Ο χρόνος μετράει αντίστροφα για την πιθανή αναγγελία νέων πολιτικών σχηματισμών από τον Αλέξη Τσίπρα και την Μαρία Καρυστιανού. Όλα δείχνουν ότι πάμε για την προσθήκη δύο ακόμα κομμάτων στο πολυδιασπασμένο πολιτικό σκηνικό. Ωστόσο, εδώ και μήνες οι δημοσκοπήσεις επιχειρούν να ανιχνεύσουν τις προθέσεις του εκλογικού σώματος, σχετικά με την υποδοχή των νέων σχημάτων αλλά και των αλλαγών που θα υποστούν οι πολιτικοί συσχετισμοί.
Υπάρχει μια νέα «στήλη» στις μετρήσεις που πολιτογραφείται ως «πιθανότητα ψήφου». Σύμφωνα με την δημοσκόπηση της GPO, η πιθανότητα ψήφου για τον κ. Τσίπρα (πολύ και αρκετά ισχυρή) φτάνει το 17,3%, δηλαδή, περίπου το ποσοστό που είχε ο ΣΥΡΙΖΑ στις εθνικές εκλογές του Ιουνίου 2023. Στα «αχαρτογράφητα νερά» για την κ. Καρυστιανού, η πιθανότητα ψήφου ανιχνεύεται στο 19,2% ενώ δυνητική ψήφους για τον κ. Σαμαρά είναι στο 5,8%.
Τί είναι όμως αυτό που μετριέται στην πραγματικότητα; Το πολιτικό παράδοξο να πολιτογραφούνται αρχηγοί χωρίς… κόμμα. Τόσο ο κ. Τσίπρας όσο και η κ. Καρυστιανού επιλέγουν να κινηθούν έξω από τις συνήθεις κομματικές προδιαγραφές, με προσωπικές καμπάνιες, χωρίς αναγγελία συνεργατών, κομματικού ιστού, προγράμματος. Ο πρώην Πρωθυπουργός «απαρνήθηκε» το ίδιο του το κόμμα για να κάνει rebranding μέσω της «Ιθάκης», η κ.Καρυστιανού βρέθηκε πάνω στο κύμα αγανάκτησης για την τραγωδία των Τεμπών, επιχειρώντας να μετατρέψει την επιρροή της σε πολιτικό κεφάλαιο, προς το παρόν με πρωταγωνίστρια την ίδια.
Οι αντισυστημικές επιρροές του Αλέξη Τσίπρα
Όσο όμως κι αν θεωρούν πολλοί ότι στις περιπτώσεις αυτές το «κάρο μπαίνει μπροστά από το άλογο», και αν ορισμένοι θεωρούν ότι αποτελεί η ανορθόδοξη αυτή πολιτική παρουσία, ελληνική ιδιαιτερότητα, τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι. Στην Ευρώπη, περισσεύουν οι περιπτώσεις προσωπικοτήτων που ξεκίνησαν σχεδόν από το πουθενά για να φτάσουν να ηγούνται πολιτικών σχηματισμών. Άλλοι πέτυχαν να κυβερνήσουν στις χώρες τους, άλλοι μαράζωσαν και εξαφανίστηκαν από τον πολιτικό χάρτη.
Ίσως ο Αλέξης Τσίπας να έχει στο νου του την περίπτωση του Εμμανουέλ Μακρόν στη Γαλλία. Ήταν δέκα χρόνια πριν όταν ξεκίνησε πολιτική καμπάνια χωρίς παραδοσιακό κομματικό μηχανισμό, με κεντρώο προφίλ και κατόρθωσε μέσα σε ένα χρόνο να κερδίσει την Προεδρία και την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Στον αντίποδα, ένα κόμμα ακροδεξιάς απόχρωσης, η «Αγανάκτηση», ιδρύθηκε δια βοής από τον Ερίκ Ζεμούρ αλλά δεν «τράβηξε». Στις ευρωεκλογές του 2023 πήρε το 5,5% των ψήφων, πριν αρχίσουν οι διασπάσεις και αποχωρήσεις.
