Το κυβερνοέγκλημα εξελίσσεται ραγδαία σε μια διεθνή βιομηχανία που κοστίζει πάνω από 15 τρισ. δολάρια και αναμένεται να υπερβεί τα 20 τρισ. δολάρια μέσα στο 2026. Στον κόσμο των χάκερς, των κυβερνοεκβιασμών ή ακόμη της σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων online, η διαδικτυακή απάτη αποτελεί μια όλο και μεγαλύτερη υποκατηγορία, με αμέτρητα θύματα παγκοσμίως.
Μέσα σε μια πενταετία η διαδικτυακή απάτη έχει γιγαντωθεί, με τεράστιες μονάδες που λειτουργούν στη νοτιοανατολική Ασία και απασχολούν εκατοντάδες χιλιάδες άτομα, τα οποία αρκετές φορές υποχρεώνονται σε καταναγκαστική εργασία. Η διαφορά με κάθε άλλη μορφή εγκλήματος στον κυβερνοχώρο είναι πως το κίνητρο είναι αποκλειστικά οικονομικό.
Βασική δυσκολία στην αντιμετώπιση του ηλεκτρονικού εγκλήματος είναι ότι υπερβαίνει τα σύνορα. Μια διαδικτυακή απάτη μπορεί να προέρχεται από το Λάος, αλλά να χτυπά ανυποψίαστους χρήστες του Διαδικτύου στη Βρετανία. Κάποια χρόνια πριν, οι κυβερνοεπιθέσεις συντελούνταν από μικρές μονάδες με έμπειρους χάκερς. Σήμερα η διαδικτυακή απατή έχει τις δομές του οργανωμένου εγκλήματος. Ψεύτικα emails και ιστοσελίδες, απάτες με πιστωτικές κάρτες, ρομαντικές απάτες, ψεύτικα e-shops και απάτες επενδύσεων, είναι βασικές μορφές που λαμβάνει «σάρκα και οστά» το οργανωμένο έγκλημα. Απώτερος στόχος είναι να αποσπώνται χρήματα, προσωπικά δεδομένα ή κρυπτονομίσματα από ανυποψίαστους χρήστες.
Οι κρίσιμες τοποθεσίες του ποταμού Μεκόνγκ
Αρχές Δεκεμβρίου, οι αρχές της στρατιωτικής δικτατορίας στη Μιανμάρ εντόπισαν το ΚΚ Park, ένα από τα μεγαλύτερα «scam centres», όπου εκτιμάται ότι δούλευαν έως και 20.000 εργάτες. Τελικά, όμως, συνελήφθησαν περίπου 2.000 άτομα. Μονάδες τόσο μεγάλης κλίμακας υπάρχουν σε όλη τη νοτιοανατολική Ασία, με το κυβερνοέγκλημα που συντελείται στην ευρύτερη περιοχή να συγκρίνεται με τα καρτέλ ναρκωτικών στη Λατινική Αμερική. Τα μεγάλα αφεντικά της ψηφιακής απάτης μπορούν και επηρεάζουν κυβερνήσεις, οικονομίες και κοινωνίες, επισήμαναν πρόσφατα πηγές του Guardian.
Όπως δηλώνει ο Τζέικομπ Σιμς, καθηγητής του Asia Centre στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, στη βρετανική εφημερίδα, «μέσα σε μια πενταετία η διαδικτυακή απάτη έχει γιγαντωθεί από μικρές ομάδες οργανωμένου εγκλήματος σε μεγάλες παραοικονομίες, με βιομηχανικές υποδομές». Αυτές οι μονάδες κυβερνοεγκλήματος λειτουργούν ιεραρχικά και έχουν παγκόσμια εμβέλεια, με τα δίκτυά τους να φτάνουν στην άλλη άκρη της γης. Εντοπίζονται, κυρίως, στην ευρύτερη περιοχή του ποταμού Μεκόνγκ, ο οποίος ξεκινά από την Κίνα και διασχίζει τη Μιανμάρ, το Λάος, την Καμπότζη και το Βιετνάμ, για να καταλήξει στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας.
Εάν το κυβερνοέγκλημα συνεχίσει να αναπτύσσεται σε αυτούς τους ρυθμούς, τότε θα πλησιάσει τα μεγέθη τα κινεζικής οικονομίας, που είναι η δεύτερη ισχυρότερη του κόσμου, σύμφωνα με τη Cybersecurity Ventures. Οι αντιδράσεις των πολιτικών ηγεσιών διαφέρουν από χώρα σε χώρα σε ένα πρόβλημα που αποτελεί τον «ελέφαντα στο δωμάτιο». Η κυβέρνηση της Καμπότζης υποστήριξε ότι είναι «αβάσιμοι» και ανεύθυνοι οι ισχυρισμοί που θέλουν τη χώρα να φιλοξενεί «ένα από τα μεγαλύτερα δίκτυα κυβερνοεγκλήματος» στον κόσμο. Μέχρι τα τέλη του 2024 η διαδικτυακή απάτη στις χώρες του ποταμού Μεκόνγκ ανέρχονταν στα 44 δισ. δολάρια. Στη Μιανμάρ αναλογούσε στα 15,3 δισ. δολάρια ή το 23% του ΑΕΠ, στην Καμπότζη έφτανε τα 12,8 δισ. δολάρια ή το 30,2% του ΑΕΠ και στο Λάος τα 10,9 δισ. δολάρια ή το 68,5% του ΑΕΠ.
