Σαφές μήνυμα για την ανάγκη προστασίας των ευρωπαϊκών νοικοκυριών από την ακρίβεια, διατήρησης της δημοσιονομικής σταθερότητας και ενίσχυσης της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας έστειλε ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, μετά τη συνεδρίαση της Δευτέρας 9 Νοεμβρίου.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν ο πληθωρισμός, η ενεργειακή κρίση, η χρηματοδότηση της άμυνας, το ψηφιακό ευρώ και οι προκλήσεις για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.
Ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών προειδοποίησε ότι η διεθνής οικονομική αβεβαιότητα έχει μετατραπεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό της παγκόσμιας οικονομίας, με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή να προκαλούν έντονες διακυμάνσεις στις αγορές. Ενδεικτικά αναφέρθηκε στην πορεία του πετρελαίου Brent, το οποίο μέσα σε μόλις δέκα ημέρες πλησίασε τα 118 δολάρια ανά βαρέλι, προτού υποχωρήσει στα 94 δολάρια, καθώς ενισχύθηκαν οι ελπίδες για διπλωματική επίλυση της σύγκρουσης.
Επισήμανε ότι, ενώ οι αγορές μπορούν να αλλάζουν κατεύθυνση μέσα σε μία ημέρα, τα νοικοκυριά δεν έχουν την ίδια δυνατότητα προσαρμογής των οικογενειακών τους προϋπολογισμών, γεγονός που πρέπει να αποτελεί βασικό κριτήριο για τις αποφάσεις των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Στα ύψη ο πληθωρισμός
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η νέα άνοδος του πληθωρισμού, ο οποίος, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Κυριάκος Πιερρακάκης, έφτασε στο 4% τον Οκτώβριο στην Ευρωζώνη. Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου παραμένουν περίπου τρεις φορές υψηλότερες από τα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από τον πόλεμο, επιβαρύνοντας τόσο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς όσο και το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων. Ο υποκείμενος πληθωρισμός έχει μέχρι στιγμής παραμείνει σχετικά σταθερός, ωστόσο η παρατεταμένη ενεργειακή επιβάρυνση απαιτεί διαρκή επαγρύπνηση, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος οι αυξήσεις στο κόστος ενέργειας να μεταφερθούν σταδιακά σε περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες.
Ο πρόεδρος του Eurogroup υπογράμμισε ότι η ευρωπαϊκή οικονομία έχει επιδείξει σημαντική ανθεκτικότητα απέναντι στις διαδοχικές κρίσεις, με τις αγορές εργασίας να παραμένουν ισχυρές και την Ευρωζώνη να διαθέτει πλέον περισσότερη εμπειρία και αποτελεσματικότερα εργαλεία αντιμετώπισης οικονομικών αναταράξεων. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η ανθεκτικότητα δεν αποτελεί εγγύηση απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις. Στο πλαίσιο αυτό, τάχθηκε υπέρ προσωρινών και στοχευμένων μέτρων στήριξης για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο, με παράλληλη διαφύλαξη της δημοσιονομικής σταθερότητας, ώστε τα κράτη-μέλη να διατηρήσουν τη δυνατότητα χρηματοδότησης επενδύσεων και αναπτυξιακών πολιτικών.
Οι τέσσερις προτεραιότητες για την ευρωπαϊκή άμυνα
Δεύτερο μεγάλο θέμα της συνεδρίασης αποτέλεσε η χρηματοδότηση της ευρωπαϊκής άμυνας, παρουσία του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, και υπουργών Οικονομικών χωρών εκτός Ευρωζώνης. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης τόνισε ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλειά της, προχωρώντας σε σταθερές και μακροπρόθεσμες αμυντικές επενδύσεις. Σύμφωνα με την τεχνική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι αμυντικές δαπάνες στην ΕΕ προβλέπεται να φτάσουν το 2% του ΑΕΠ το 2027, από 1,2% το 2021, εξέλιξη που αναδεικνύει το μέγεθος της δημοσιονομικής και επενδυτικής πρόκλησης που αντιμετωπίζουν τα ευρωπαϊκά κράτη.
Ο πρόεδρος του Eurogroup ανέδειξε τέσσερις βασικές προτεραιότητες, με πρώτη την ενίσχυση των κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών αμυντικού εξοπλισμού, ώστε να επιτυγχάνονται καλύτερες τιμές, να περιορίζονται οι επικαλύψεις και να ενισχύεται η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Δεύτερη προτεραιότητα αποτελεί η αύξηση των επενδύσεων στην έρευνα και στις νέες τεχνολογίες, με στόχο τη μεγαλύτερη τεχνολογική αυτονομία της Ευρώπης. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη συνέχισης της υποστήριξης προς την Ουκρανία και στενότερης συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκής και ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας, ενώ τέταρτος άξονας είναι η κινητοποίηση περισσότερων ιδιωτικών κεφαλαίων, ιδιαίτερα για νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις που αναπτύσσουν καινοτόμες αμυντικές τεχνολογίες.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης υποστήριξε ότι η Ευρώπη διαθέτει ήδη τους οικονομικούς πόρους, την τεχνογνωσία και τη βιομηχανική βάση που απαιτούνται για την ενίσχυση των αμυντικών της δυνατοτήτων. Εκείνο που χρειάζεται, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι μεγαλύτερος συντονισμός, καθώς οι κοινές επενδύσεις μπορούν να εξασφαλίσουν οικονομίες κλίμακας, μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ισχυρότερες αλυσίδες εφοδιασμού, περιορίζοντας παράλληλα τη σπατάλη δημόσιων πόρων από την κατακερματισμένη αγορά εξοπλισμών.
