Αυξημένη κινητικότητα καταγράφεται τις τελευταίες ημέρες στα Στενά του Ορμούζ, καθώς όλο και περισσότερες χώρες φαίνεται να εξασφαλίζουν συμφωνίες ασφαλούς διέλευσης με το Ιράν, σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσουν τη ροή ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο προς τις διεθνείς αγορές.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, 21 πλοία διέσχισαν το στρατηγικής σημασίας πέρασμα μέσα στο Σαββατοκύριακο, αριθμός που αποτελεί το υψηλότερο επίπεδο από τις πρώτες ημέρες του πολέμου στις αρχές Μαρτίου. Από αυτά, τα 13 κατευθύνθηκαν προς την Αραβική Θάλασσα, υποδεικνύοντας μια σταδιακή επαναφορά της ναυσιπλοΐας, έστω και υπό περιορισμούς.
Παρά τη σχετική αύξηση, η σημερινή κίνηση παραμένει πολύ χαμηλότερη από τα προπολεμικά επίπεδα, όταν περίπου 135 πλοία διέρχονταν καθημερινά από το στενό. Ωστόσο, η επανεμφάνιση δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων από διάφορες χώρες δείχνει ότι διαμορφώνεται ένα νέο, εύθραυστο καθεστώς λειτουργίας.
Κυρίαρχη παραμένει η παρουσία ιρανικών πλοίων, όμως καταγράφονται και σημαντικές εξαιρέσεις. Ένα δεξαμενόπλοιο με ιρακινό αργό πετρέλαιο πέρασε πρόσφατα από τα στενά, έπειτα από ειδική άδεια που χορηγήθηκε από την Τεχεράνη στο «αδελφό Ιράκ». Παράλληλα, η Ινδία έχει καταφέρει να εξασφαλίσει τη διέλευση αρκετών πλοίων υγροποιημένου αερίου, ενώ μάλιστα προχώρησε και σε εισαγωγές ιρανικού LPG για πρώτη φορά μετά από χρόνια.
Ανάλογες κινήσεις καταγράφονται και από άλλες χώρες. Πλοία που συνδέονται με την Κίνα, την Ιαπωνία, την Ελλάδα, την Τουρκία και την Ταϊλάνδη έχουν επίσης καταφέρει να περάσουν, αν και σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι σαφές υπό ποιους όρους επετεύχθη η διέλευση.
Η περίπτωση του Πακιστάν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η περίπτωση του Πακιστάν, στο οποίο προσφέρθηκαν 20 «θέσεις» διέλευσης προκειμένου να απομακρύνει πλοία που είχαν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο. Ο αριθμός αυτός μάλιστα υπερβαίνει τα πλοία που διαθέτει αυτή τη στιγμή στην περιοχή, με τη χώρα να εξετάζει ακόμη και την ανάληψη επιπλέον φορτίων ή την αλλαγή σημαίας σε δεξαμενόπλοια, ώστε να εξασφαλίσει κρίσιμες προμήθειες όπως λιπάσματα και πετρέλαιο.
Η κατάσταση παραμένει αδιαφανής και αβέβαιη, καθώς οι συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ Ιράν και επιμέρους κρατών δεν δημοσιοποιούνται πλήρως. Ακόμη και όταν ανακοινώνονται επίσημα, όπως στην περίπτωση του Ιράκ, οι λεπτομέρειες παραμένουν περιορισμένες. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως πλοία που συνδέονται με ευρωπαϊκές ή ασιατικές χώρες, δεν είναι ξεκάθαρο ποιοι εξασφάλισαν τις σχετικές άδειες.
Το Ιράν φαίνεται να ενισχύει τη θέση του ως ρυθμιστής της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, διατηρώντας τον έλεγχο των διελεύσεων και εφαρμόζοντας ένα ιδιότυπο σύστημα χρεώσεων για τα πλοία που επιθυμούν να περάσουν. Παράλληλα, προωθεί νομοθεσία που θα θεσμοθετεί τον έλεγχο αυτό, επιχειρώντας να καλύψει ακόμη και τις οικονομικές απώλειες από τον πόλεμο.
