Η Ευρώπη δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να καθυστερεί τις μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές που απαιτούνται για να περιορίσει την απόσταση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και να θωρακίσει την οικονομία της απέναντι στις νέες γεωπολιτικές αναταράξεις, υπογράμμισε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας.
Σε άρθρο του στην έκδοση Fortune Greece & Cyprus, ο κ. Στουρνάρας περιγράφει ένα ευρωπαϊκό οικονομικό μοντέλο που βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς η χαμηλή παραγωγικότητα, η δημογραφική πίεση, το επενδυτικό κενό και η εξάρτηση από την εξωτερική ζήτηση περιορίζουν τις αναπτυξιακές δυνατότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην τεχνητή νοημοσύνη, επισημαίνοντας την ανάγκη να κλείσει το επενδυτικό χάσμα που χωρίζει την Ευρώπη από τις ΗΠΑ.
Παράλληλα, υπογραμμίζει μια από τις μεγάλες αντιφάσεις της ευρωπαϊκής οικονομίας: ενώ η Ευρώπη διαθέτει υψηλές αποταμιεύσεις, σημαντικό μέρος των κεφαλαίων αυτών κατευθύνεται στις αμερικανικές αγορές. Περίπου το ένα τρίτο των επενδύσεων των κατοίκων της ζώνης του ευρώ σε εισηγμένες μετοχές βρίσκεται σήμερα στις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα, όπως σημειώνει, τα οφέλη για την παραγωγικότητα και την καινοτομία να μεταφέρονται σε μεγάλο βαθμό στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Ο διοικητής της ΤτΕ τάσσεται υπέρ της βαθύτερης ενοποίησης των ευρωπαϊκών αγορών, της ολοκλήρωσης της Τραπεζικής Ένωσης και της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, αλλά και νέων κοινών εκδόσεων ευρωπαϊκού χρέους κατά το πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης. Στόχος, η χρηματοδότηση κοινών προτεραιοτήτων όπως η άμυνα, η ενεργειακή ασφάλεια, οι υποδομές και η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Κατά τον Γιάννη Στουρνάρα, οι εκθέσεις Draghi και Letta έχουν ήδη δείξει τον δρόμο. Το ζητούμενο πλέον για την Ευρώπη είναι να περάσει από τη διάγνωση στην εφαρμογή.
Αναλυτικά, το άρθρο του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, στην έκδοση FORTUNE GREECE & CYPRUS
Διαρθρωτικές προκλήσεις και ευκαιρίες στην Ευρώπη
Οι τρέχουσες διεθνείς αναταράξεις δεν αποτελούν μόνο πηγή κινδύνου, αλλά και μια κλήση αφύπνισης για την Ευρώπη. Υπογραμμίζουν την επιτακτική ανάγκη για επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ενίσχυση του συντονισμού των κοινών πολιτικών. Σε έναν όλο και περισσότερο κατακερματισμένο και αβέβαιο κόσμο, η ευημερία και η ανθεκτικότητα της Ευρώπης θα πρέπει να βασίζεται λιγότερο στις εξωτερικές συνθήκες και περισσότερο στη δική της ικανότητα για καινοτομία, επενδύσεις και προσαρμογή. Πρέπει να κλείσουμε το επενδυτικό κενό έναντι των ΗΠΑ στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης και παράλληλα να ενισχύσουμε τη συνολική επίδοση της οικονομίας μας – δύο αλληλένδετες προκλήσεις.
Η τόνωση της παραγωγικότητας, η αύξηση της ανταγωνιστικότητας και η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας και της ανθεκτικότητας της ζώνης του ευρώ προϋποθέτουν μια συνεκτική ευρωπαϊκή πολιτική που θα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την κατάτμηση των αγορών αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων, θα προάγει την καινοτομία, θα διοχετεύει τις επενδύσεις στους πλέον παραγωγικούς τομείς, θα προωθεί τη χρηματοπιστωτική και δημοσιονομική βάθυνση και θα ενδυναμώνει τον διεθνή ρόλο του ευρώ.