Δημοσιονομική ευελιξία έως το 2028
Η αύξηση των αμυντικών δαπανών δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς, σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν ήδη υψηλό κόστος δανεισμού και αυξημένες δημοσιονομικές ανάγκες. Ο πρόεδρος του Eurogroup υπενθύμισε ότι έχει ενεργοποιηθεί η εθνική ρήτρα διαφυγής, η οποία παρέχει πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία στα κράτη-μέλη έως το 2028, προκειμένου να διευκολυνθεί η ενίσχυση των αμυντικών επενδύσεων. Επισήμανε, ωστόσο, ότι η ευελιξία αυτή πρέπει να συνοδευτεί από σταδιακή προσαρμογή των προϋπολογισμών, ώστε η χρηματοδότηση των αυξημένων αναγκών να παραμείνει βιώσιμη σε βάθος χρόνου.
Παράλληλα, οι υπουργοί Οικονομικών εξέτασαν τις δημοσιονομικές προοπτικές της Ευρωζώνης ενόψει της αξιολόγησης των σχεδίων προϋπολογισμού για το 2027 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης επανέλαβε ότι τα υγιή δημόσια οικονομικά αποτελούν βασική γραμμή άμυνας απέναντι στις κρίσεις, καθώς επιτρέπουν στις κυβερνήσεις να προστατεύουν τους πολίτες χωρίς να υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη οικονομική σταθερότητα. Σε αυτό το περιβάλλον, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αποτελεσματική αξιοποίηση κάθε ευρώ δημόσιας δαπάνης.
Ψηφιακό ευρώ: Στόχος συμφωνία έως το τέλος του 2026
Σημαντικό μέρος της συνεδρίασης αφιερώθηκε στις εξελίξεις γύρω από το ψηφιακό ευρώ, ένα από τα βασικά σχέδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος πληρωμών. Σύμφωνα με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εισέρχονται στην τελική φάση, με επιδίωξη την επίτευξη συμφωνίας μέχρι το τέλος του 2026. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συνολικότερη προσπάθεια της Ευρώπης να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της στον χρηματοπιστωτικό τομέα και να μειώσει την εξάρτησή της από εξωτερικές υποδομές πληρωμών.
Οι υπουργοί ενημερώθηκαν επίσης για τις πρωτοβουλίες Pontes και Appia της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η πρώτη αποσκοπεί στη σύνδεση των υφιστάμενων υποδομών του Ευρωσυστήματος με τεχνολογίες κατανεμημένου καθολικού, ενώ η δεύτερη εξετάζει τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη νέων χρηματοπιστωτικών υποδομών για την πραγματοποίηση συναλλαγών. Ο πρόεδρος του Eurogroup υπογράμμισε ότι το ψηφιακό ευρώ και οι νέες τεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία ασφαλέστερων, ταχύτερων και αποτελεσματικότερων πληρωμών, ενισχύοντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Τραπεζική Ένωση και κίνδυνοι από την τεχνητή νοημοσύνη
Στη συνεδρίαση εξετάστηκαν ακόμη οι προοπτικές του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος, με ενημερώσεις από τους επικεφαλής της τραπεζικής εποπτείας της ΕΚΤ και του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγίανσης. Σύμφωνα με τις σχετικές εκθέσεις, οι ευρωπαϊκές τράπεζες παραμένουν κεφαλαιακά ισχυρές και διαθέτουν επαρκή ρευστότητα, ωστόσο οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, οι αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες και η ταχεία ψηφιοποίηση δημιουργούν νέες προκλήσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους κινδύνους κυβερνοεπιθέσεων, στις πιθανές διαταραχές κρίσιμων τραπεζικών υπηρεσιών και στις επιπτώσεις που θα μπορούσαν να προκύψουν από την αυξανόμενη διασύνδεση τραπεζών και μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών.
Ο κ. Πιερρακάκης επισήμανε ότι η τεχνητή νοημοσύνη και η ψηφιοποίηση μετασχηματίζουν τον χρηματοπιστωτικό τομέα με πρωτοφανή ταχύτητα, δημιουργώντας δυνατότητες βελτίωσης των υπηρεσιών και αύξησης της αποτελεσματικότητας, αλλά και νέους κινδύνους για την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα των τραπεζών. Υπογράμμισε, παράλληλα, την ανάγκη περαιτέρω προόδου προς την ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης, προκειμένου να περιοριστεί ο κατακερματισμός της ευρωπαϊκής αγοράς και να ενισχυθεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Οι υποψηφιότητες για τη διαδοχή Λαγκάρντ
Τέλος, ενημέρωσε τους υπουργούς για τη διαδικασία πλήρωσης τριών θέσεων στο Εκτελεστικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Μετά την ανακοίνωση της Κριστίν Λαγκάρντ ότι θα αποχωρήσει στις 7 Φεβρουαρίου, έχει ξεκινήσει η διαδικασία διαδοχής της, σε συντονισμό με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Σύμφωνα με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, έχουν προταθεί δύο υποψήφιοι με σημαντική διεθνή εμπειρία για την προεδρία της ΕΚΤ: ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος και ο Ολλανδός Κλάας Κνοτ.
Παράλληλα, θα πρέπει να καλυφθούν η θέση της Ιζαμπέλ Σνάμπελ, η οποία αποχωρεί στις 4 Ιανουαρίου, και εκείνη του Φίλιπ Λέιν, του οποίου η θητεία ολοκληρώνεται στα τέλη Μαΐου. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξεταστούν και οι τρεις τοποθετήσεις ως ενιαίο πακέτο από τους Ευρωπαίους ηγέτες, προκειμένου να διευκολυνθεί η επίτευξη πολιτικής συναίνεσης. Η τελική απόφαση για τους διορισμούς ανήκει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
