Αλλαγές στη διαδικασία απόλυσης των μόνιμων υπαλλήλων στο Δημόσιο κυοφορεί το πρόσφατο διάγγελμα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.
Σύμφωνα με τα όσα δήλωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, στο διάγγελμα του στις 2 Φεβρουαρίου, «οι μεγάλες αδράνειες στη λειτουργία του κράτους καθιστούν αναγκαία, μεταξύ άλλων, την καθολική καθιέρωση της αξιολόγησης στο Δημόσιο και τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων».
Η δήλωση αυτή περί «επανακαθορισμού της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων» αποτελεί συνέχεια προηγούμενης δήλωσής του, τον Μάιο του 2025, σύμφωνα με την οποία πρέπει «να κριθεί αναθεωρητέο το Άρθρο 103 του Συντάγματος, που αναφέρεται ανάμεσα σε άλλα και στη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων».
Συγκεκριμένα, ο κ. Μητσοτάκης είχε πει πως θέλει να είναι «σαφής ότι αυτή η πρωτοβουλία αφορά πρωτίστως τη θεσμική κατοχύρωση της έννοιας της αξιολόγησης και της δυνατότητας αφενός να μπορούμε να επιβραβεύουμε τους συνεπείς δημοσίους υπαλλήλους, αφετέρου αν υπάρχουν περιπτώσεις υπαλλήλων που συστηματικά και επί μακρόν χρόνο δεν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές της θέσης τους, να μην υπάρχει συνταγματικό κόλλημα, προκειμένου να απομακρύνονται από το Δημόσιο».
Οι συντελεστές της εξίσωσης της Συνταγματικής Αναθεώρησης σε σχέση με την αξιολόγηση και τη μονιμότητα στο Δημόσιο είναι δύο. Συγκεκριμένα:
- Η συνταγματική καθιέρωση της αξιολόγησης ως «διαβατήριο» για τη νομική σύνδεση της χαμηλής απόδοσης με την προοπτική της απόλυσης
Κυβερνητικά στελέχη, τα οποία έχουν συμμετάσχει σε πρωταρχικές συζητήσεις σε σχέση με τη συγκεκριμενοποίηση των παραπάνω προθέσεων, αναφέρουν στο powergame.gr σε σχέση κατά πρώτον με την εξαγγελθείσα συνταγματική καθιέρωση της αξιολόγησης πως η αξιολόγηση στο Δημόσιο, με βάση το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο, έχει ήδη καθολική εφαρμογή. Και αυτό γιατί το 95% των δημοσίων υπαλλήλων έχει αξιολογηθεί, με το υπόλοιπο 5% που δεν έχει αξιολογηθεί, να έχει να κάνει κυρίως με κάποια πολιτική άρνησή τους. Μάλιστα, το ίδιο νομικό πλαίσιο προβλέπει πως όσοι δημόσιοι υπάλληλοι «πιάνουν» τον μέσο όρο της βαθμολογίας μετά από αξιολόγηση, θα πρέπει να ενταχθούν σε ένα πλάνο ανάπτυξης των επιδόσεων τους. Όσον αφορά εκείνους που «πιάνουν» χαμηλή βαθμολογία, έχουν το δικαίωμα ένστασης.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο υφιστάμενος νόμος δεν προβλέπει κάποιο συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα βελτίωσης, πέραν του οποίου, εφόσον δεν βελτιωθεί η απόδοση τους, θα υπάρχουν επιπτώσεις σε βάρος τους, φτάνοντας ακόμα και στον «προθάλαμο» της απόλυσης. Με άλλα λόγια, δεν συνδέεται νομικά η παρατεταμένη χαμηλή απόδοση ενός δημοσίου υπαλλήλου με την προοπτική της απόλυσης. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί, αναφέρουν οι ίδιες πηγές, εφόσον η αξιολόγηση καθιερωνόταν «καθολικά» διαμέσου της σχετικής πρόβλεψης της στο Σύνταγμα.
Η συνταγματική καθιέρωση της καθολικής αξιολόγησης στο Δημόσιο θα μπορούσε να επιτρέψει τη σύνδεση -μέσω μίας μετέπειτα νομοθετικής πρωτοβουλίας- της παρατεταμένης και αποδεδειγμένης χαμηλής απόδοσης με την προοπτική της απόλυσης.
