Ο Έλον Μασκ επανέρχεται με προβλέψεις που αμφισβητούν όσα θεωρούμε δεδομένα για την εργασία, την υγεία και την οικονομική ασφάλεια.
Σε πρόσφατες τοποθετήσεις του για το μέλλον της εργασίας, ο ιδρυτής της Tesla, της SpaceX και της xAI σκιαγραφεί έναν κόσμο όπου τα ρομπότ θα χειρουργούν ανθρώπους, το προσδόκιμο ζωής θα αυξάνεται θεαματικά και η έννοια της συνταξιοδότησης, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, ίσως πάψει να έχει νόημα.
Η πρώτη και ίσως πιο εντυπωσιακή πρόβλεψη αφορά την ιατρική. Ο Μασκ εκτιμά ότι μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, ρομποτικοί χειρουργοί με τη βοήθεια προηγμένης τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούν να εκτελούν επεμβάσεις με μεγαλύτερη ακρίβεια από τους ανθρώπους.
Η τεχνολογία, σύμφωνα με τον ίδιο, θα μειώσει δραστικά τα ανθρώπινα λάθη, θα επιταχύνει τις επεμβάσεις και θα καταστήσει την υψηλού επιπέδου ιατρική φροντίδα πιο προσβάσιμη παγκοσμίως. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γιατροί θα εξαφανιστούν, αλλά ότι ο ρόλος τους θα μετατοπιστεί περισσότερο στην επίβλεψη, τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση πολύπλοκων περιστατικών.
Η δεύτερη πρόβλεψη συνδέεται άμεσα με την υγεία: οι άνθρωποι θα ζουν πολύ περισσότερο. Ο Μασκ θεωρεί ότι οι εξελίξεις στη βιοτεχνολογία, στη γενετική και στην τεχνητή νοημοσύνη θα επιτρέψουν όχι μόνο την παράταση της ζωής, αλλά και τη βελτίωση της ποιότητάς της.
Ασθένειες που σήμερα θεωρούνται χρόνιες ή ανίατες θα μπορούν να αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, ενώ η γήρανση θα επιβραδύνεται. Αυτό, όμως, θα έχει τεράστιες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, καθώς τα σημερινά συστήματα υγείας, ασφάλισης και εργασίας δεν είναι σχεδιασμένα για πληθυσμούς με τόσο μεγάλο προσδόκιμο ζωής.
Η τρίτη πρόβλεψη αγγίζει τον πυρήνα της έννοιας της εργασίας. Ο Μασκ υποστηρίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη και τα ρομπότ θα αναλάβουν το μεγαλύτερο μέρος των επαναλαμβανόμενων και παραγωγικών εργασιών.
Σε έναν τέτοιο κόσμο, η εργασία δεν θα είναι πλέον αναγκαιότητα για την επιβίωση, αλλά επιλογή. Οι άνθρωποι θα εργάζονται επειδή το θέλουν, επειδή τους προσφέρει νόημα ή δημιουργική ικανοποίηση, όχι επειδή χρειάζονται μισθό για να ζήσουν.
Αυτό το σενάριο προϋποθέτει, βέβαια, μια νέα οικονομική δομή, πιθανώς με τη μορφή καθολικού βασικού εισοδήματος ή άλλων μηχανισμών αναδιανομής του πλούτου που θα παράγει η αυτοματοποίηση.
Η τέταρτη και πιο ριζοσπαστική πρόβλεψη αφορά τη συνταξιοδότηση. Σύμφωνα με τον Μασκ, σε έναν κόσμο όπου η παραγωγικότητα θα εκτοξευθεί χάρη στην AI και όπου οι άνθρωποι θα ζουν περισσότερο και υγιέστερα, δεν θα υπάρχει ουσιαστικός λόγος να αποταμιεύει κανείς για τη σύνταξη με τον τρόπο που το κάνει σήμερα.
Αν οι βασικές ανάγκες καλύπτονται από ένα εξαιρετικά αποδοτικό οικονομικό σύστημα και αν η εργασία δεν είναι υποχρεωτική, τότε η έννοια της «αποχώρησης» από την εργασία σε μια συγκεκριμένη ηλικία χάνει το νόημά της.
Ενθουσιασμός και ανησυχίες
Οι προβλέψεις του Έλον Μασκ προκαλούν ενθουσιασμό αλλά και έντονες ανησυχίες.
Πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι η μετάβαση σε έναν τέτοιο κόσμο δεν θα είναι ομαλή και ότι οι κοινωνικές ανισότητες θα μπορούσαν να διευρυνθούν αν δεν υπάρξει έγκαιρη πολιτική παρέμβαση. Άλλοι αμφισβητούν το χρονοδιάγραμμα, θεωρώντας ότι η τεχνολογία συχνά εξελίσσεται πιο αργά από όσο προβλέπουν οι πιο αισιόδοξοι οραματιστές.
Ωστόσο, ακόμη και οι επικριτές του παραδέχονται ότι οι τάσεις που περιγράφει είναι ήδη ορατές.
Η αυτοματοποίηση, η τεχνητή νοημοσύνη και η ραγδαία πρόοδος στην ιατρική αλλάζουν σταδιακά τον τρόπο που εργαζόμαστε και ζούμε.
Το ερώτημα δεν είναι αν το μέλλον θα είναι διαφορετικό, αλλά πόσο προετοιμασμένες είναι οι κοινωνίες για να διαχειριστούν αυτή τη βαθιά και ταχύτατη αλλαγή.
