Η οθόνη των ψηφιακών συσκευών έχει γίνει εργαλείο, καταφύγιο, συνήθεια. Ωστόσο, ο χρόνος μπροστά στην οθόνη εξελίσσεται σ’ έναν από τους πιο ύπουλους παράγοντες που υπονομεύουν την καθημερινή ευημερία. Τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο ΟΟΣΑ, δείχνουν ότι 4 στους 10 πολίτες περνούν πάνω από 5 ώρες ημερησίως μπροστά από μια οθόνη (σ.σ. για ψυχαγωγική χρήση, όχι για τηλεργασία).
Το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 41% για τους νέους ηλικίας 18-25 ετών, ενώ οι γυναίκες είναι αυτές που καταγράφουν τη μεγαλύτερη έκθεση. Στο Μεξικό (50%), στη Βραζιλία (48%) και τη Νότια Αφρική (45%), τα ποσοστά φτάνουν σε ακραίες τιμές, αγγίζοντας το 50%, πολύ πέρα από τα διεθνή όρια και τις παγκόσμιες συστάσεις. Και όσο ο χρόνος που αφιερώνουμε στην οθόνη αυξάνεται, τόσο μειώνονται οι δείκτες υποκειμενικής ευημερίας: κόπωση, περισσότερο άγχος, συναισθηματική αστάθεια και ψηφιακή εξάρτηση.
Ο ΟΟΣΑ είναι ξεκάθαρος: η ευημερία υποχωρεί όσο ο χρόνος παραμονής μπροστά σε μια οθόνη αυξάνεται. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μετά τις δύο ώρες, η ευημερία πέφτει: αυξάνεται η κόπωση, ενισχύεται η ψηφιακή εξάρτηση, διαταράσσεται η συναισθηματική ισορροπία.
Πρακτικά, η ψυχική ευεξία κορυφώνεται, όταν ο μέσος ημερήσιος χρόνος μπροστά στην οθόνη φτάνει έως τις 2 ώρες, και αρχίζει να μειώνεται σταθερά όσο η χρήση αυξάνεται. Τα άτομα που χρησιμοποιούν οθόνη πάνω από 5 ώρες, εμφανίζουν μέσο σκορ ευεξίας μόλις 51 μονάδες, αισθητά χαμηλότερο από τις ομάδες μέσης χρήσης (1–3 ώρες) που κινούνται κοντά στις 60 μονάδες.
Πώς η οθόνη ροκανίζει την ευημερία
Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στους δείκτες ικανοποίησης από τη ζωή και τους δείκτες «ευδαιμονίας» (σ.σ. του αισθήματος ότι η ζωή έχει νόημα). Και στις δύο περιπτώσεις, οι υψηλότερες τιμές εντοπίζονται σε χρήστες με περιορισμένο screen time (1–3 ώρες), ενώ η συνεχής έκθεση συμπιέζει όλους τους δείκτες.
Η ανάλυση των στοιχείων του ΟΟΣΑ είναι αποκαλυπτική. Όσοι βρίσκονται μπροστά από μία οθόνη για πάνω από 5 ώρες την ημέρα έχουν:
- 44% υψηλότερες πιθανότητες κακής ψυχικής υγείας,
- 47% περισσότερες πιθανότητες χαμηλής ικανοποίησης από τη ζωή και
- 62% υψηλότερη πιθανότητα χαμηλής ευδαιμονίας σε σχέση με όσους χρησιμοποιούν οθόνη 1-3 ώρες την ημέρα.
Ακόμη και η «μέτρια υψηλή» χρήση, δηλαδή 3-5 ώρες, αυξάνει τις πιθανότητες κακής ψυχικής υγείας κατά 22% και τις πιθανότητες χαμηλής ευδαιμονίας κατά 32%.
Στα εντυπωσιακά ευρήματα περιλαμβάνεται και το εξής: όσοι δηλώνουν σχεδόν καθόλου screen time έχουν 45% υψηλότερες πιθανότητες χαμηλής ικανοποίησης από τη ζωή. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η πλήρης αποσύνδεση δεν συνεπάγεται καλύτερη ζωή.
