Στον «αέρα» βγήκε η «Διαφάνεια» του Αλέξη Τσίπρα. Στόχος είναι να αντλεί άμεσα δεδομένα από όλα τα υπάρχοντα πληροφορικά συστήματα (όπως η ΔΙΑΥΓΕΙΑ, το ΓΕΜΗ κ.α.).
Πρόκειται, όπως αναφέρεται στο σχετικό ενημερωτικό δελτίο, «για μια πρόταση που φιλοδοξεί να συμβάλει στη δημόσια συζήτηση για την ενίσχυση της διαφάνειας και τον έλεγχο του δημόσιου χρήματος. Στόχος μας είναι να ξεκινήσει ένας γόνιμος διάλογος μεταξύ ειδικών και πολιτών, ώστε να διερευνηθούν οι τεχνικές δυνατότητες και απαιτήσεις, να αποτυπωθούν οι προαπαιτούμενες θεσμικές αλλαγές και να επιτευχθεί η μέγιστη κοινωνική σύγκλιση για την υλοποίηση του προτεινόμενου έργου-μεταρρύθμιση».
Σύμφωνα με την εκπεφρασμένη θέση του Ινστιτούτου Τσίπρα, «η θεσμοθέτηση της ΔΙΑΥΓΕΙΑΣ το 2010 αποτέλεσε κρίσιμο μεν βήμα προς τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, ωστόσο, η μετέπειτα ανάπτυξη πολλαπλών ψηφιακών πλατφορμών δεν συνοδεύτηκε από ενιαίο σχεδιασμό. Το αποτέλεσμα είναι ένα κατακερματισμένο οικοσύστημα όπου οι πληροφορίες διασκορπίζονται σε ασύνδετα συστήματα, χωρίς ουσιαστική διαλειτουργικότητα και χωρίς δυνατότητα ολοκληρωμένης παρακολούθησης των δημόσιων δαπανών».
Σύμφωνα με όσα αναφέρει, «οι υφιστάμενες πλατφόρμες λειτουργούν μεμονωμένα και χωρίς συστηματική διαλειτουργικότητα. Η πληροφορία δημοσιεύεται συχνά σε μη δομημένη μορφή (π.χ., απλά αρχεία κειμένου ή εικόνας) γεγονός που καθιστά ανέφικτη την αυτοματοποιημένη αναζήτηση, τον έλεγχο και την ανάλυση κινδύνου. Τα διαφορετικά στάδια μιας δημόσιας δαπάνης (προκήρυξη, σύμβαση, υλοποίηση, πληρωμές) αποτυπώνονται αποσπασματικά σε διαφορετικές πλατφόρμες, με αποτέλεσμα να μην υφίσταται στην πράξη ένα ενιαίο και αξιόπιστο μονοπάτι ελέγχου (audit trail). Παρότι αντίστοιχες ψηφιακές παρεμβάσεις έχουν εξαγγελθεί ήδη από το 2023, η απουσία ενημέρωσης σχετικά με την πρόοδο υλοποίησης (τελευταία ενημέρωση του site https://digitalstrategy.gov.gr) ολοκλήρωσή τους μέχρι σήμερα επιβεβαιώνει πως δεν αποτέλεσαν ποτέ πολιτική προτεραιότητα. Η διαφάνεια υφίσταται ως τυπική υποχρέωση, όχι ως πραγματικό εργαλείο ελέγχου.
Τι αφορά η ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ
Η ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ είναι μια κεντρική ψηφιακή πλατφόρμα που ενσωματώνει ένα νέο θεσμικό και τεχνολογικό μοντέλο διαφάνειας. Αξιοποιεί δομημένα δεδομένα, πλήρη διαλειτουργικότητα μεταξύ των πληροφοριακών συστημάτων του Δημοσίου και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, επιτρέποντας την ολοκληρωμένη παρακολούθηση της πορείας κάθε δημόσιας δαπάνης, από την προκήρυξη έως την τελική πληρωμή.