Οι ύποπτες επαφές για επενδύσεις στα κρυπτονομίσματα
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές απάτες είναι οι ονομαζόμενες «pig-butchering» (σφαγή χοίρου). Καλλιεργείται μια σχέση στο διαδίκτυο προτού ο απατεώνας ωθήσει το θύμα του να αποχωριστεί τα χρήματά του, συχνά μέσω μιας «επένδυσης» σε κρυπτονομίσματα. Οι εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης λειτουργούν προς όφελος των απατεώνων. Χρησιμοποιούν εφαρμογές αναπαραγωγικής ΤΝ (generative AI) για τη μετάφραση και τη διεξαγωγή συνομιλιών, τεχνολογία deepfake για την πραγματοποίηση βιντεοκλήσεων και ιστότοπους-είδωλα (mirrored websites) που μιμούνται πραγματικά ανταλλακτήρια επενδύσεων.
Έρευνα του Journal of Economic Criminology καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το μέγεθος της απάτης έφτανε τα 150.000 δολάρια, κατά μέσο όρο. Υπήρχαν περιπτώσεις που ορισμένα άτομα έχασαν το ήμισυ της περιουσίας τους. Πέρυσι το καλοκαίρι η πολιτοφυλακή της Ισπανίας, σε συνεργασία με τη Europol και τις αστυνομικές δυνάμεις της Εσθονίας, της Γαλλίας και των ΗΠΑ, συνέλαβαν πέντε μέλη ενός δικτύου εγκληματιών που συμμετείχαν σε απάτη κρυπτονομισμάτων. Τα θύματα έφταναν τα 5.000 σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ το ξέπλυμα μαύρου χρήματος ανήλθε στα 460 εκατ. ευρώ.
Οι Κινέζοι που παρέχουν τα τεχνολογικά εφόδια για τη διαδικτυακή απάτη
Ρεπορτάζ των Financial Times εστιάζει στον ρόλο που έχουν διαδραματίσει οι Κινέζοι στην επέκταση του κυβερνοεγκλήματος και ειδικότερα της διαδικτυακής απάτης. Μια ενδεικτική περίπτωση είναι τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, δηλαδή e-mails, τα οποία υποτίθεται ότι προέρχονται από την εφορία με επιστροφή φόρου. Όπως δηλώνει ο ανώτερος αστυνομικός επιθεωρητής, Μπεν Χάρλεϊ, η ειδική ομάδα αξιωματικών εστιάζει στην ηλεκτρονική απάτη, όπου εμπλέκεται και το τραπεζικό σύστημα.
«Η κλοπή προσωπικών δεδομένων είναι όσο επικερδής όσο η κλοπή χρημάτων», υπογραμμίζει ο ίδιος. Αν η απάτη αναλογεί στο 40% κάθε εγκληματικής δραστηριότητας στη Βρετανία, τότε εάν συμπεριληφθεί και το κυβερνοέγκλημα, το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 50%, τονίζει ο ίδιος. Είναι εκτενείς οι αναφορές για την κινεζική μαφία του κυβερνοεγκλήματος, η οποία παρέχει τον κατάλληλο εξοπλισμό για όσους επιθυμούν να διαπράξουν ηλεκτρονική απάτη. Τα SMS Blasters, παραδείγματος χάριν, είναι φορητές συσκευές υψηλής τεχνολογίας που χρησιμοποιούνται από απατεώνες για την πραγματοποίηση ηλεκτρονικού ψαρέματος (smishing).
Εντούτοις, ο συνδυασμός της πολιτικής διαφθοράς και της διαδικτυακής απάτης είναι εκτεταμένος στη νοτιοανατολική Ασία. Πέρυσι τον Οκτώβριο παραιτήθηκε ο υφυπουργός Οικονομικών της Καμπότζης, Τσεν Ζι, υπό το βάρος κατηγοριών για διαδικτυακή απάτη. Αν και ο ίδιος δηλώνει πως είναι αθώος, οι ΗΠΑ και η Βρετανία του επέβαλαν κυρώσεις. Στις Φιλιππίνες, η 35χρόνη Άλις Γκούο, πρώην δήμαρχος του Μπαμπάν, καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη επειδή κρίθηκε ένοχη μιας μεγάλη απάτης μέσω του Διαδικτύου.