- Διαβάστε ακόμη: Ποιο iPhone αποσύρεται από την αγορά λόγω επικινδυνότητας
Πόση τεχνολογία αντέχουν οι σχέσεις
Παρά τις αρνητικές συσχετίσεις, ένα εύρημα έρχεται να φωτίσει μια διαφορετική πτυχή. Σύμφωνα με την έρευνα, το 39% των ανθρώπων δηλώνει ότι τα ψηφιακά εργαλεία έχουν ενισχύσει τις προσωπικές του σχέσεις.
Την άποψη αυτή συμμερίζονται κυρίως άτομα ηλικίας 18-45 ετών, πολίτες χωρών όπως Ινδία και Βραζιλία, όπου η ψηφιακή κοινωνική δικτύωση είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη. Η αντίφαση αυτή αποτυπώνει το διπλό πρόσωπο της ψηφιακής εποχής. Από τη μία, η υπερ-έκθεση στις οθόνες φαίνεται να «ροκανίζει» την ψυχική ανθεκτικότητα και τη συνολική αίσθηση ευεξίας. Από την άλλη, η ίδια τεχνολογία λειτουργεί για τους χρήστες ως μέσο ενίσχυσης των ανθρώπινων σχέσεων.
Διάγραμμα για τον συσχετισμό έκθεσης στην οθόνη και τον δείκτη ευημερίας © ΟΟΣΑ
Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει δραματικά στις μεγαλύτερες ηλικίες. Η πλειονότητα των ατόμων άνω των 56 ετών δεν συμμερίζεται την άποψη ότι η τεχνολογία ενισχύει τις σχέσεις. Αντιθέτως, εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί, κάτι που συνδέεται με χαμηλότερη ψηφιακή εξοικείωση, αλλά και με βαθύτερες ανησυχίες γύρω από την αντικατάσταση των παραδοσιακών τρόπων επικοινωνίας από την ψηφιακή διαμεσολάβηση.
Παράλληλα, οι γυναίκες δηλώνουν σε υψηλότερα ποσοστά από τους άνδρες ότι η τεχνολογία έχει θετικό αντίκτυπο στις σχέσεις τους -τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες παραπάνω. Το εύρημα αυτό φωτίζει μια ενδιαφέρουσα διάσταση: ενώ οι γυναίκες παραμένουν περισσότερο εκτεθειμένες σε παρατεταμένο χρόνο οθόνης, αντιλαμβάνονται και περισσότερα οφέλη από τη χρήση των ψηφιακών εργαλείων στην κοινωνική τους ζωή.
Όρια μεταξύ ψηφιακού και φυσικού κόσμου
Το συμπέρασμα του ΟΟΣΑ είναι σαφές: η επίδραση του screen time στην ευημερία δεν λειτουργεί απομονωμένα. Ενισχύεται ή μετριάζεται από περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες, όπως η μοναξιά, το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας και η ποιότητα των κοινωνικών δεσμών.
Σε περιβάλλοντα με χαμηλή κοινωνική συνοχή, ο υψηλός χρόνος οθόνης μπορεί να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη συναισθηματική κατάσταση. Αντιθέτως, σε νεανικούς και κοινωνικά ενεργούς πληθυσμούς, η ψηφιακή επικοινωνία μπορεί να λειτουργήσει ενισχυτικά -χωρίς όμως να αναιρεί τον κίνδυνο της υπερέκθεσης.
Το βέβαιο είναι ότι η χρήση άνω των πέντε ωρών είναι η πλέον επιβαρυντική συνθήκη, ενώ 1-3 ώρες είναι το «ισορροπημένο» σημείο της καμπύλης. Εν τω μεταξύ, καθόλου χρήση δεν συνεπάγεται υψηλή ευημερία, ενώ η μοναξιά λειτουργεί ως ενισχυτικός παράγοντας κινδύνου.
Σ’ έναν κόσμο όπου η ψηφιακή ζωή γίνεται προέκταση της καθημερινότητας, ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι η αλόγιστη χρήση μπορεί να είναι μια «σιωπηλή επιβάρυνση», που φθείρει σταδιακά τη συναισθηματική και ψυχική ισορροπία. Και όσο τα όρια μεταξύ φυσικού και ψηφιακού θολώνουν, τόσο πιο κρίσιμο γίνεται να βρεθεί η χρυσή τομή μεταξύ σύνδεσης και αποσύνδεσης -πριν ο χρόνος οθόνης καταπιεί οριστικά την ευημερία μας.