Σημειώνεται πως με βάση τον νέο Πειθαρχικό Κώδικα που πέρασε το Υπουργείο Εσωτερικών πέρυσι, η άρνηση της αξιολόγησης επί δυο συνεχόμενα έτη συνιστά λόγο οριστικής παύσης, δηλαδή απόλυσης από το Δημόσιο.
Ωστόσο, σημειώνουν αρμόδια στελέχη στο powergame.gr, η συγκεκριμένη σύνδεση αξιολόγησης – απόλυσης έχει να κάνει με την άρνηση εφαρμογής του νόμου (εν προκειμένω του νόμου περί αξιολόγησης) όπως συμβαίνει σε κάθε περίπτωση μη εφαρμογής του νόμου. Δεν συνδέεται, δηλαδή, βάσει του υφισταμένου νόμου η χαμηλή απόδοση -βάσει αξιολόγησης- με την απόλυση.
- Η συνταγματική αναπροσαρμογή της έννοιας της μονιμότητας μέσω της αλλαγής του καθεστώτος οριστικής παύσης
Το δεύτερο ακανθώδες πρόβλημα έχει να κάνει με το ποιος φορέας και πώς -δηλαδή με ποια κριτήρια- θα αποφασίσει την απόλυση ενός μη αποδοτικού δημοσίου υπαλλήλου.
Υπενθυμίζεται πως το υφιστάμενο Άρθρο 103 παράγραφος 4 του Συντάγματος προβλέπει πως «οι δημόσιοι υπάλληλοι που κατέχουν οργανικές θέσεις, είναι μόνιμοι εφόσον αυτές οι θέσεις υπάρχουν. Aυτοί εξελίσσονται μισθολογικά σύμφωνα με τους όρους του νόμου και, εκτός από τις περιπτώσεις που αποχωρούν λόγω ορίου ηλικίας ή παύονται με δικαστική απόφαση, δεν μπορούν να μετατεθούν χωρίς γνωμοδότηση ούτε να υποβιβαστούν ή να παυθούν χωρίς απόφαση υπηρεσιακού συμβουλίου, που αποτελείται τουλάχιστον κατά τα 2/3 από μόνιμους δημόσιους υπαλλήλους».
Ένα σενάριο το οποίο βρίσκεται στο τραπέζι της κυβέρνησης, αν και δεν έχει ακόμα περάσει σε αναλυτική επεξεργασία (και σε καμία περίπτωση δεν έχει ακόμα «κλειδώσει») σε ανώτερο επίπεδο, σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες του powergame.gr είναι η αποφασιστική συμμετοχή ενδεχομένως του ΑΣΕΠ στη διαδικασία της απόλυσης των μη αποδοτικών δημοσίων υπαλλήλων.
Η λογική -σύμφωνα με τις ίδιες πηγές- πίσω από το παραπάνω σενάριο είναι η ακόλουθη: Όπως είναι το ΑΣΕΠ που έχει αποφασιστικό ρόλο στην πρόσληψη ενός δημοσίου υπαλλήλου, έτσι θα είναι το ΑΣΕΠ εκείνος ο φορέας που θα μπορούσε να έχει αποφασιστικό ρόλο στην απόλυση ενός δημοσίου υπαλλήλου. Και αυτό θα μπορούσε να γίνει με δύο μοχλούς:
- Ο πρώτος είναι η έγκαιρη προειδοποίηση του μη αποδοτικού υπαλλήλου ότι οδεύει στον «προθάλαμο» της απόλυσης και για αυτό θα πρέπει με τη στήριξη της υπηρεσίας του να αυξήσει την απόδοσή του σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Αν η επίδοση του δεν βελτιωθεί, τότε τον λόγο θα έχει το ΑΣΕΠ για την παραμονή ή όχι του στο Δημόσιο.
- Ο δεύτερος μοχλός αφορά το πώς το ίδιο το ΑΣΕΠ θα αποφασίζει αντικειμενικά π.χ. να ελέγξει αν έχουν γίνει όλες εκείνες οι αναγκαίες ενέργειες βελτίωσης της επίδοσης του δημοσίου υπαλλήλου ή όχι.
