Η Ευρώπη για να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα στην καινοτόμο επιχειρηματικότητα, χρειάζεται την κινητοποίηση πολύ μεγαλύτερων ιδιωτικών κεφαλαίων, με τους επιχειρηματικούς αγγέλους να αποτελούν το πρώτο και πιο κρίσιμο κρίκο της επιχειρηματικής αλυσίδας, επισημαίνει στο powergame.gr o δρ Παναγιώτης Χ. Κετικίδης, πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Επιχειρηματικών Αγγέλων (HeBAN), μέλος Δ.Σ. του Ευρωπαϊκού EBAN και εθνικός εκπρόσωπος στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC).
Το πρόβλημα για την Ευρώπη είναι οικονομικό αλλά και θεσμικό. Η Ευρώπη επενδύει λιγότερο από το 3% του ΑΕΠ της σε venture και growth capital, όταν οι ΗΠΑ επενδύουν πάνω από 6%, με πολλές καινοτόμες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αναζητούν χρηματοδότηση για να κάνουν το λεγόμενο scale up, στη Βόρειο Αμερική. Αλλά το πρόβλημα είναι και θεσμικό, καθώς η Ευρώπη δεν λειτουργεί σαν μία, ενιαία αγορά, με αποτέλεσμα να γίνεται ακόμη δυσκολότερη η ροή κεφαλαίων προς τις start ups, σε ένα κατακερματισμένο χρηματοδοτικό τοπίο.
Ως αποτέλεσμα, όπως επισημαίνει ο κ. Κετικίδης, μπορεί η Ευρώπη να παράγει γνώση και σημαντικότατη εφαρμοσμένη έρευνα, αλλά δεν καταφέρνει να μετατρέψει την καινοτομία σε επιχειρήσεις τεχνολογίας διεθνούς βεληνεκούς. Έτσι, μόνο 4 από τις 50 μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες παγκοσμίως είναι ευρωπαϊκές.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι νεοφυείς επιχειρήσεις πρέπει να κατορθώσουν να διαβούν τις δύο κοιλάδες του θανάτου (valleys of death), να πάνε από την έρευνα στην αγορά και, στη συνέχεια, από το στάδιο της start up, στο στάδιο της scale up. Για τις ελληνικές start ups, αυτές οι μεταβάσεις είναι πιο δύσκολες, αφού η χώρα μας κατατάσσεται προτελευταία στην Ευρώπη στον αριθμό χρηματοδοτούμενων startups, με αποτέλεσμα μόνο το 45% των ελληνικών startups να φτάνει στα πέντε χρόνια ζωής, μόλις 10% ξεπερνούν το 1 εκατ. ευρώ σε κύκλο εργασιών και μόλις 1,5% να πιάνει τα 10 εκατ. ευρώ.
Τι γνωρίζουμε για το EBAN και τον ρόλο του στην Ευρώπη;
«Το European Business Angels Network (EBAN) αποτελεί τον θεσμικό εκπρόσωπο της κοινότητας επενδυτών αρχικών σταδίων (early-stage) σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και βασικό συνομιλητή των ευρωπαϊκών θεσμών σε ζητήματα χρηματοδότησης της καινοτομίας.
Η EBAN συγκεντρώνει περισσότερους από 150 οργανισμούς-μέλη σε πάνω από 50 χώρες και εκπροσωπεί έναν κλάδο που επενδύει άνω των 11 δισ ευρώ ετησίως. Σύμφωνα με το Statistics Compendium 2024, λειτουργούν 359 ενεργά δίκτυα επιχειρηματικών αγγέλων σε 37 ευρωπαϊκές χώρες, ενώ περισσότεροι από 40.000 επιχειρηματικοί άγγελοι δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη.
Η δράση της EBAN αναπτύσσεται σε τρεις βασικούς άξονες: θεσμική εκπροσώπηση και διαμόρφωση πολιτικών (advocacy), εκπαίδευση και ενδυνάμωση επενδυτών και οικοσυστημάτων, ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας και των επενδυτικών ροών.
Στο Policy Paper 2024-2025 επισημαίνεται ότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρή ερευνητική βάση και σημαντικό καινοτομικό δυναμισμό, αλλά υστερεί στη μετατροπή της καινοτομίας σε επιχειρήσεις με παγκόσμια κλίμακα. Για τον λόγο αυτό, δίνεται έμφαση στην ενίσχυση δημόσιων-ιδιωτικών σχημάτων συν-επένδυσης, στην ενεργότερη συμμετοχή θεσμικών επενδυτών, όπως συνταξιοδοτικά ταμεία, στην αγορά venture capital και στη διευκόλυνση των διασυνοριακών επενδύσεων. Επομένως, η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα επιχειρηματικής κλιμάκωσης».