Η διαρθρωτική πρόκληση
Η διάγνωση έχει ήδη γίνει στην έκθεση Draghi, η οποία έδειξε ότι ο ρυθμός αύξησης της παραγωγικότητας της Ευρώπης υστερεί έναντι των άλλων μεγάλων οικονομιών επί σχεδόν δύο δεκαετίες, ενώ οι δημογραφικές τάσεις αναμένεται να προκαλέσουν μείωση της προσφοράς εργασίας τα επόμενα χρόνια. Το διαρκώς συρρικνούμενο εργατικό δυναμικό αδυνατεί πλέον να συντηρήσει την οικονομική ανάπτυξη και επομένως η παραγωγικότητα πρέπει να διαδραματίσει μεγαλύτερο ρόλο στην ενίσχυσή της.
Το βαθύτερο αίτιο είναι διαρθρωτικό. Κατά το μεγαλύτερο διάστημα της τελευταίας 15ετίας, η ζώνη του ευρώ στηριζόταν στην εξωτερική ζήτηση, καταγράφοντας επίμονα πλεονάσματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, ενώ η εγχώρια ζήτηση ως ποσοστό του ΑΕΠ υποχώρησε στα κατώτερα επίπεδα μεταξύ των προηγμένων οικονομιών. Αυτό το αναπτυξιακό υπόδειγμα απέδωσε για την Ευρώπη για κάποιο διάστημα, αλλά πλέον έχει γίνει όλο και πιο ευάλωτο σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από γεωοικονομικό κατακερματισμό και αύξηση των εμπορικών φραγμών.
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη εξάγει σημαντικό μέρος των αποταμιεύσεών της: αυτή τη στιγμή περίπου το 1/3 των επενδύσεων των κατοίκων της ζώνης του ευρώ σε εισηγμένες μετοχές συγκεντρώνεται στις κεφαλαιαγορές των ΗΠΑ – ποσοστό συγκρίσιμο με τις αντίστοιχες επενδύσεις εντός της ζώνης του ευρώ. Ενώ οι τοποθετήσεις αυτές αποφέρουν χρηματοοικονομικά κέρδη για τους Ευρωπαίους αποταμιευτές, τα οφέλη όσον αφορά την παραγωγικότητα και την καινοτομία τα αποκομίζουν πρωτίστως οι χώρες όπου επενδύονται τα κεφάλαια – σε συντριπτικό βαθμό οι ΗΠΑ.
Ως εκ τούτου, η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως να διοχετεύσει τις αποταμιεύσεις αυτές σε παραγωγικές επενδύσεις σε κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες: στη χρηματοδότηση της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, στη στήριξη των αμυντικών δυνατοτήτων και στον εκσυγχρονισμό των υποδομών. Όμως, οι επενδύσεις δεν μπορούν να έλθουν από μόνες τους. Για να διοχετεύσουμε τις εγχώριες αποταμιεύσεις στις εγχώριες αγορές, πρέπει να αυξήσουμε την παραγωγικότητα, να καταργήσουμε τα ποικίλα εμπόδια, άμεσα και έμμεσα, που δυστυχώς ακόμα υπάρχουν στις διασυνοριακές συναλλαγές αγαθών, υπηρεσιών αλλά και στη μετακίνηση κεφαλαίων για την πραγματοποίηση τραπεζικών συγχωνεύσεων, καθώς και να πραγματοποιήσουμε κοινές εκδόσεις ασφαλούς χρέους στο πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για τη χρηματοδότηση δημόσιων αγαθών, όπως η άμυνα, η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση και η ενεργειακή ασφάλεια, όπως αναλύεται και τονίζεται εμφατικά στις Εκθέσεις Draghi και Letta.
Η αντίδραση της ευρωπαϊκής πολιτικής
Η αντιμετώπιση των παραπάνω προκλήσεων προϋποθέτει δράση σε πολλαπλά μέτωπα, με τη μία ενέργεια να συμπληρώνει την άλλη. Φανταστείτε τις ενέργειες αυτές σαν μια σειρά αλληλένδετων πυλώνων.
