Στις διαρθρωτικές αδυναμίες που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η ελληνική οικονομία, παρά την αποκατάσταση της δημοσιονομικής ισορροπίας και την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, αναφέρθηκε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, μιλώντας στο συνέδριο «2026 Money and Banking Conference» της Κεντρικής Τράπεζας της Αργεντινής, στο Μπουένος Άιρες.
Ο διοικητής της ΤτΕ χαρακτήρισε το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών πηγή ευπάθειας, υπογραμμίζοντας ότι η υψηλή εξάρτηση από τις εισαγωγές και η ανεπαρκής εγχώρια αποταμίευση εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τη χώρα.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρουσίασε, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών διαμορφώθηκε στο 5,5% του ΑΕΠ το 2025, παρά την επίτευξη δημοσιονομικού πλεονάσματος. Σε αντίθεση με την περίοδο πριν από την κρίση, η εξωτερική ανισορροπία δεν συνοδεύεται πλέον από υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα, ενώ ένα μέρος της αντανακλά τις αυξημένες εισαγωγές εισροών και κεφαλαιακών αγαθών, λόγω της ανάκαμψης της παραγωγής και των επενδύσεων.
Η ανάγκη ενίσχυσης της εγχώριας αποταμίευσης
Σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με την προ κρίσης περίοδο εντοπίζεται στη σύνθεση της εξωτερικής χρηματοδότησης. Οι καθαρές εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων κάλυψαν περίπου το 50% του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 2025, έναντι μόλις 4% το 2008, όταν η χώρα βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στις επενδύσεις χαρτοφυλακίου, όπως οι τοποθετήσεις σε κρατικά και τραπεζικά ομόλογα.
Οι άμεσες επενδύσεις αποτελούν γενικά σταθερότερη πηγή χρηματοδότησης, περιορίζοντας την έκθεση της οικονομίας στον κίνδυνο απότομης αντιστροφής των κεφαλαιακών ροών. Ωστόσο, όπως επισήμανε ο κ. Στουρνάρας, «η οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται από την εξωτερική χρηματοδότηση». Η μόνιμη διόρθωση των ανισορροπιών προϋποθέτει ενίσχυση της εγχώριας αποταμίευσης και παραγωγικές επενδύσεις που αυξάνουν τις εξαγωγές και επιτρέπουν την ανταγωνιστική υποκατάσταση των εισαγωγών.
Δημόσιο χρέος: Ανθεκτικότητα ακόμη και στα δυσμενή σενάρια
Αισιόδοξος εμφανίστηκε ο διοικητής της ΤτΕ για την πορεία του ελληνικού δημόσιου χρέους, εκτιμώντας ότι ο λόγος του προς το ΑΕΠ θα διατηρήσει σε γενικές γραμμές καθοδική τροχιά ακόμη και υπό δυσμενή σενάρια, που περιλαμβάνουν χαμηλότερη ανάπτυξη, υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης και ασθενέστερα πρωτογενή αποτελέσματα.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η ευνοϊκή διάρθρωση του ελληνικού χρέους, το οποίο είναι πρακτικά στο σύνολό του σταθερού επιτοκίου, μετά τις πράξεις αντιστάθμισης του επιτοκιακού κινδύνου, με μέση σταθμική διάρκεια που προσεγγίζει τα 18 έτη. Τα χαρακτηριστικά αυτά περιορίζουν τη μετακύλιση των αυξήσεων των επιτοκίων της αγοράς στο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους, ενώ πρόσθετη προστασία παρέχουν οι πρόωρες αποπληρωμές δανείων του επίσημου τομέα.
Ο κ. Στουρνάρας υπενθύμισε, πάντως, ότι η Ελλάδα χρειάστηκε 13 χρόνια για να αρχίσει να ανακτά την επενδυτική βαθμίδα, την οποία έχασε το 2010, επισημαίνοντας τη σημασία της πολιτικής σταθερότητας, της συνέπειας και της ευρείας συναίνεσης γύρω από τους βασικούς μεταρρυθμιστικούς στόχους.
Παραμένει η πρόκληση του ιδιωτικού χρέους
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην εξυγίανση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, με τον δείκτη μη εξυπηρετούμενων δανείων να έχει υποχωρήσει από περίπου 49% σε σχεδόν 3% και τον συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας να έχει ανακάμψει κοντά στο 20%. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η βελτίωση των τραπεζικών ισολογισμών δεν συνεπάγεται αυτομάτως και την επίλυση του προβλήματος του ιδιωτικού χρέους.
Μεταξύ 2016 και 2026, το απόθεμα των μη εξυπηρετούμενων δανείων στους τραπεζικούς ισολογισμούς μειώθηκε κατά περίπου 94%, ενώ το συνολικό μη εξυπηρετούμενο χρέος του ιδιωτικού τομέα περιορίστηκε μόλις κατά 30%. Μεγάλο μέρος των οφειλών βρίσκεται πλέον υπό τη διαχείριση των servicers, με τον διοικητή της ΤτΕ να τονίζει ότι η αλλαγή πιστωτή δεν μειώνει από μόνη της την επιβάρυνση των δανειοληπτών.
Επενδύσεις, παραγωγικότητα και εισοδηματική σύγκλιση
Παρά την ισχυρή ανάκαμψη των επενδύσεων από το 2019 και τη μεγαλύτερη συμβολή της μεταποίησης και των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών στην οικονομική δραστηριότητα, ο Γιάννης Στουρνάρας επισήμανε ότι το επενδυτικό κενό παραμένει. Θετική εξέλιξη αποτελεί η μεταβολή της σύνθεσης των επενδύσεων, καθώς ο εξοπλισμός και τα προϊόντα διανοητικής ιδιοκτησίας αντιπροσώπευαν περισσότερο από το ήμισυ του συνόλου το 2025, έναντι περίπου του ενός τρίτου πριν από την κρίση.
Η παραγωγικότητα της εργασίας και τα πραγματικά εισοδήματα εξακολουθούν, ωστόσο, να υπολείπονται των προ κρίσης επιπέδων, ενώ η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να επιβαρύνει τη δυνητική ανάπτυξη προς το τέλος της δεκαετίας.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον διοικητή της ΤτΕ, είναι η μετατροπή της οικονομικής σταθερότητας σε διατηρήσιμες επενδύσεις, υψηλότερη παραγωγικότητα, καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας και ουσιαστική εισοδηματική σύγκλιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
