Στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών, που θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή στο Δουβλίνο, αναμένεται να μεταφέρει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης το ζήτημα της τουρκολιβυκής συμφωνίας για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, επιδιώκοντας την ενίσχυση της ευρωπαϊκής στήριξης προς τις ελληνικές θέσεις, όπως αναφέρει σε ρεπορτάζ του ο ιστότοπος Politico.
Η διαμάχη μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, με επίκεντρο τo παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αναμένεται να επηρεάσει την ατζέντα της ευρωπαϊκής συνάντησης, η οποία έχει ως βασικά θέματα την τεχνητή νοημοσύνη και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με ανώτερο κυβερνητικό αξιωματούχο στην Αθήνα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτίθεται να θέσει το θέμα στους Ευρωπαίους ομολόγους του, καθώς η ελληνική πλευρά καταγγέλλει ότι αμφισβητούνται κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στις 20 Οκτωβρίου, το τουρκολιβυκό επικυρώθηκε ομόφωνα και από τις αντίπαλες της Τρίπολης αρχές της ανατολικής Λιβύης.
Η ευρωπαϊκή αντίδραση και η θέση της Άγκυρας
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε άμεσα, με κοινή δήλωση των επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία αντίθετη προς τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και μη συμβατή με το Δίκαιο της Θάλασσας, υποστηρίζοντας ότι είναι άκυρη.
Αντίστοιχες αντιδράσεις έχουν εκφράσει η Αίγυπτος, η Κύπρος, το Ισραήλ, το Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Η Άγκυρα κατηγορεί την ΕΕ ότι υιοθετεί τις θέσεις Ελλάδας και Κύπρου, τις οποίες χαρακτηρίζει «μαξιμαλιστικές και παράνομες». Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει δηλώσει ότι αναμένει από τις Βρυξέλλες να σεβαστούν την κοινή βούληση της Τουρκίας και της Λιβύης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ήδη αναδείξει το ζήτημα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον προηγούμενο μήνα, παρουσιάζοντας χάρτη για να τεκμηριώσει τις ελληνικές θέσεις. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει προηγούμενο αντίστοιχης διαγώνιας οριοθέτησης και ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να παρακαμφθούν μέσω μονομερών χαράξεων.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου
Πέρα από τη θαλάσσια οριοθέτηση, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η τύχη της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, ενός έργου στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή σύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την ευρωπαϊκή αγορά, προϋπολογισμού 1,9 δισ. ευρώ.
Η Αθήνα και η Λευκωσία, σημειώνει το Politico, εκφράζουν ανησυχία ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παρεμπόδιση τόσο των ερευνών για υδρογονάνθρακες νότια της Κρήτης όσο και των εργασιών για το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην τελευταία έκθεσή της για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, αναφέρθηκε ειδικά στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση του έργου από την Άγκυρα. Η υλοποίησή του είχε διακοπεί το 2024, έπειτα από ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Νέα δεδομένα δημιουργεί η συμμετοχή της γαλλικής εταιρείας Meridiam, η οποία πριν από τρεις μήνες απέκτησε την πλειοψηφία στο μετοχικό σχήμα του έργου.
Μάλιστα, την Τρίτη γαλλικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο με προορισμό την έναρξη εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει δηλώσει στη Βουλή ότι η Αθήνα είναι προετοιμασμένη για το ενδεχόμενο τουρκικής αντίδρασης.
Ευρύτερη επιβάρυνση στις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας
Η νέα εστία έντασης έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζουν ήδη σημαντικές δυσκολίες, από ζητήματα που αφορούν την προστασία της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας έως τον ρόλο της Άγκυρας στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας.
Όπως επισημαίνει ο αναλυτής του Carnegie Europe για την Τουρκία, Marc Pierini, οι διαφωνίες για τα θαλάσσια σύνορα στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν διευρύνει την απόσταση μεταξύ της Τουρκίας και των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Για την Αθήνα, η συνάντηση στο Δουβλίνο αποτελεί μία ακόμη ευκαιρία να μεταφέρει το ζήτημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, συνδέοντας την προστασία των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων με την ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών και των διασυνοριακών διασυνδέσεων στην περιοχή.
