Στις 9 Ιανουαρίου, το Συμβούλιο της ΕΕ ψήφισε υπέρ της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου με τη Mercosur – τη συμμαχία Βραζιλίας, Αργεντινής, Ουρουγουάης και Παραγουάης. Κι ενώ εκκρεμεί η διαδικασία επικύρωσης στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μελη, ο Έλληνας αγρότης, έρχεται αντιμέτωπος με επείγοντα και πρακτικά ερωτήματα: πώς θα επηρεαστεί από τον ανταγωνισμό, αν απειλούνται τα εισοδήματά των Ελλήνων αγροτών και, κυρίως, αν υπάρχει πραγματικό όφελος για τα ελληνικά προϊόντα ή θα το καρπωθούν άλλοι.
Το βασικό ρίσκο: φθηνές εισαγωγές και πίεση τιμών
Η Mercosur είναι παγκόσμια δύναμη σε συγκεκριμένα αγροτικά προϊόντα: βοδινό κρέας, πουλερικά, ζαχαραιθανόλη, ζωοτροφές. Το κόστος παραγωγής στις χώρες αυτές είναι χαμηλότερο από το ευρωπαϊκό, τόσο λόγω κλίμακας όσο και λόγω διαφορετικής νομοθεσίας.
Η συμφωνία δεν ανοίγει ανεξέλεγκτα τα σύνορα. Προβλέπει ποσοστώσεις για τα πιο «ευάλωτα» προϊόντα. Για παράδειγμα, έχει δημοσιευθεί ότι:
- στο βοδινό η ποσόστωση θα είναι 99.000 τόνοι με μειωμένο δασμό,
- στα πουλερικά περίπου 180.000 τόνοι.
- Σε επίπεδο ΕΕ, αυτά εμφανίζονται ως μικρό ποσοστό της συνολικής κατανάλωσης. Όμως οι τιμές δεν πέφτουν θεωρητικά – πέφτουν σε συγκεκριμένες αγορές και χρονικές στιγμές ζημιώνοντας πρώτα όσους έχουν μικρό περιθώριο κέρδους.
Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος αφορά κυρίως:
- στην κτηνοτροφία, που ήδη πιέζεται από κόστος ζωοτροφών και ενέργειας,
- καλλιέργειες χαμηλής προστιθέμενης αξίας και μικρομεσαίες καλλιέργειες.
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα αφορά στην εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου για τα γεωργικά προϊόντα που όχι μόνο παράγονται αλλά εισάγονται και καταναλώνονται στην ΕΕ. Η εισαγωγή προϊόντων που έχουν παραχθεί με φυτοφάρμακα ή πρακτικές που απαγορεύονται στην ΕΕ, θα ζημίωνε τον υγιή ανταγωνισμό και την υγεία των Ευρωπαίων καταναλωτών ενώ θα εξασφάλιζε χαμηλότερες τιμές για τους παραγωγούς της Mercosur εις βάρος των Ευρωπαίων παραγωγών.
Γι’ αυτό και αρκετές χώρες, με πρώτη τη Γαλλία, ζητούν αυστηρότερες δικλείδες ασφαλείας και πιο γρήγορη δυνατότητα επαναφοράς δασμών αν οι τιμές πέσουν απότομα.
Τα κίνητρα που προσφέρει η Ευρώπη: χρηματοδοτήσεις και ρήτρες
Για να κατευνάσει τις αντιδράσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει βάλει στο τραπέζι ένα πακέτο στήριξης. Συζητείται η πρόωρη διάθεση έως περίπου 45 δισ. ευρώ από την επόμενη ΚΑΠ (2028–2034), ώστε να ενισχυθούν τα αγροτικά εισοδήματα και να αντισταθμιστούν πιθανές απώλειες εισοδημάτων.
Παράλληλα, προβλέπονται ρήτρες διασφάλισης: αν υπάρξει απότομη πτώση τιμών ή εισαγωγικό «σοκ», η ΕΕ θα μπορεί να ενεργοποιεί προστατευτικά μέτρα.
Για την Ελλάδα, όμως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι η εκταμίευση κονδυλίων αλλά η ακριβοδίκαιη τοποθέτηση τους ώστε να εξασφαλισθούν μακροπρόθεσμα οφέλη για τον πρωτογενή τομέα. Αν, για παράδειγμα, αξιοποιηθούν για αρδευτικά έργα, την μείωση του ενεργειακού κοστους, την προστασία των παραγωγών στις εφοδιαστικές αλυσίδες κτλ, τότε θα μπορούσε να τεθεί η βάση για ένα παραγωγικό διάλογο γύρω από τις αλλαγές που θα επιφέρει η Mercosur.
Η ευκαιρία που δεν πρέπει να χαθεί: ελαιόλαδο και κρασί
Παράλληλα, η Mercosur προβλέπει την κατάργηση υπαρχόντων υψηλών δασμών όπως:
- 10% στο ελαιόλαδο,
- έως 35% στο κρασί.
Για τους Έλληνες ελαιοπαραγωγούς και οινοπαραγωγούς, αυτή η αλλαγή μπορεί να σηματοδοτεί υψηλότερα περιθώρια κέρδους σε τεράστιες αγορές του εξωτερικού χωρίς το «καπέλο» των δασμών. Αυτό δεν σημαίνει αυτόματη επιτυχία. Η εξασφάλιση όμως της ανταγωνιστικότητας τους προϋποθέτει:
- σταθερή ποιότητα,
- τυποποίηση,
- ισχυρή ταυτότητα προέλευσης,
- οργανωμένες εξαγωγές.
Επί του πρακτέου: Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα
Είναι κρίσιμο για τον ελληνικό πρωτογενή τομέα να γίνει μια ενημερωμένη διαπραγμάτευση που θα εξασφαλίσει:
- Λειτουργικές ρήτρες διασφάλισης για προστασία τιμών.
- Ισοδύναμους κανόνες παραγωγής – όχι άνισο ανταγωνισμό.
- Στόχευση των ευρωπαϊκών κονδυλίων στη μείωση κόστους, όχι απλώς σε επιδοτήσεις.
- Εθνικό σχέδιο εξαγωγών για ελαιόλαδο, κρασί και προϊόντα υψηλής αξίας.
Η Mercosur μπορεί να γίνει είτε μια ακόμη πηγή πίεσης ή μια ευκαιρία εκσυγχρονισμού του πρωτογενούς τομέα: αυτό θα εξαρτηθεί από το αν η Ελλάδα θα πάει με σχέδιο, όρους και στόχο — ή απλώς θα παρακολουθεί τις εξελίξεις.