«Εργαστήρι» αποτελεί και η Ιταλία στο μοντέλο «αρχηγοί πρώτα, κόμμα μετά». Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση ήταν αυτή του μεγιστάνα Σίλβιο Μπερλουσκόνι, που το 1994 δημιούργησε την Forza Italia, κυριαρχώντας στην πολιτική κονίστρα της χώρας μέχρι και το 2011. Πιο… αντισυστημική περίπτωση ήταν αυτή του κωμικού Πέπε Γκρίλο, που ίδρυσε το 2009 το Κίνημα Πέντε Αστέρων, με ιδιαίτερο γνώρισμα την αξιοποίηση των social media σε μαζική κλίμακα. Έφτασε να γίνει πρώτο κόμμα το 2018. Έκτοτε άλλαξε αρχηγό-επικεφαλής ο Γκιουζέπε Κόντε-, ενώ τα τελευταία χρόνια επιχειρεί μια πιο «θεσμική» αναθεώρηση των προγραμματικών του θέσεων.
Στην Ισπανία, το αδελφό κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ την περίοδο της κρίσης, το Podemos αναδύθηκε το 2014 χάρη στο κίνημα των Αγανακτισμένων (της Ισπανίας), αλλά και τον Πάμπλο Ιγκλέσιας, που έγινε ευρέως δημοφιλής μέσω της τηλεόρασης και των social media. Η αριστερή του ταυτότητα διατηρείται ως σήμερα, που συμμετέχει στον κυβερνητικό συνασπισμό με επικεφαλής το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ισπανίας, του Πέδρο Σάντσεθ. Ωστόσο, η λάμψη των προηγούμενων χρόνων έχει χαθεί.
Αλλά και στη Γερμανία, στο αριστερό φάσμα έλαμψε το άστρο της Σάρα Βάγκενκνεχτ, που αποχώρησε από το Die Linke και δημιούργησε το 2023 το δικό της κόμμα, με το δικό της όνομα και αξιοσημείωτες επιδόσεις σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Ίσως το πιο… αντισυστημικό παράδειγμα ανάδειξης πολιτικού είναι αυτό του ευρωβουλευτή της Κύπρου, Φειδία Παναγιώτου. Οφείλει την εκλογή του όχι σε κάποιο μηχανισμό αλλά στο YouTube, συνομιλεί με τους οπαδούς του με podcast, διατηρεί μέσω των social media υψηλή δημοφιλία και ετοιμάζεται, επιτέλους, να κάνει κόμμα για να πάρει μέρος στις εκλογές στη χώρα του και-γιατί όχι;- να θέσει ακόμα και υποψηφιότητα για την Προεδρία της Κύπρου.
Ο ενεργός ρόλος των social media
Συμβαίνει συνεπώς και στην Ευρώπη, πολιτικοί παράγοντες να εμφανίζονται στο προσκήνιο και με την προσωπική τους επιρροή-ιδιαίτερα μέσω των social media τα τελευταία χρόνια-να γίνονται ακόμα και πρωταγωνιστές. Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις αποτυχίας ή άλλες, που ξεκινούν δυναμικά, για να καταλήξουν ένα πολιτικό συμπλήρωμα.
Τόσο οι ανεπάρκειες των παραδοσιακών κομμάτων, όσο και η κρίση εμπιστοσύνης των Ευρωπαίων στους θεσμούς-κι εδώ δεν πρωτοτυπούμε…-, αφήνουν έδαφος για «αιρετικές» ή αντισυστημικές πολιτικές παρουσίες. Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να μη σημειώσει ορισμένες ελληνικές ιδιαιτερότητες.
Για παράδειγμα, δύσκολα ανιχνεύονται στην Ευρώπη περιπτώσεις δύο μάλιστα πρώην Πρωθυπουργών, που εκδηλώνουν πρόθεση να επανακάμψουν πολιτικά, με brand name το όνομά τους. Ή ακόμη, μια τραγωδία, αυτή των Τεμπών, να γίνεται όχημα για πολιτική ανέλιξη.