Πού εντοπίζεται το μεγαλύτερο πρόβλημα που αφορά την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης;
«Το μεγαλύτερο πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης είναι ότι, στην πράξη, δεν λειτουργεί ακόμη ως μια πλήρως ενιαία αγορά. Η Ευρώπη δεν υστερεί σε ιδέες, επιστημονική γνώση, ταλέντο ή καινοτομία. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να λειτουργούν μέσα σε διαφορετικά εθνικά νομικά και φορολογικά συστήματα, με διαφορετικές εποπτικές αρχές και κατακερματισμένες αγορές χρηματοδότησης. Αντί για μία πραγματικά ενιαία αγορά, εξακολουθούμε να λειτουργούμε ως 27 παράλληλες αγορές.
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει επιπλέον προκλήσεις στην υποστήριξη των startups, λόγω του υψηλού επενδυτικού κινδύνου, της περιορισμένης θεσμικής χρηματοδότησης και των ρυθμιστικών εμποδίων. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση της ροής κεφαλαίων, η μείωση των εμποδίων στις διασυνοριακές επενδύσεις και η αξιοποίηση δημόσιων συμβάσεων, ως εργαλείο ενίσχυσης της καινοτομίας αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας.
Ο κατακερματισμός της αγοράς, οι διαφορετικές ρυθμίσεις ανά χώρα και η περιορισμένη διαθεσιμότητα κεφαλαίων ανάπτυξης δημιουργούν ένα έντονο «scale-up gap». Με απλά λόγια, η Ευρώπη παράγει startups, αλλά δεν παράγει αρκετές παγκόσμιες τεχνολογικές εταιρείες.
Όπως τόνισε και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen, στις ΗΠΑ υπάρχει ένα ενιαίο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ενώ στην Ευρώπη λειτουργούν 27 διαφορετικά, το καθένα με δικό του επόπτη – κάτι που ενισχύει τον κατακερματισμό. Γι’ αυτό βρίσκεται σε εξέλιξη ευρωπαϊκή διαβούλευση για βαθύτερη ενοποίηση της ενιαίας αγοράς, μέσα από πρωτοβουλίες όπως το «28ο καθεστώς» (28th regime) και το EU Inc.
Η Έκθεση Draghi είναι σαφής: η ελλιπής ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς περιορίζει τις δυνατότητες κλιμάκωσης και εμποδίζει τη δημιουργία μεγάλων κεφαλαιακών δεξαμενών για breakthrough innovations. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: μόνο 4 από τις 50 μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες παγκοσμίως είναι ευρωπαϊκές, ενώ καμία ευρωπαϊκή εταιρεία που δημιουργήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες δεν έχει ξεπεράσει τα €100 δισ. αποτίμηση».
Πόσες καινοτόμες επιχειρήσεις «καταπίνει» η Κοιλάδα του Θανάτου; Η ελληνική περίπτωση και η ευρωπαϊκή εμπειρία
«Η “Κοιλάδα του Θανάτου” δεν είναι θεωρητική έννοια – είναι μια πραγματικότητα για μεγάλο μέρος των νεοφυών επιχειρήσεων. Και, όπως περιγράφει ο Mario Draghi, δεν πρόκειται για μία αλλά για δύο κρίσιμες μεταβάσεις. Και στα δύο στάδια η Ευρώπη υστερεί. Η πρώτη αφορά τη μετάβαση από την έρευνα στην αγορά – εκεί όπου η ιδέα πρέπει να μετατραπεί σε εμπορικό προϊόν. Η δεύτερη αφορά τη μετάβαση από startup σε scale-up – εκεί όπου απαιτείται ουσιαστικό growth capital για την επιχειρηματική κλιμάκωση.
Στην ελληνική περίπτωση, τα δεδομένα δείχνουν πόσο απαιτητική είναι η πορεία προς την ωρίμανση: περίπου 45% των startups φτάνουν στα πέντε χρόνια ζωής, μόλις 10% ξεπερνούν κύκλο εργασιών 1 εκατ. ευρώ και μόλις 1,5% υπερβαίνουν τα 10 εκατ. Ευρώ. Καθώς οι επιχειρήσεις μεταβαίνουν σε επόμενα στάδια ανάπτυξης, ο αριθμός εκείνων που καταφέρνουν να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν περιορίζεται δραστικά. Η πίεση εμφανίζεται ήδη στα αρχικά επενδυτικά στάδια, όπου η ένταση χρηματοδότησης παραμένει χαμηλή σε σχέση με τις ανάγκες δημιουργίας ισχυρού pipeline μελλοντικών scale-ups.
