Σε μια εξόχως κρίσιμη συγκυρία, όπου η Ευρώπη καλείται να απαντήσει σε βαθιές γεωπολιτικές και οικονομικές ανακατατάξεις, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επέλεξε το βήμα του Νταβός, για να δώσει έμφαση σε ένα εσωτερικό, διαχρονικό πρόβλημα της Ένωσης: τον κατακερματισμό της αγοράς για νεοφυείς και ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις.
Η παρέμβασή της δεν περιορίστηκε σε γενικές διακηρύξεις, αλλά συνοδεύτηκε από μια συγκεκριμένη πολιτική δέσμευση: την προώθηση του λεγόμενου -πολυσυζητημένου και πολύ-αναμενόμενου «Καθεστώτος 28» και τη δημιουργία της EU Inc., ενός ενιαίου ευρωπαϊκού νομικού προσώπου που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ιδρύονται, χρηματοδοτούνται και κλιμακώνονται οι startups στην Ευρώπη.
Η πιο χειροπιαστή πρόβλεψη του νέου πλαισίου αφορά την ψηφιακή σύσταση εταιρείας σε 48 ώρες. Οι founders θα μπορούν να ιδρύουν εταιρεία πλήρως online, σε οποιοδήποτε κράτος-μέλος, μέσα σε 48 ώρες. Η ίδρυση θα γίνεται μέσω ενός κεντρικού, ψηφιακού ευρωπαϊκού μητρώου (EU-Registry), που θα λειτουργεί ως one-stop shop, με ταυτοποίηση των ιδρυτών online, τυποποιημένα καταστατικά και ηλεκτρονικές υπογραφές.
Καταργείται έτσι η ανάγκη φυσικής παρουσίας σε συμβολαιογράφους και οι μήνες γραφειοκρατίας σε πιο «αργές» δικαιοδοσίες. «Οι επιχειρηματίες μας, οι καινοτόμες εταιρείες, θα μπορούν να ιδρύουν μια εταιρεία σε οποιοδήποτε κράτος-μέλος μέσα σε 48 ώρες – πλήρως online», ανέφερε χαρακτηριστικά η von der Leyen.
Η Πρόεδρος της Κομισιόν περιέγραψε με ωμό ρεαλισμό τη σημερινή κατάσταση: «Πάρα πολλές startups και scale-ups αναγκάζονται σήμερα να στραφούν στο εξωτερικό, για να αναπτυχθούν και να κλιμακωθούν, εν μέρει επειδή κάθε φορά που επεκτείνονται σε ένα νέο κράτος-μέλος έρχονται αντιμέτωπες με ένα διαφορετικό σύνολο κανόνων» ανέφερε η von der Leyen από το βήμα του Davos.
Χρηματοδότηση χωρίς σύνορα, όπως στις ΗΠΑ
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο ανθρώπινο κεφάλαιο με την εισαγωγή ενός ενιαίου πλαισίου stock options (EU-ESOP). Το EU-ESOP εισάγει ένα πανευρωπαϊκό σχήμα stock options για εργαζομένους, με ενιαία φορολογική αντιμετώπιση και απαλλαγή φορολόγησης μέχρι τη ρευστοποίηση, ώστε οι ευρωπαϊκές startups να μπορούν να ανταγωνιστούν τις αμερικανικές στη μάχη για ταλέντο, προσελκύοντας ταλέντο από οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ, χωρίς να σκοντάφτουν σε 27 διαφορετικά καθεστώτα. Στην πράξη, τα stock options θα φορολογούνται στο exit και όχι κατά τη χορήγηση ή την άσκηση των δικαιωμάτων.
Στο μεταξύ, η von der Leyen συνέδεσε άμεσα το νέο καθεστώς με τη χρηματοδότηση και την κλίμακα: «Χρειαζόμαστε ένα σύστημα όπου οι εταιρείες θα μπορούν να δραστηριοποιούνται και να αντλούν κεφάλαια απρόσκοπτα σε ολόκληρη την Ευρώπη – το ίδιο εύκολα όπως σε ενιαίες αγορές όπως οι ΗΠΑ ή η Κίνα».
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται εργαλεία όπως το EU-FAST, ένα ενιαίο, τυποποιημένο επενδυτικό εργαλείο, τύπου SAFE εμπνευσμένο από τα αμερικανικά εργαλεία πρώιμης χρηματοδότησης, που θα απλοποιεί τις επενδύσεις πρώιμου σταδίου και θα διευκολύνει τις διασυνοριακές τοποθετήσεις κεφαλαίων. Πρακτικά, οι γύροι χρηματοδότησης πρώιμου σταδίου θα μπορούν να γίνονται με το EU-FAST, μειώνοντας το νομικό κόστος και τις καθυστερήσεις.
Ταυτόχρονα, εισάγονται εναρμονισμένα νομικά πρότυπα για γύρους χρηματοδότησης – όπως Term Sheets και Συμφωνίες Μετόχων – διευκολύνοντας διεθνείς επενδυτές να χρηματοδοτούν ευρωπαϊκές startups χωρίς εκτενή νομική έρευνα σε 27 διαφορετικά εθνικά δίκαια.
