Στην ανάγκη για μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης έχουν αναπτυχθεί διεθνή συστήματα πιστοποίησης της αειφορίας των κτιρίων. Τα συστήματα αυτά λειτουργούν ως θεσμικά εργαλεία αξιολόγησης της περιβαλλοντικής απόδοσης των κτιρίων και της ποιότητας των συνθηκών που προσφέρουν στους ενοίκους τους.
Διεθνή συστήματα πιστοποίησης της αειφορίας
Διεθνώς έχουν αναπτυχθεί διάφορα συστήματα πιστοποίησης αειφορίας κτιρίων, με πιο διαδεδομένα το BREEAM στο Ηνωμένο Βασίλειο και το LEED στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως και στην ευρωπαϊκή αγορά ακινήτων.
Τα συστήματα αυτά έχουν αναπτύξει μεθοδολογίες πολυκριτηριακής αξιολόγησης που εξετάζουν, μεταξύ άλλων, την εξοικονόμηση ενέργειας, τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την εξοικονόμηση νερού, την αειφόρο επιλογή υλικών, την εξασφάλιση υγιεινών συνθηκών στο εσωτερικό περιβάλλον των κτιρίων, τη διαχείριση αποβλήτων, τη μείωση της ρύπανσης, καθώς και ζητήματα χρήσης γης, οικολογίας και βιοποικιλότητας.
Πέραν της ανεξάρτητης αξιολόγησης των κτιρίων από διαπιστευμένους αξιολογητές, τα συστήματα αυτά λειτουργούν και ως εργαλεία σχεδιασμού και διαχείρισης ενός ενιαίου πλαισίου αειφορίας για όλους τους εμπλεκόμενους φορείς ενός έργου. Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσματικότητά τους μεγιστοποιείται όταν ενσωματώνονται ήδη από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού, επιτρέποντας την ολοκληρωμένη διαχείριση των αειφορικών παραμέτρων ενός έργου.
Τα τελευταία χρόνια, τα συστήματα πιστοποίησης εξελίσσονται περαιτέρω, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον από την απλή ενεργειακή αποδοτικότητα προς την ολοκληρωμένη αξιολόγηση των εκπομπών άνθρακα και της συνολικής περιβαλλοντικής επίδοσης του κτιρίου σε όλο τον κύκλο ζωής του (whole-life carbon performance).
Εφαρμογή στην Ελλάδα
Ιστορικά, η πρώτη διεθνής πιστοποίηση αειφορίας κτιρίου στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2012 με το σύστημα BREEAM στο κτίριο Greenstore Stamata της ΑΒ Βασιλόπουλος στη Σταμάτα Αττικής. Σχεδόν ένα χρόνο αργότερα, τον Μάρτιο του 2013, πιστοποιήθηκε με το σύστημα LEED το συγκρότημα γραφείων KARELA Office Park στην Παιανία.
Η Ελλάδα, αν και εισήλθε σχετικά καθυστερημένα στην υλοποίηση πρακτικών αειφόρου δόμησης λόγω της οικονομικής κρίσης, παρουσιάζει πλέον σημαντική πρόοδο. Σύμφωνα με στοιχεία του Συμβουλίου Αειφόρων Κτιρίων Ελλάδας (SBC Greece), στον ελληνικό κτιριακό τομέα υλοποιούνται ολοένα και περισσότερα έργα που επιδιώκουν και λαμβάνουν διεθνείς πιστοποιήσεις αειφορίας.
Η αυξανόμενη παρουσία πιστοποιημένων κτιρίων γραφείων, ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων και υποδομών logistics και data centres αντανακλά τη σταδιακή υιοθέτηση επενδύσεων με υψηλά πρότυπα αειφορίας.
Οφέλη από την εφαρμογή πιστοποιήσεων
Η θετική επίδραση των συστημάτων πιστοποίησης διαχέεται σε τρεις βασικούς τομείς: το περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνία.
Στο περιβαλλοντικό επίπεδο, τα πιστοποιημένα κτίρια παρουσιάζουν μειωμένη κατανάλωση ενέργειας και υδάτινων πόρων, περιορισμό εκπομπών CO₂ και συνολικά μικρότερο οικολογικό αποτύπωμα, ενώ παράλληλα βελτιώνεται η ποιότητα του εσωτερικού περιβάλλοντος και η ευεξία των ενοίκων.
Σε οικονομικό επίπεδο, τα πιστοποιημένα κτίρια θεωρούνται επενδυτικά πιο ελκυστικά και ανταγωνιστικά, καθώς παρουσιάζουν αυξημένη εμπορευσιμότητα, υψηλότερη αξία και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην απαξίωση (brown discount).
Σε κοινωνικό επίπεδο, η υιοθέτηση πιστοποιήσεων αειφορίας από οργανισμούς και επιχειρήσεις ενισχύει την κοινωνική τους ευθύνη ενώ παράλληλα λειτουργεί ως πεδίο ανάπτυξης καινοτόμων τεχνολογιών και πρακτικών στον κτιριακό τομέα.
Προκλήσεις και μελλοντικές προοπτικές για την Ελλάδα
Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, η ανάπτυξη πιστοποιημένων αειφόρων κτιρίων στην Ελλάδα εξακολουθεί να επηρεάζεται περισσότερο από θεσμικούς παρά από τεχνικούς παράγοντες. Η εσφαλμένη αντίληψη περί υψηλότερου κόστους μελετών και κατασκευής, η περιορισμένη παροχή κινήτρων από το κράτος και η αβεβαιότητα που δημιουργεί ένα ασταθές νομοθετικό πλαίσιο λειτουργούν ανασταλτικά για μακροπρόθεσμες επενδύσεις στο δομημένο περιβάλλον.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη εξέλιξη με τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ). Σημαντικές διατάξεις που για περισσότερο από μία δεκαετία ενίσχυαν πρακτικές αειφόρου δόμησης κρίθηκαν αντισυνταγματικές ως προς τον τρόπο εφαρμογής τους (και όχι καθ’ αυτές), γεγονός που δημιούργησε μεγάλη ανασφάλεια τόσο στην αγορά ακινήτων όσο και στους πολίτες.
Οι πιστοποιήσεις αειφορίας, πέραν της τεχνικής τους διάστασης, ενισχύουν τη θεσμική αξιοπιστία του πλαισίου μέσα στο οποίο υλοποιούνται οι επενδύσεις. Με τον τρόπο αυτό αποτελούν σημαντικό παράγοντα για τη διαμόρφωση ενός κτιριακού τομέα που κατευθύνεται προς την αειφόρο ανάπτυξη. Η υιοθέτησή τους στην Ελλάδα παρουσιάζει πλέον θετικές προοπτικές, καθώς κτίρια υψηλών περιβαλλοντικών προδιαγραφών αναδεικνύονται σταδιακά ως νέα πρότυπα αστικής ανάπτυξης.
