώσεις του προϋπολογισμού του φορέα, όπως αναφέρεται ρητά στο κείμενο της συμφωνίας.
Τι αναλαμβάνει η γερμανική πλευρά
Το πιο ενδιαφέρον τμήμα της σύμβασης βρίσκεται στις υποχρεώσεις που αναλαμβάνει η DB Engineering & Consulting. Η γερμανική εταιρεία δεσμεύεται να εκτελεί τις υπηρεσίες της σύμφωνα με τους όρους της σύμβασης, την προσφορά της, το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τις οδηγίες του Σιδηροδρόμου Ελλάδος. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ποιότητα και στην εμπειρία των στελεχών που θα χρησιμοποιηθούν. Ο ανάδοχος υποχρεούται να διαθέτει κατάλληλο και έμπειρο προσωπικό, με την απαιτούμενη επαγγελματική επάρκεια και τεχνογνωσία για τις υπηρεσίες που θα παρέχονται.
Παράλληλα, προβλέπεται στενή συνεργασία με τον ελληνικό φορέα. Η DB θα πρέπει να συνεργάζεται με το προσωπικό του Σιδηροδρόμου Ελλάδος και με άλλους εμπλεκόμενους, να συμμετέχει σε συναντήσεις και να παρέχει τις απαιτούμενες συμβουλευτικές και τεχνικές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια της σύμβασης. Κομβικό στοιχείο είναι ότι η γερμανική εταιρεία δεν καλείται απλώς να παρέχει εξωτερικές υπηρεσίες. Στον πυρήνα της συμφωνίας βρίσκεται η μεταφορά τεχνογνωσίας, ώστε η εμπειρία και οι διαδικασίες που θα εισαχθούν να μπορούν σταδιακά να ενσωματωθούν στον ίδιο τον ελληνικό οργανισμό.
Ακόμη και αντικατάσταση στελεχών εάν δεν ανταποκρίνονται
Η σύμβαση προβλέπει μηχανισμούς που επιτρέπουν στον ελληνικό φορέα να ελέγχει το επίπεδο των υπηρεσιών που λαμβάνει. Εάν στελέχη που διαθέτει ο ανάδοχος δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ή κριθούν ακατάλληλα, προβλέπεται διαδικασία αντικατάστασής τους. Αντίστοιχα, εάν απαιτηθεί αλλαγή ή προσθήκη μέλους στην ομάδα έργου του αναδόχου, αυτή δεν μπορεί να γίνει ανεξέλεγκτα, αλλά πρέπει να ακολουθούνται οι προβλεπόμενες διαδικασίες και να εξασφαλίζεται ότι το νέο πρόσωπο διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα και εμπειρία. Η πρόβλεψη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μεγάλο μέρος της αξίας της συγκεκριμένης συμφωνίας βρίσκεται ακριβώς στο ανθρώπινο δυναμικό και στην τεχνογνωσία που αγοράζει ο ελληνικός φορέας.
Πώς θα ελέγχεται η DB
Η σύμβαση προβλέπει επίσης συγκεκριμένο μηχανισμό παρακολούθησης. Η εκτέλεσή της παρακολουθείται διοικητικά από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Σιδηροδρόμου Ελλάδος, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να προχωρούν στις αναγκαίες ενέργειες για την ορθή εφαρμογή της. Ο αναθέτων φορέας μπορεί να δίνει στον ανάδοχο οδηγίες και εντολές σχετικά με την εκτέλεση των υπηρεσιών, ενώ προβλέπεται και αρμόδιος επόπτης για την παρακολούθηση της σύμβασης. Αυτό σημαίνει ότι η DB Engineering & Consulting δεν αποκτά ανεξέλεγκτο ρόλο στη λειτουργία του ελληνικού σιδηροδρόμου. Η ευθύνη παρακολούθησης παραμένει στον αναθέτοντα φορέα, ο οποίος διατηρεί συμβατικά εργαλεία ελέγχου της ποιότητας και της πορείας των υπηρεσιών.
Παραδοτέα, έλεγχος και δυνατότητα απόρριψης
Αναλυτικό είναι και το σύστημα παραλαβής των υπηρεσιών. Η σύμβαση προβλέπει διαδικασία ελέγχου των παραδοτέων και των παρεχόμενων υπηρεσιών από τις αρμόδιες επιτροπές. Εφόσον κατά τον έλεγχο διαπιστωθεί ότι οι υπηρεσίες ή τα παραδοτέα δεν ανταποκρίνονται πλήρως στους όρους της σύμβασης, μπορούν να ζητηθούν διορθώσεις ή συμπληρώσεις.
Σε περίπτωση που οι αποκλίσεις είναι τέτοιες ώστε να επηρεάζουν την καταλληλότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, προβλέπεται ακόμη και απόρριψη υπηρεσιών ή παραδοτέων και αντικατάστασή τους. Οι σχετικές διαδικασίες περιγράφονται αναλυτικά στα άρθρα 7 και 8 της σύμβασης. Με άλλα λόγια, η καταβολή δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ δεν συνδέεται απλώς με την παρουσία συμβούλων στην Ελλάδα, αλλά με υπηρεσίες και αποτελέσματα τα οποία υπόκεινται σε διαδικασία ελέγχου και παραλαβής.
