Από τον Mαρκ Ζούκερμπεργκ έως τον Ντάριο Αμοντέι, οι απόψεις είναι αγεφύρωτες. Αυτό το καλοκαίρι, οι περισσότεροι από τους επικεφαλής της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) πήραν χαρτί και μολύβι και επιχείρησαν να επιβάλουν τις απόψεις τους σχετικά με το μέλλον των ολοένα και πιο ισχυρών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης ημι-ανοιχτού κώδικα, ή αλλιώς ανοιχτών βαρών (open weight).
Πίσω από αυτό τον άχαρο όρο που θέλει να μιμηθεί τον ανοιχτό κώδικα (open source), η συζήτηση είναι ιλιγγιώδης. Στη Silicon Valley κανείς δεν αμφιβάλλει ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει ριζικά τον κόσμο. Οξυδερκής παρατηρητής, ο επενδυτής Γκάβιν Μπέικερ συνοψίζει στο X: «Το ερώτημα είναι αν θεωρούμε την τεχνητή νοημοσύνη υπερβολικά επικίνδυνη για να συγκεντρωθεί σε λίγα χέρια ή υπερβολικά επικίνδυνη για να διαδοθεί».
Ελεύθερη κυκλοφορία μοντέλων…
Σ’ ένα δοκίμιο που δημοσιεύτηκε στις αρχές Αυγούστου, λίγες μέρες πριν διαθέσει η Meta στο διαδίκτυο ένα νέο μοντέλο «ανοιχτών βαρών», ο Mαρκ Ζούκερμπεργκ διατυμπάνισε τις απόψεις του υπέρ της ελεύθερης κυκλοφορίας των μοντέλων. «Είναι εγγενώς προβληματική η αντίληψη ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι τόσο επικίνδυνη, που επιβάλλεται η ακραία συγκέντρωση της ισχύος», γράφει το αφεντικό της Meta, άνθρωπος που γνωρίζει καλά από συγκέντρωση εξουσιών.
Στο άλλο άκρο του φάσματος, ο διευθύνων σύμβουλος της Anthropic Ντάριο Αμοντέι καλεί τα κράτη να ρυθμίσουν το open weight και διαψεύδει ότι προσπαθεί να αξιοποιήσει τον νόμο για να βάλει τρικλοποδιές στους ανταγωνιστές του. «Όσοι πιστεύουν ότι η ρύθμιση ισούται με κανονιστική αιχμαλωσία, άρα συγκέντρωση της ισχύος, υποτιμούν την αποκεντρωτική δύναμη των αντικειμενικών και δίκαιων θεσμικών διαδικασιών», υποστήριξε.
Το ερώτημα είναι και επίκαιρο και καίριο. Ο Λευκός Οίκος εδώ και εβδομάδες επεξεργάζεται ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που στοχεύει ιδίως στον έλεγχο των πιο προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής τους. Ένα από τα φλέγοντα ερωτήματα είναι αν το open weight πρέπει ή όχι να ενταχθεί σ’ αυτό το πλαίσιο. Η Ουάσιγκτον ανησυχεί για την πρόοδο των κινεζικών μοντέλων (Kimi K3, Qwen3.8-Max, GLM-5.3) που διατίθενται σε open weight και για το ενδιαφέρον που προκαλούν στις επιχειρήσεις.
Η ανησυχία των Αμερικανών αξιωματούχων επικαλείται ζητήματα ανταγωνιστικότητας και εθνικής ασφάλειας.
Πολύ φθηνότερα από τα κλειστά μοντέλα (όπως αυτά των OpenAI και Anthropic), τα κινεζικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να επιτύχουν το 97% των εργασιών που επιτυγχάνουν οι Αμερικανοί ανταγωνιστές τους, σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Mozilla. Δεν πρόκειται για εύκολη προσπάθεια, ωστόσο οι ειδικοί εκτιμούν ότι ανάμεσα σ’ ένα επίτευγμα της Anthropic και την εξίσωσή του από μια κινεζική εταιρεία μεσολαβούν από τρεις έως έξι μήνες.