Τι δεν αλλάζει, τι ακολουθεί
Πάντως, παρά τον φιλόδοξο χαρακτήρα του εγχειρήματος, οι σκεπτικιστές απαντούν ότι το EU Inc. αποτελεί αλλαγή στο εταιρικό δίκαιο και όχι στο φορολογικό ή στο εργασιακό. Έτσι, στην πράξη, οι εταιρείες θα συνεχίσουν να φορολογούνται στις χώρες όπου δραστηριοποιούνται, ενώ οι κανόνες πρόσληψης και απόλυσης θα εξακολουθήσουν να διέπονται από τα εθνικά εργατικά δίκαια.
Επιπλέον, τα κράτη-μέλη δεν θα υποχρεούνται να υιοθετήσουν το Καθεστώς 28, με αποτέλεσμα, αν μόνο μια χώρα ή κάποιες χώρες της ΕΕ το εφαρμόσουν, ο κατακερματισμός κινδυνεύει να παραμείνει.
Μετά την επίσημη επιβεβαίωση στο Davos, σύμφωνα με τα υφιστάμενα χρονοδιαγράμματα, θα ακολουθήσει η κατάθεση της επίσημης νομοθετικής πρότασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2026.
Έως τα μέσα του 2026 αναμένεται να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και κρατών-μελών, με πεδία έντονης αντιπαράθεσης την εταιρική διακυβέρνηση, την κινητικότητα κεφαλαίων, τις εργασιακές προστασίες και τους κανόνες αφερεγγυότητας. Εφόσον οι διαπραγματεύσεις ολοκληρωθούν ομαλά, από το 2027 αναμένεται να εγγραφούν οι πρώτες εταιρείες EU Inc.
Κάν’το όπως οι ΗΠΑ
Τα στοιχεία δείχνουν ένα επίμονο κενό στα μεταγενέστερα στάδια ανάπτυξης των ευρωπαϊκών startups: οι επενδύσεις venture capital στην ΕΕ κινούνται γύρω στο 0,03% του ΑΕΠ, έναντι 0,19% στις ΗΠΑ, ενώ οι ευρωπαϊκές scale-ups έχουν αντλήσει περίπου 50% λιγότερα σωρευτικά κεφάλαια σε σύγκριση με τις αμερικανικές έως το δέκατο έτος λειτουργίας τους.
Ανάλυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου το 2025 επισημαίνει ότι η διασυνοριακή επέκταση παραμένει δαπανηρή και αναποτελεσματική, ενώ έρευνα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων δείχνει ότι το 28% των startups στην ΕΕ αφιερώνει τουλάχιστον το 10% του προσωπικού του σε κανονιστικές και ρυθμιστικές υποχρεώσεις.
Βασικά θεμέλια για τις startups παραμένουν άνισα σε ολόκληρη την Ευρώπη: μόνο το 33% των χωρών επιτρέπει σύσταση εταιρείας σε μία ημέρα, το 57% επιτρέπει σύσταση με κόστος κάτω των 100 ευρώ και μόλις το 48% αποδέχεται έγγραφα σύστασης που έχουν εκδοθεί σε άλλο κράτος-μέλος της ΕΕ ως έγκυρη απόδειξη για την εγγραφή μιας επιχείρησης.
Το πρόβλημα που επιχειρεί να λύσει η Κομισιόν
«Στα χαρτιά η αγορά των 450 εκατομμυρίων Ευρωπαίων είναι ανοιχτή», στην πράξη «τα πράγματα είναι πολύ πιο περίπλοκα», με αποτέλεσμα αυτός ο κατακερματισμός να λειτουργεί «ως χειρόφρενο στις προοπτικές ανάπτυξης και κερδοφορίας των επιχειρήσεων» τόνισε η επικεφαλής της Κομισιόν.
Η ίδια σχολίασε ότι οι startups συναντούν ένα «αόρατο τείχος» όταν επιχειρούν να κλιμακωθούν διασυνοριακά, καθώς κάθε νέο κράτος-μέλος συνεπάγεται διαφορετικό εταιρικό δίκαιο, διαφορετικές διαδικασίες σύστασης, διαφορετικούς κανόνες κεφαλαίου και εταιρικής διακυβέρνησης. Το αποτέλεσμα είναι πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες να αναζητούν έδρα, χρηματοδότηση ή νομική απλοποίηση εκτός Ευρώπης, κυρίως στις ΗΠΑ.
Η φον ντερ Λάιεν συνέδεσε άμεσα το νέο καθεστώς με τη στρατηγική αυτονομία και ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Σε έναν κόσμο όπου το κεφάλαιο, τα δεδομένα και η καινοτομία κινούνται με ταχύτητα, η Ευρώπη δεν μπορεί –όπως σημείωσε– να λειτουργεί με 27 διαφορετικά εταιρικά «καθεστώτα».
Η Πρόεδρος της Κομισιόν έκλεισε τη σχετική αναφορά με μια φράση που συνοψίζει το διακύβευμα: «Αν το κάνουμε σωστά – και αν κινηθούμε αρκετά γρήγορα – αυτό δεν θα βοηθήσει μόνο τις ευρωπαϊκές εταιρείες να αναπτυχθούν. Θα προσελκύσει επενδύσεις από ολόκληρο τον κόσμο».
Να σημειωθεί ότι η ονομασία «28ο» παραπέμπει στη θέσπιση ενός νέου, προαιρετικού ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου, το οποίο θα λειτουργεί παράλληλα με τα 27 εθνικά καθεστώτα των κρατών-μελών. Το καθεστώς βασίζεται στις εισηγήσεις των εκθέσεων Letta και Draghi, που καλούν για ένα νέο ευρωπαϊκό μοντέλο ανάπτυξης.