Πρώτον, αύξηση της δυνητικής ανάπτυξης – μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, καινοτομίας, άρσης των έμμεσων περιορισμών στο εμπόριο αγαθών, στις υπηρεσίες και στην κίνηση κεφαλαίων εντός της Ευρώπης, καθώς και μέσω απλοποίησης και εναρμόνισης των κανόνων της Ενιαίας Αγοράς, όπως προτείνεται στην έκθεση Letta, ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να προσαρμόζονται ταχύτερα και να κλιμακώνουν τις επενδύσεις τους. Μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό, τις δεξιότητες και την παραγωγικότητα, που στηρίζουν την καινοτομία και που επιταχύνουν την υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης και την ενεργειακή μετάβαση εντάσσονται στο πλαίσιο της ίδιας προσπάθειας.
Οι κεφαλαιαγορές είναι ο δεύτερος και πιο καίριος πυλώνας. Η ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων θα βελτιώσει την κατανομή του κεφαλαίου και θα παράσχει στις αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις τη χρηματοδότηση που χρειάζονται και που η έλλειψή της πολύ συχνά εξωθεί τις πλέον υποσχόμενες εταιρίες της Ευρώπης να μεταφέρουν την έδρα τους στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Χρηματοδοτικά μέσα που εκδίδονται από κοινού – όπως κατά μείζονα λόγο ένα κοινό ευρωπαϊκό ασφαλές περιουσιακό στοιχείο – θα ενδυνάμωναν την ικανότητα της Ένωσης να απορροφά συμμετρικούς κλυδωνισμούς, θα μείωναν τον κατακερματισμό και θα χρηματοδοτούσαν κοινές προτεραιότητες.
Ο τρίτος πυλώνας είναι η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης. Η σταθερή πορεία προς τη θέσπιση ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασφάλισης Καταθέσεων με σαφές χρονοδιάγραμμα θα ήταν το φυσικό επόμενο βήμα για τη στήριξη των διασυνοριακών τραπεζικών δραστηριοτήτων και της ελεύθερης κίνησης κεφαλαίων και ρευστότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη, με εμφανή οφέλη για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ανταγωνιστικότητα των τραπεζών.
Ενώ κάθε ένα από τα μέτρα αυτά θα συμβάλει στην ενίσχυση του διεθνούς ρόλου του ενιαίου νομίσματος, ένα ψηφιακό ευρώ θα έπαιζε εξίσου σημαντικό ρόλο. Το ψηφιακό ευρώ έχει εφαρμογή στο σκέλος των συναλλαγών λιανικής – μια ψηφιακή μορφή μετρητών για τις καθημερινές πληρωμές που θα συμπληρώνει αντί να αντικαθιστά τα τραπεζογραμμάτια και τις ιδιωτικές λύσεις.
Όσον αφορά τις συναλλαγές χονδρικής, το έργο Pontes και η πρωτοβουλία Appia φιλοδοξούν να δημιουργήσουν ένα πρωτοποριακό, καινοτόμο και ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα με βάση την τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (DLT).
Τέλος, τα εύρωστα δημόσια οικονομικά αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να αυξήσουν τις δαπάνες με αξιόπιστο τρόπο στους πλέον νευραλγικούς τομείς (άμυνα, υποδομές, καινοτομία) χωρίς να υπονομεύεται η βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους.
Συμπεράσματα
Κλείνοντας, καταλήγω στα εξής συμπεράσματα:
• Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα εξαιρετικά απαιτητικό και ρευστό εξωτερικό περιβάλλον. Ωστόσο, οι διαταραχές δημιουργούν και ευκαιρίες.
• Η νομισματική πολιτική θα συνεχίσει να κάνει ό,τι χρειάζεται για τη διαφύλαξη της σταθερότητας των τιμών, ενώ η μακροχρόνια ευημερία της Ευρώπης θα εξαρτηθεί ολοένα περισσότερο από την ικανότητά μας να αυξήσουμε την παραγωγικότητα, να βαθύνουμε την Ενιαία Αγορά μας, να ολοκληρώσουμε την Τραπεζική Ένωση και την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, να κινητοποιήσουμε ιδιωτικά κεφάλαια και να ενισχύσουμε την οικονομική μας ανθεκτικότητα.
• Οι εκθέσεις Draghi και Letta μας προσφέρουν έναν χάρτη που δείχνει τον δρόμο για την αύξηση της ευημερίας και την ασφάλεια στο μέλλον. Μετά από δύο και πλέον χρόνια από τη δημοσιοποίησή τους, ήρθε η ώρα να εντείνουμε τις προσπάθειές μας για το μέλλον.
