Σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις για τους ελεύθερους επαγγελματίες και τις ατομικές επιχειρήσεις φέρνει το νέο πακέτο μέτρων της κυβέρνησης, με βασική αλλαγή τον δραστικό περιορισμό του τεκμαρτού τρόπου υπολογισμού του εισοδήματος. Από το φορολογικό έτος 2026 καταργούνται, για τους συνεπείς επαγγελματίες που πληρούν τα προβλεπόμενα κριτήρια, οι δύο πρόσθετες προσαυξήσεις που μπορούσαν να ανεβάσουν σημαντικά το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα. Συγκεκριμένα καταργούνται η προσαύξηση 10% επί του ετήσιου κόστους μισθοδοσίας και η προσαύξηση 5% για το τμήμα του τζίρου που υπερβαίνει τον μέσο κύκλο εργασιών του αντίστοιχου ΚΑΔ.
Ως ελάχιστη βάση διατηρείται ο κατώτατος μισθός, μαζί με τον μηχανισμό των «τριετιών». Παράλληλα, από το φορολογικό έτος 2027 μειώνεται από 55% σε 50% η προκαταβολή φόρου για τις ατομικές επιχειρήσεις, ενώ η μείωση κατά 50% του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος επεκτείνεται σε οικισμούς έως 2.000 κατοίκους, από 1.500 σήμερα. Ειδική ρύθμιση προβλέπεται και για τους εκμεταλλευτές ταξί, με το τεκμήριο να υπολογίζεται αναλογικά με το ποσοστό ιδιοκτησίας του οχήματος, ενώ εξαιρούνται από το τεκμήριο ανήλικα τέκνα έως 18 ετών που έχουν άδεια ταξί λόγω κληρονομικής διαδοχής.
Οι αλλαγές έρχονται δύο χρόνια μετά την εφαρμογή του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος, το οποίο η κυβέρνηση είχε παρουσιάσει ως βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και την αποκατάσταση μεγαλύτερης φορολογικής ισότητας μεταξύ μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων. Το επιχείρημα ήταν ότι ένα μεγάλο μέρος των επαγγελματιών δήλωνε εισοδήματα δυσανάλογα χαμηλά σε σχέση με την οικονομική δραστηριότητα που εμφάνιζε. Με βάση τα στοιχεία το 54% των αμιγώς ελεύθερων επαγγελματιών δήλωνε μηδενικό εισόδημα και το 85% εισόδημα κάτω από 10.000 ευρώ.
Η εικόνα δεν άλλαξε όμως και με την εφαρμογή του τεκμαρτού τρόπου υπολογισμού των εισοδημάτων με αποτέλεσμα να ενεργοποιηθούν τα τεκμήρια. Στις δηλώσεις που υποβλήθηκαν το 2025, περίπου οι μισοί επαγγελματίες που υπάγονταν στο τεκμήριο εμφάνισαν μέσο ετήσιο δηλωθέν εισόδημα μόλις 3.665 ευρώ, δηλαδή περίπου 305 ευρώ τον μήνα.
Τι αλλάζει από το φορολογικό έτος 2026
Η βασική αλλαγή είναι ότι για τους συνεπείς επαγγελματίες το ελάχιστο εισόδημα δεν θα μπορεί πλέον να διογκώνεται από δύο πρόσθετους μηχανισμούς. Καταργείται η προσαύξηση κατά 10% του ετήσιου κόστους μισθοδοσίας. Με το σημερινό σύστημα, ένας επαγγελματίας που απασχολεί προσωπικό μπορούσε να δει το ελάχιστο τεκμαρτό του εισόδημα να αυξάνεται μόνο και μόνο επειδή είχε εργαζομένους. Καταργείται επίσης η προσαύξηση 5% που συνδεόταν με τη διαφορά του κύκλου εργασιών της επιχείρησης από τον μέσο τζίρο του αντίστοιχου ΚΑΔ.
Οι «τριετίες» παραμένουν
Δεν καταργείται, ωστόσο, ο πυρήνας του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος. Η βάση εξακολουθεί να συνδέεται με τον κατώτατο μισθό και παραμένει ο μηχανισμός των τριετιών. Η λογική της κυβέρνησης είναι ότι ένας άνθρωπος που ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα δεν μπορεί να εμφανίζει ως ελάχιστο εισόδημα μικρότερο ποσό από εκείνο που αντιστοιχεί σε έναν εργαζόμενο που αμείβεται με τον κατώτατο μισθό. Ο μηχανισμός του ελάχιστου εισοδήματος ήδη προβλέπει προσαυξήσεις που συνδέονται με τα χρόνια επαγγελματικής δραστηριότητας, κατ’ αντιστοιχία με τις τριετίες. Άρα, η νέα παρέμβαση δεν σημαίνει πλήρη κατάργηση κάθε τεκμαρτού προσδιορισμού.
