Στη δημιουργία του πρώτου ευρωπαϊκού κέντρου επιστροφής μεταναστών εκτός των συνόρων της ΕΕ, στη Ρουάντα, προχωρούν πέντε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Η συμφωνία με την κυβέρνηση του Κιγκάλι αναμένεται να ανακοινωθεί σήμερα, Δευτέρα 16 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο της συνόδου για το μεταναστευτικό στη Βιέννη, έπειτα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις.
Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν η Ελλάδα, η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία και η Ολλανδία, οι οποίες επιδιώκουν να διαμορφώσουν ένα κοινό πλαίσιο συνεργασίας με τρίτες χώρες για την επιστροφή μεταναστών που δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην ευρωπαϊκή επικράτεια.
Το πιλοτικό Return Hub αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία του στα μέσα του 2027, με αρχική δυναμικότητα περίπου 100 ατόμων. Κάθε μία από τις πέντε χώρες θα μπορεί να μεταφέρει στη Ρουάντα περίπου 20 μετανάστες, στο πλαίσιο του σχεδιασμού που βρίσκεται υπό διαμόρφωση.
Η εγκατάσταση δεν θα έχει τη μορφή κλειστής δομής κράτησης. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα αποτελείται από ανοικτές δομές φιλοξενίας, όπου οι μετανάστες θα λαμβάνουν άδεια παραμονής στη Ρουάντα και θα μπορούν να κυκλοφορούν ελεύθερα, με προοπτική ένταξης στην τοπική κοινωνία και την αγορά εργασίας.
Ποιους μετανάστες αφορά το σχέδιο
Βασική παράμετρος του σχεδιασμού είναι ότι στο Return Hub δεν θα εξετάζονται αιτήσεις ασύλου. Εκεί θα μεταφέρονται αποκλειστικά πρόσωπα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά, έχουν εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα ένδικα μέσα και έχουν λάβει τελεσίδικη απόφαση επιστροφής.
Πρόκειται, δηλαδή, για ανθρώπους που δεν έχουν πλέον νόμιμη δυνατότητα παραμονής στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναμένουν την επιστροφή τους στις χώρες καταγωγής τους. Ωστόσο, ένα από τα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά αφορά τη διάρκεια παραμονής τους στη Ρουάντα, καθώς δεν προβλέπεται συγκεκριμένο χρονικό όριο και υπάρχει ο κίνδυνος κάποιοι να παραμείνουν εκεί χωρίς να ολοκληρωθεί η επιστροφή τους.
Ο ρόλος της Ελλάδας και οι διαβεβαιώσεις Πλεύρη
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην πρωτοβουλία ως μέλος του λεγόμενου Core Group, μαζί με τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία. Στόχος των πέντε κρατών είναι να περάσουν από τις πολιτικές διακηρύξεις σε ένα συγκεκριμένο μοντέλο συνεργασίας με τρίτες χώρες για την υλοποίηση επιστροφών.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει επιχειρήσει να αποσαφηνίσει ότι ο όρος «Return Hub» δεν συνεπάγεται τη δημιουργία κλειστών δομών κράτησης.
«Δεν μιλάμε για κέντρα με την έννοια ότι κάποιος του οποίου η αίτηση ασύλου απορρίπτεται στέλνεται σε κλειστή εγκατάσταση σε τρίτη χώρα», έχει δηλώσει χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, η ελληνική πλευρά έχει επισημάνει ότι η συμμετοχή διεθνών οργανισμών, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) και η Διεθνής Οργάνωση Μετανάστευσης (IOM), θα μπορούσε να συμβάλει με τεχνογνωσία και παρουσία στο πεδίο, χωρίς ωστόσο να μεταβιβάζεται σε αυτούς η ευθύνη των κρατών.
Οι αντιδράσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Το σχέδιο, πάντως, δεν προχωρά χωρίς αντιδράσεις. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικοί παρατηρητές εκφράζουν προβληματισμό για τη νομιμότητα της μεταφοράς μεταναστών εκτός της ΕΕ, τις συνθήκες διαβίωσης και τις εγγυήσεις προστασίας των δικαιωμάτων τους.
Κεντρικό ζήτημα αποτελεί το κατά πόσο η Ρουάντα πληροί τις προϋποθέσεις που θέτει το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο για τη φιλοξενία μεταναστών. Το σχετικό ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει ότι οι τρίτες χώρες που θα φιλοξενούν τέτοιες δομές πρέπει να σέβονται τα διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η στάση των διεθνών οργανισμών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του Euronews, UNHCR και IOM δεν συμμετέχουν άμεσα στις διαπραγματεύσεις για τις διαδικασίες λειτουργίας του κέντρου, ενώ η συμμετοχή τους θα εξαρτηθεί από την εκπλήρωση συγκεκριμένων προϋποθέσεων και εγγυήσεων.