Η ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ δεν προστίθεται στο υφιστάμενο κατακερματισμένο οικοσύστημα ως μια ακόμη πλατφόρμα. Λειτουργεί ως ενιαία ψηφιακή υποδομή ενοποίησης και ανάλυσης: αντλεί δεδομένα από όλα τα υπάρχοντα συστήματα (ΔΙΑΥΓΕΙΑ, ΚΗΜΔΗΣ, ΕΣΗΔΗΣ, ΓΕΜΗ), τα δομεί, τα εμπλουτίζει αυτόματα και τα καθιστά πραγματικά προσβάσιμα σε πολίτες, δημοσιογράφους, ερευνητές και ελεγκτικούς μηχανισμούς. Η πλατφόρμα προτείνεται να υλοποιηθεί με λογισμικό ανοικτού κώδικα και να παρέχει ανοικτά δεδομένα και διεπαφή προγραμματισμού (API), διασφαλίζοντας την τεχνολογική ανεξαρτησία του Δημοσίου και την αποφυγή εξάρτησης από συγκεκριμένους προμηθευτές.
Τι εγγυάται η ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ
• Κοινωνικό έλεγχο: Οι πολίτες αποκτούν τη δυνατότητα να παρακολουθούν την πορεία του δημόσιου χρήματος σε πραγματικό χρόνο. Τα δεδομένα μετατρέπονται σε γνώση και η γνώση σε δύναμη ελέγχου.
• Ψηφιακό ίχνος δεδομένων: Δημιουργείται ενιαίο, αξιόπιστο και αμετάβλητο ψηφιακό ίχνος για κάθε δαπάνη, απαραίτητο για εσωτερικούς ελέγχους, δικαστική τεκμηρίωση και συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς όπως η OLAF, η AFCOS και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO).
• Ενεργητική προστασία: Η πλατφόρμα ενσωματώνει μηχανισμούς πρόληψης και καταστολής της απάτης μέσω δεικτών κινδύνου για φαινόμενα όπως καταχρηστικές απευθείας αναθέσεις, υπερκοστολογήσεις και κατατμήσεις έργων.
• Δυναμική διακυβέρνηση: Επιτυγχάνεται η μετάβαση από τη «στατική διοικητική δημοσιοποίηση», όπου η πληροφορία απλώς αναρτάται, στη δυναμική ψηφιακή διακυβέρνηση, όπου η παρακολούθηση είναι συνεχής, τεκμηριωμένη και προληπτική.
Το διακύβευμα
Στο δελτίο Τύπου, επισημαίνεται ότι «η ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ δεν είναι ένα ακόμη τεχνικό έργο ψηφιακού μετασχηματισμού. Είναι μια πολιτική επιλογή που αφορά τον τρόπο με τον οποίο το κράτος λογοδοτεί στους πολίτες. Το έργο είναι τεχνικά εφικτό και υλοποιήσιμο σε χρονικό ορίζοντα που δεν ξεπερνάει τα δύο έτη. Τα δεδομένα υπάρχουν. Τα εργαλεία υπάρχουν. Η τεχνογνωσία υπάρχει. Αυτό που απαιτείται είναι η πολιτική βούληση να μετατραπεί η τυπική διαφάνεια σε ουσιαστική λογοδοσία.
Η ενεργοποίηση της ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ σηματοδοτεί μια ποιοτική μεταβολή στη σχέση κράτους-πολίτη. Ο πολίτης παύει να είναι παθητικός αποδέκτης αποσπασματικών και μη αξιοποιήσιμων πληροφοριών και αποκτά τη δυνατότητα πραγματικού ελέγχου της διαδρομής του δημόσιου χρήματος. Η δημοσιοποίηση μετατρέπεται σε γνώση και η γνώση σε εργαλείο δημοκρατικής εποπτείας.
Το διακύβευμα επομένως, είναι θεσμικό και πολιτικό: αν η διαφάνεια θα παραμείνει μια τυπική υποχρέωση ή αν θα εξελιχθεί σε ενεργό μηχανισμό λογοδοσίας, πρόληψης της διαφθοράς και ενίσχυσης της εμπιστοσύνης στους δημόσιους θεσμούς.
Η επιλογή είναι πολιτική. Η ευθύνη είναι δημόσια».