Την ίδια στιγμή, η γεωπολιτική ένταση παραμένει υψηλή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν απειλήσει με περαιτέρω κλιμάκωση αν δεν αποκατασταθεί πλήρως η ελευθερία ναυσιπλοΐας, ενώ το Ιράν διαμηνύει ότι οποιαδήποτε πλήρης επαναλειτουργία θα εξαρτηθεί από τους όρους που θέτει το ίδιο.
Ενδεικτικό της πολυπλοκότητας της κατάστασης είναι και το γεγονός ότι ορισμένα πλοία ακολουθούν διαδρομές κοντά στις ιρανικές ακτές, όπως φαίνεται να προτείνει η Τεχεράνη, ενώ άλλα επιλέγουν πιο νότιες πορείες. Το Ομάν, που μοιράζεται τα ύδατα των στενών, έχει επιβεβαιώσει ότι βρίσκεται σε συνομιλίες για τη διευκόλυνση της ναυσιπλοΐας.
Παρά τη μερική αποκατάσταση της κίνησης, αναλυτές επισημαίνουν ότι η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Η διέλευση εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη βούληση του Ιράν και μπορεί να διακοπεί ανά πάσα στιγμή, εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί περαιτέρω.
Τραμπ: Μέρος της συμφωνίας το άνοιγμα των Στενών
Στο μεταξύ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επέμεινε ότι η ελευθερία ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ πρέπει να αποτελεί μέρος οποιασδήποτε συμφωνίας με το Ιράν, δηλώνοντας παράλληλα ότι οι συνομιλίες με την Τεχεράνη «εξελίσσονται καλά», ενόψει της προθεσμίας της Τρίτης το βράδυ για την επίτευξη συμφωνίας.
Ο Τραμπ ανέφερε τη Δευτέρα ότι η επαναλειτουργία των Στενών αποτελεί «πολύ μεγάλη προτεραιότητα», παρότι τις προηγούμενες εβδομάδες είχε δηλώσει ότι δεν συγκαταλέγεται στους βασικούς στόχους για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Ερωτηθείς αν το Ιράν πρέπει να συμφωνήσει στο άνοιγμα των Στενών για να τηρηθεί η προθεσμία, απάντησε ότι «η συμφωνία θα είναι πως θέλουμε ελεύθερη διέλευση και γενικά ελεύθερη κίνηση».
Οι δηλώσεις του έγιναν αφού η Τεχεράνη απέρριψε πρόταση για κατάπαυση του πυρός και αντ’ αυτού ζήτησε οριστικό τέλος του πολέμου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς συμμετέχει στις συνομιλίες, ενώ αναφέρθηκε και στον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ, ο οποίος είχε επιχειρήσει να επιτύχει συμφωνία με το Ιράν πριν από την έναρξη του πολέμου από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στα τέλη Φεβρουαρίου.
«Μπορώ να σας πω ότι υπάρχει από την άλλη πλευρά ένας ενεργός και πρόθυμος συνομιλητής. Θα ήθελαν να καταλήξουν σε συμφωνία. Δεν μπορώ να πω περισσότερα», δήλωσε. «Διαπραγματεύονται, πιστεύουμε με καλή πίστη — θα το διαπιστώσουμε».
Ο Τραμπ έχει απαιτήσει από το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, τον κρίσιμο ενεργειακό θαλάσσιο διάδρομο που παραμένει σε μεγάλο βαθμό κλειστός από την έναρξη του πολέμου, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά θα ενταθούν οι επιθέσεις με στόχο γέφυρες και ενεργειακές υποδομές.
Νωρίτερα την ίδια ημέρα, το Ιράν απέρριψε τους όρους συμφωνίας για κατάπαυση του πυρός που μεταφέρθηκαν μέσω του Πακιστάν, το οποίο έχει αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Η ιρανική ηγεσία ζητά αντίθετα μόνιμο τέλος του πολέμου, έναρξη διαδικασιών ανοικοδόμησης και άρση των κυρώσεων, καθώς και εγγυήσεις για την ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Το Ιράν έχει ξεκαθαρίσει ότι θα επιτρέψει την πλήρη επαναλειτουργία του περάσματος μόνο εφόσον αποζημιωθεί για τις ζημιές που έχει υποστεί από τον πόλεμο. Παράλληλα, συνεχίζει να πλήττει ενεργειακούς στόχους σε χώρες του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένων εγκαταστάσεων στο Κουβέιτ.