Στα χαρτιά, οι κανόνες του open weight είναι καθησυχαστικοί. Οποιοσδήποτε μπορεί να κατεβάσει αυτά τα μοντέλα, να τα εγκαταστήσει στον δικό του διακομιστή για να αποφύγει κάθε εξάρτηση, ακόμη και να τα επανεκπαιδεύσει τροποποιώντας τα «ανοιχτά» βάρη, που επομένως είναι παραμετροποιήσιμα και μπορούν να πλαισιώσουν τις απαντήσεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Κίνδυνος εθισμού
Όμως, σε αντίθεση με το πραγματικό open source στην πληροφορική, είναι αδύνατο να ελεγχθεί το σύνολο ενός ανοιχτού μοντέλου ή να γίνει γνωστή λεπτομερώς η βάση δεδομένων που χρησιμοποιήθηκε για την ανάπτυξή του. «Το open source συχνά καθησυχάζει τους πελάτες», επισημαίνει ο Nοσά Ιγιαμού, Γάλλος επιχειρηματίας που εγκαταστάθηκε πρόσφατα στο Σαν Φρανσίσκο. Αλλά το επιχείρημα δεν ισχύει για το open weight, το οποίο, αντιθέτως, αφήνει να πλανάται αμφιβολία για ενδεχόμενες κακόβουλες συμπεριφορές της τεχνολογίας. Χωρίς να υπολογίζεται ο κίνδυνος εθισμού σε μοντέλα των οποίων την εξαγωγή θα μπορούσε το Πεκίνο να απαγορεύσει από τη μια μέρα στην άλλη, σημειώνει η γαλλική Les Echos.
Έτσι γεννήθηκε, εξηγεί η εφημερίδα, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού η ιδέα αποκλεισμού του κινεζικού open weight από τις αμερικανικές επιχειρήσεις και διοικήσεις. Τα φώτα της δημοσιότητας έπεσαν στα ημι-ανοιχτά μοντέλα, ωθώντας μέλη του Κογκρέσου σε πρωτοβουλίες για ρύθμιση της ανάπτυξής τους. Την ίδια ώρα η τεχνητή νοημοσύνη αποδεικνύεται ικανή να δραπετεύσει από το περιβάλλον εργαστηρίου και να διαπράξει κυβερνοεπιθέσεις.
Από φόβο μήπως μαζί με τα ξερά καούν και τα χλωρά, μεγάλο μέρος της Silicon Valley ξεσηκώθηκε για να υπερασπιστεί το open weight. Ακολουθώντας τον βηματισμό της Nvidia, κολοσσοί όπως οι Microsoft, Andreessen Horowitz, OpenAI, Palantir, Meta, Mistral AI και Google υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή στα τέλη Ιουλίου, υποστηρίζοντας ότι το open weight αποτελεί επιταχυντή για τις αμερικανικές νεοφυείς επιχειρήσεις. Υπερασπίζονται επίσης την τεχνική της απόσταξης (distillation), η οποία αντιμετωπίζεται με δυσπιστία στην Ουάσιγκτον επειδή επέτρεψε στις κινεζικές start-up να καλύψουν το χαμένο έδαφος.
Στην παρούσα φάση της συζήτησης, η Nvidia και οι σύμμαχοί της δικαιώθηκαν. Αν και παραμένει μυστικό, το ρυθμιστικό πλαίσιο του Λευκού Οίκου εξαιρεί εκ των προτέρων το open weight από τον έλεγχο, σύμφωνα με τον αμερικανικό Τύπο. Δεν τίθεται πλέον θέμα απαγόρευσης των ημι-ανοιχτών μοντέλων. Αλλά όλοι γνωρίζουν ότι η συζήτηση θα αναζωπυρωθεί μόλις ένα απ’ αυτά τα μοντέλα φτάσει σε επίπεδα τεχνολογίας αιχμής.