Πώς θα πληρώνεται ο ανάδοχος
Η αμοιβή συνδέεται με την εκτέλεση της σύμβασης και την προσκόμιση των απαιτούμενων δικαιολογητικών. Προβλέπεται διαδικασία τιμολόγησης και πληρωμών σύμφωνα με το συμβατικό και θεσμικό πλαίσιο, καθώς και οι προβλεπόμενες κρατήσεις. Το ανώτατο συμβατικό τίμημα, χωρίς ΦΠΑ, είναι 24.358.267,54 ευρώ, ενώ πάνω στην αμοιβή εφαρμόζονται οι νόμιμες κρατήσεις που περιγράφονται στη σύμβαση. Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης ότι στο συμβατικό πλαίσιο υπάρχει πρόβλεψη για αναπροσαρμογή της τιμής, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις. Στο άρθρο 19 περιγράφεται μηχανισμός που συνδέεται με τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, με συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο και όρους ενεργοποίησης της αναπροσαρμογής.
Ρήτρες για καθυστερήσεις και πλημμελή εκτέλεση
Η συμφωνία συνοδεύεται από ποινικές ρήτρες. Εφόσον υπάρξουν καθυστερήσεις που οφείλονται στον ανάδοχο ή δεν εκπληρωθούν οι υποχρεώσεις σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους, ο Σιδηρόδρομος Ελλάδος έχει τη δυνατότητα να ενεργοποιήσει τις προβλεπόμενες κυρώσεις. Στο άρθρο 9 προβλέπεται η επιβολή ποινικών ρητρών για εκπρόθεσμη ή πλημμελή εκτέλεση, ενώ περιγράφεται και η διαδικασία που ακολουθείται σε περιπτώσεις στις οποίες η DB δεν ανταποκρίνεται στις συμβατικές υποχρεώσεις της. Πρόκειται για σημαντική ασφαλιστική δικλίδα, δεδομένου τόσο του ύψους όσο και της πενταετούς διάρκειας της συμφωνίας.
Εγγυητική σχεδόν 1 εκατ. ευρώ
Για την ακριβή εκπλήρωση των υποχρεώσεών της, η DB Engineering & Consulting έχει καταθέσει εγγυητική επιστολή καλής εκτέλεσης ύψους 999.313,54 ευρώ, εκδοθείσα από την Alpha Bank. Η εγγύηση έχει διάρκεια έως τις 29 Φεβρουαρίου 2032, δηλαδή καλύπτει χρονικό διάστημα που εκτείνεται πέρα από τον βασικό ορίζοντα εκτέλεσης της πενταετούς σύμβασης. Η εγγύηση μπορεί να καταπέσει στις περιπτώσεις που προβλέπονται από τη σύμβαση και τη νομοθεσία, ενώ επιστρέφεται μετά την ολοκλήρωση των σχετικών διαδικασιών και την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του αναδόχου.
Πότε μπορεί να «σπάσει» η συμφωνία
Η σύμβαση προβλέπει ακόμη τη δυνατότητα τροποποίησής της κατά τη διάρκειά της, χωρίς νέα διαδικασία σύναψης μόνο στις περιπτώσεις που επιτρέπει η νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων. Οποιαδήποτε αλλαγή των όρων δεν μπορεί επομένως να γίνεται ελεύθερα, αλλά πρέπει να βρίσκεται εντός του θεσμικού πλαισίου. Παράλληλα, ο Σιδηρόδρομος Ελλάδος διατηρεί δικαιώματα μονομερούς λύσης της σύμβασης στις περιπτώσεις που προβλέπει το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο. Η συμφωνία ρυθμίζει επίσης ζητήματα εμπιστευτικότητας, προστασίας δεδομένων και ευθύνης του αναδόχου.
Ιδιαίτερα αυστηρές είναι οι προβλέψεις περί εμπιστευτικότητας. Ο ανάδοχος και τα στελέχη του οφείλουν να προστατεύουν πληροφορίες, έγγραφα και στοιχεία που περιέρχονται σε γνώση τους κατά την εκτέλεση της σύμβασης και δεν μπορούν να τα χρησιμοποιούν για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους της συνεργασίας.
Τα δύσκολα χρόνια που προηγήθηκαν
Η συμφωνία με την DB έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο ελληνικός σιδηρόδρομος προσπαθεί να αφήσει πίσω του μια μακρά ακολουθία προβλημάτων. Για χρόνια το δίκτυο βρέθηκε αντιμέτωπο με παλαιωμένες υποδομές, ελλείψεις προσωπικού, καθυστερήσεις στη συντήρηση και έργα εκσυγχρονισμού που δεν ολοκληρώνονταν με την απαιτούμενη ταχύτητα. Η σηματοδότηση, η τηλεδιοίκηση, η ηλεκτροκίνηση και τα συστήματα ασφαλείας εξελίχθηκαν σε κρίσιμα ζητήματα για τη λειτουργία του δικτύου.
Η τραγωδία των Τεμπών τον Φεβρουάριο του 2023 αποτέλεσε το δραματικότερο σημείο αυτής της περιόδου και ανέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο την ανάγκη για βαθιές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας και εποπτείας του ελληνικού σιδηροδρόμου. Και ενώ το σύστημα βρισκόταν ήδη μπροστά στην ανάγκη ανασύνταξης, λίγους μήνες αργότερα ήρθε η κακοκαιρία Daniel. Οι πλημμύρες στη Θεσσαλία προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές στον κεντρικό σιδηροδρομικό άξονα, δημιουργώντας ένα νέο, εξαιρετικά δαπανηρό μέτωπο αποκατάστασης. Έτσι, τα τελευταία χρόνια ο ελληνικός σιδηρόδρομος κλήθηκε ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει τις χρόνιες αδυναμίες του, να ενισχύσει την ασφάλεια, να αποκαταστήσει κατεστραμμένες υποδομές και να αλλάξει την ίδια την οργανωτική του δομή.