Η πρόσβαση σε χρηματοδότηση πρώιμου σταδίου παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τις ελληνικές startups. Σύμφωνα με την έκθεση Atomico – State of European Tech 2023, η Ελλάδα κατατάσσεται προτελευταία στην Ευρώπη στον αριθμό χρηματοδοτούμενων startups ανά εκατομμύριο κατοίκων, γεγονός που αποτυπώνει το περιορισμένο βάθος της εγχώριας αγοράς early-stage κεφαλαίων.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το πρόβλημα εμφανίζεται εντονότερα στο στάδιο μετάβασης από seed σε Series A, όπου σημαντικό ποσοστό εταιρειών δεν καταφέρνει να εξασφαλίσει επαρκή χρηματοδότηση. Παρά το γεγονός ότι η Ευρώπη παράγει μεγάλο αριθμό startups, λιγότερες εξελίσσονται σε scale-ups συγκριτικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σαφής αν εξετάσουμε τα διεθνή δεδομένα. Μέχρι το 2024 έχουν αναγνωριστεί πάνω από 90.000 scaleups παγκοσμίως, συγκεντρώνοντας συνολικά 3,7 τρισ. δολάρια χρηματοδότησης, με τη Βόρεια Αμερική να κατέχει περίπου το 43%. Η Ευρώπη, αντίθετα, συγκεντρώνει περίπου 500 δισ. δολάρια, γεγονός που αναδεικνύει το περιορισμένο βάθος κεφαλαίων για επιχειρηματική κλιμάκωση. Το χάσμα μεταξύ Ευρώπης, Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας είναι εμφανές σε κρίσιμους τομείς. Οι ΗΠΑ επενδύουν περίπου 6,1% του ΑΕΠ τους σε venture και growth capital, ενώ η Ευρώπη λιγότερο από 3%. Παράλληλα, οι ΗΠΑ διαθέτουν 223 Super Scalers, ενώ η Ευρώπη μόλις 45.
Η περιορισμένη διαθεσιμότητα growth capital οδηγεί πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες υψηλής ανάπτυξης να αναζητούν χρηματοδότηση εκτός Ευρώπης, μεταφέροντας συχνά και την επιχειρηματική κλιμάκωσή τους σε άλλα οικοσυστήματα. Αυτό δημιουργεί ένα διπλό κόστος: απώλεια εταιρικής αξίας και απώλεια στρατηγικού αποτυπώματος. Παρατηρείται επίσης δυσκολία διατήρησης υψηλής εξειδίκευσης ταλέντου, το οποίο συχνά μετακινείται σε αγορές με μεγαλύτερη πρόσβαση σε κεφάλαια και ευκαιρίες ανάπτυξης».
Ο ρόλος των business angels: τι είναι πιο κρίσιμο, κεφάλαια ή συμβουλευτική υποστήριξη;
«Σε όλο τον σύγχρονο κόσμο, οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται από τους Επιχειρηματικούς Αγγέλους ( ιδιώτες επενδυτές) διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη και την τεχνολογική πρόοδο. Παρότι υπάρχει ένα ευρύ φάσμα χρηματοδοτικών εργαλείων για τα διαφορετικά στάδια του κύκλου ζωής μιας επιχείρησης, ελάχιστα καλύπτουν αποτελεσματικά τη λεγόμενη πρώτη “Κοιλάδα του Θανάτου”, δηλαδή τη φάση με το υψηλότερο επίπεδο επενδυτικού ρίσκου στα αρχικά στάδια των startups, πριν από τη μετάβαση στην επιχειρηματική κλιμάκωση.
Σε αυτό το κρίσιμο σημείο παρεμβαίνουν οι Επιχειρηματικοί Άγγελοι, προσφέροντας έξυπνα χρήματα (smart finance): όχι μόνο κεφάλαιο, αλλά και εμπειρική καθοδήγηση (mentorship), στρατηγική υποστήριξη και πρόσβαση σε δίκτυα.
Το ερώτημα “κεφάλαια ή συμβουλευτική υποστήριξη” δεν αποτελεί πραγματικό δίλημμα: η αξία των Επιχειρηματικών Αγγέλων βρίσκεται στον συνδυασμό χρηματοδότησης, εμπειρίας (εμπειρική καθοδήγηση – mentorship) και δικτύωσης.
Η Ευρώπη δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα χωρίς ουσιαστική κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων σε μεγαλύτερη κλίμακα. Οι επιχειρηματικοί άγγελοι αποτελούν τον πρώτο και πιο κρίσιμο κρίκο της επενδυτικής αλυσίδας — εκεί όπου η καινοτομία λαμβάνει την πρώτη της ουσιαστική χρηματοδότηση».