Παράλληλα, διευρύνεται το μέτρο της μείωσης κατά 50% του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος για επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε μικρούς οικισμούς. Το πληθυσμιακό όριο ανεβαίνει στους 2.000 κατοίκους από 1.500 σήμερα. Έτσι, περισσότεροι επαγγελματίες της περιφέρειας θα μπορούν να φορολογούνται με μειωμένη βάση.
Τι αλλάζει για την προκαταβολή φόρου
Δεύτερη σημαντική παρέμβαση αφορά την προκαταβολή φόρου των ατομικών επιχειρήσεων. Από το φορολογικό έτος 2027 το ποσοστό μειώνεται από 55% σε 50%. Η αλλαγή θα αποτυπωθεί στις φορολογικές δηλώσεις που θα υποβληθούν το 2028. Η μείωση δεν αποτελεί μείωση του οριστικού φόρου εισοδήματος, αλλά μειώνει το ποσό που θα πρέπει να προκαταβάλει ο επαγγελματίας για το επόμενο φορολογικό έτος, βελτιώνοντας τη ρευστότητά του.
Παράδειγμα προκαταβολής φόρου
- Εάν ένας επαγγελματίας έχει φόρο εισοδήματος 10.000 ευρώ:
- Με προκαταβολή 55% θα πρέπει να καταβάλει επιπλέον 5.500 ευρώ.
- Με προκαταβολή 50% θα καταβάλει 5.000 ευρώ.
- Το άμεσο όφελος από τη μείωση της προκαταβολής είναι 500 ευρώ.
Για φόρο 20.000 ευρώ, η προκαταβολή μειώνεται από 11.000 σε 10.000 ευρώ, με το όφελος να φτάνει τα 1.000 ευρώ.
Παραδείγματα που δείχνουν το όφελος από την κατάργηση των προσαυξήσεων
- Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μιας μικρής επιχείρησης εστίασης με 15 χρόνια λειτουργίας και πέντε εργαζομένους, με ετήσιο κόστος μισθοδοσίας 105.000 ευρώ. Με το υφιστάμενο σύστημα, οι προσαυξήσεις λόγω μισθοδοσίας διαμορφώνουν το τεκμαρτό εισόδημα στα 27.244 ευρώ και τον φόρο στα 4.783 ευρώ. Με την κατάργηση των σχετικών προσαυξήσεων, η βάση υπολογισμού περιορίζεται στα 16.744 ευρώ και ο φόρος στα 2.249 ευρώ. Η διαφορά είναι 2.534 ευρώ τον χρόνο, δηλαδή μείωση της συγκεκριμένης φορολογικής επιβάρυνσης περίπου κατά 53%. Το ίδιο παράδειγμα παρουσίασε και ο πρωθυπουργός από τη ΔΕΘ, επισημαίνοντας ότι η επιβάρυνση της επιχείρησης μειώνεται κατά περισσότερο από 2.500 ευρώ ετησίως.
- Μίνι μάρκετ: η επιβάρυνση από έναν εργαζόμενο
Ανάλογη εικόνα προκύπτει στην περίπτωση ενός μίνι μάρκετ με επτά έτη λειτουργίας και έναν εργαζόμενο, με ετήσιο μισθολογικό κόστος 18.000 ευρώ. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, μόνο η ύπαρξη του εργαζομένου οδηγούσε σε σημαντική προσαύξηση του τεκμαρτού εισοδήματος: από 14.168 ευρώ η βάση ανέβαινε στα 20.500 ευρώ. Η κατάργηση της προσαύξησης που συνδέεται με τη μισθοδοσία αφαιρεί από τον υπολογισμό αυτή την επιβάρυνση, με αποτέλεσμα να περιορίζεται αντίστοιχα και ο φόρος που προκύπτει.
Η αλλαγή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις μικρές ατομικές επιχειρήσεις που απασχολούν έναν ή περισσότερους εργαζομένους, καθώς μέχρι σήμερα η δημιουργία θέσεων εργασίας μπορούσε να λειτουργήσει αντίστροφα, αυξάνοντας το ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα.
- Τεχνίτης: όφελος περίπου 500 ευρώ από τις δύο προσαυξήσεις. Σε άλλη περίπτωση, τεχνίτης με 12 έτη δραστηριότητας, ετήσιο κόστος μισθοδοσίας 15.000 ευρώ και κύκλο εργασιών υψηλότερο από τον μέσο όρο του ΚΑΔ του, επιβαρυνόταν με τεκμαρτό εισόδημα 17.956 ευρώ και φόρο 2.491 ευρώ. Με την κατάργηση των δύο πρόσθετων προσαυξήσεων, ο φόρος περιορίζεται κατά περίπου 500 ευρώ.
Παράλληλα, από το τεκμήριο εξαιρούνται ανήλικα τέκνα έως 18 ετών που διαθέτουν άδεια ταξί, σε περιπτώσεις όπου αυτή έχει περιέλθει σε αυτά μέσω κληρονομικής διαδοχής μετά τον θάνατο γονέα.
