Σημαντικές αντιθέσεις καταγράφει η νέα έκθεση («OECD Pensions Outlook 2026») του ΟΟΣΑ για το ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα, καθώς η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τους υψηλότερους ρυθμούς αύξησης των κεφαλαίων στα κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά σχήματα, αλλά παραμένει μεταξύ εκείνων με τη χαμηλότερη συμμετοχή του πληθυσμού σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, η Ελλάδα και η Τουρκία παρουσίασαν ορισμένους από τους υψηλότερους ρυθμούς αύξησης των συνταξιοδοτικών περιουσιακών στοιχείων το 2025, αλλά και σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα. Αποδίδει την εξέλιξη στο γεγονός ότι τα συστήματα κεφαλαιοποιητικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης στις δύο χώρες είναι σχετικά πρόσφατα και ξεκίνησαν από πολύ χαμηλή βάση.
Παρά την ταχεία ανάπτυξη, ωστόσο, το συνολικό ύψος των περιουσιακών στοιχείων που διαχειρίζονται οι συνταξιοδοτικοί φορείς στην Ελλάδα παραμένει χαμηλό σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας. Ειδικότερα, η έκθεση κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών όπου τα συγκεκριμένα κεφάλαια αντιστοιχούσαν σε λιγότερο από 20% του ΑΕΠ στα τέλη του 2025.
Κάτω από 10% η συμμετοχή στα προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για τη συμμετοχή των εργαζομένων σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα, τα οποία λειτουργούν συμπληρωματικά προς την υποχρεωτική ασφάλιση. Η Ελλάδα βρίσκεται στην ίδια ομάδα με την Κόστα Ρίκα, το Λουξεμβούργο και το Μεξικό, όπου λιγότερο από το 10% του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας συμμετέχει σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα.
Η εικόνα διαφέρει αισθητά από άλλες χώρες του ΟΟΣΑ, όπως το Βέλγιο, η Τσεχία, η Γερμανία, η Ισλανδία, η Ιρλανδία, η Ιαπωνία και η Πολωνία, όπου τα αντίστοιχα ποσοστά συμμετοχής κυμαίνονται περίπου μεταξύ 50% και 60%.
Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η περιορισμένη συμμετοχή σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα συνδέεται γενικότερα με οικονομικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι, ιδιαίτερα όσοι έχουν χαμηλά εισοδήματα.
Ασφαλιστικές εισφορές άνω του 25% των αποδοχών
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της έκθεσης αφορά το ύψος των υποχρεωτικών συνταξιοδοτικών εισφορών. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το μέσο πραγματικό ποσοστό εισφορών στα υποχρεωτικά ή σχεδόν υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα των χωρών του Οργανισμού ανερχόταν στο 18,8% για εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα με μέσες αποδοχές το 2024.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, το ποσοστό υπερέβαινε το 25%, όπως συνέβαινε επίσης στην Τσεχία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η έκθεση σημειώνει ότι τα υψηλά επίπεδα υποχρεωτικών εισφορών ενδέχεται να περιορίζουν τα διαθέσιμα περιθώρια για πρόσθετες προαιρετικές αποταμιεύσεις, καθώς οι εργαζόμενοι καλούνται ήδη να διαθέσουν σημαντικό μέρος των αποδοχών τους για τη χρηματοδότηση της σύνταξής τους.
Τι δείχνει ο ΟΟΣΑ για την αναπλήρωση εισοδήματος
Η Ελλάδα ξεχωρίζει και σε έναν ακόμη δείκτη της έκθεσης, που αφορά το κατά πόσο η προβλεπόμενη σύνταξη μπορεί να αναπληρώσει το εισόδημα ενός εργαζομένου. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ΟΟΣΑ, για τους άνδρες μισθωτούς με μέσες αποδοχές, το ελληνικό υποχρεωτικό συνταξιοδοτικό σύστημα προβλέπεται να εξασφαλίζει ποσοστό αναπλήρωσης τουλάχιστον 70%, εφόσον ο εργαζόμενος ολοκληρώσει πλήρη ασφαλιστικό βίο.
Για τον λόγο αυτό, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις εννέα χώρες όπου δεν προκύπτει πρόσθετη ανάγκη προαιρετικών εισφορών για την επίτευξη του συγκεκριμένου στόχου.
Μάλιστα, η έκθεση σημειώνει ότι για τους άνδρες μισθωτούς στην Ελλάδα, το σχετικό κενό πρόσθετης αποταμίευσης είναι μηδενικό ανεξάρτητα από το επίπεδο αποδοχών, με βάση τους στόχους αναπλήρωσης που χρησιμοποιεί η μελέτη.
Ωστόσο, ο ΟΟΣΑ διευκρινίζει ότι οι συγκεκριμένοι υπολογισμοί βασίζονται σε θεωρητικά μοντέλα πλήρους εργασιακής σταδιοδρομίας, από την ηλικία των 22 ετών έως τη συνταξιοδότηση. Επομένως, δεν αποτυπώνουν απαραίτητα τις πραγματικές συντάξεις εργαζομένων με διακοπές στην απασχόληση, ανεργία ή μικρότερο ασφαλιστικό βίο.
Οι αυτοαπασχολούμενοι και οι χαμηλότερες εισφορές
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στους αυτοαπασχολούμενους, οι οποίοι σε αρκετές χώρες του ΟΟΣΑ αποκτούν χαμηλότερα συνταξιοδοτικά δικαιώματα από τους μισθωτούς. Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις χώρες όπου οι αυτοαπασχολούμενοι καταβάλλουν χαμηλότερες εισφορές, είτε λόγω χαμηλότερων συντελεστών είτε μέσω συστημάτων σταθερών εισφορών, με αποτέλεσμα να συσσωρεύουν χαμηλότερα συνταξιοδοτικά δικαιώματα.
Η έκθεση επισημαίνει ότι, κατά μέσο όρο, το κενό πρόσθετης συνταξιοδοτικής αποταμίευσης είναι μεγαλύτερο για τους αυτοαπασχολούμενους από ό,τι για τους μισθωτούς.
Η συνολική εικόνα
Τα ευρήματα του ΟΟΣΑ αναδεικνύουν ένα συνταξιοδοτικό σύστημα με υψηλή βαρύτητα της υποχρεωτικής ασφάλισης και περιορισμένη ανάπτυξη της προαιρετικής αποταμίευσης.
Παρότι τα κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία παρουσιάζουν υψηλούς ρυθμούς αύξησης, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα συγκριτικά με άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες ως προς το ύψος των συγκεκριμένων κεφαλαίων και τη συμμετοχή σε προαιρετικά προγράμματα.
Την ίδια στιγμή, οι θεωρητικοί δείκτες αναπλήρωσης εισοδήματος εμφανίζονται σχετικά υψηλοί για τους μισθωτούς με πλήρη ασφαλιστικό βίο, ενώ η έκθεση επισημαίνει τις διαφοροποιήσεις που προκύπτουν για τους αυτοαπασχολούμενους και όσους δεν συμπληρώνουν πλήρη εργασιακή σταδιοδρομία.
Δείτε εδώ ολόκληρη την έκθεση: ΟΟΣΑ
