Το να είσαι πρόεδρος της Γαλλίας σημαίνει να ακολουθείς απαρέγκλιτα ένα ημερολόγιο με αυστηρά καθορισμένες υποχρεώσεις. Κάθε παραμονή Πρωτοχρονιάς ο Emmanuel Macron, όπως και οι προκάτοχοί του, απευθύνει τηλεοπτικό διάγγελμα προς το έθνος. Την Ημέρα της Βαστίλης, την εθνική εορτή της 14ης Ιουλίου, επιθεωρεί τα στρατεύματα που παρελαύνουν στα Ηλύσια Πεδία, ενώ το τελευταίο Σαββατοκύριακο του Φεβρουαρίου περνά τη μέρα του χαϊδεύοντας αγελάδες στην έκθεση Salon de l’Agriculture. Η αναδυόμενη φάρμα στα περίχωρα του Παρισιού είναι για τον αγροτικό κόσμο ό,τι είναι η εβδομάδα μόδας για τους αστούς, με τις δαμάλες στο ρόλο των σούπερ μοντέλων.
Η επίσκεψη του προέδρου είναι η ευκαιρία του να δείξει την προσήλωσή του σε όλα τα αγροτικά θέματα. Από το πρωί μέχρι το βράδυ αναμένεται να χαϊδέψει τα ζώα που μεταφέρονται από την ενδοχώρα, να εκφράσει την ικανοποίησή του για κάθε προσφερόμενη φέτα τυριού και σάλτσας, να σφίξει το χέρι όλων των αγροτών και να ενσκήψει με ενσυναίσθηση στα ατελείωτα παράπονά τους. Το 2024 ο κ. Macron παρέλειψε μια κλήση με τον Αμερικανό πρόεδρο και άλλους ηγέτες της G7 για να περάσει 13 ώρες στην έκθεση. Πέρυσι μείωσε την επίσκεψή του σε μόλις 12 ώρες για να αντιμετωπίσει μια εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Ποιο άλλο κομμάτι της οικονομικής δραστηριότητας που αξίζει μόλις το 1% περίπου του ΑΕΠ και απασχολεί έναν ολοένα και μικρότερο αριθμό ανθρώπων, θα μπορούσε να συγκεντρώσει τέτοια πολιτική προσοχή; Καλώς ήρθατε στην Ευρώπη, ένα μέρος που μερικές φορές φαίνεται να κυβερνάται αποκλειστικά προς όφελος των αγροτών. Δεν είναι μόνο ο κ. Macron που σέβεται επιδεικτικά την ταξιαρχία των τρακτέρ. Από το Δουβλίνο μέχρι την Αθήνα, οι πολιτικοί που μπορεί να μην ξέρουν οι ίδιοι ποια πλευρά της αγελάδας κάνει τι, αντιμετωπίζουν τους αγρότες με τη γλυκιά στοργή που οι παππούδες επιφυλάσσουν στα νήπια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλύπτει μια σε μεγάλο βαθμό αστικοποιημένη ήπειρο, αλλά μερικές φορές μοιάζει με ένα κλαμπ αγροτικών επιδοτήσεων με σημαία και κοινοβούλιο. Περίπου το ένα τρίτο του προϋπολογισμού του μπλοκ πηγαίνει στους αγρότες, σε μεγάλο βαθμό μέσω της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ), της πιο ιερής αγελάδας στην ατζέντα χάραξης πολιτικής. Η ιδρυτική συνθήκη του μπλοκ ορίζει ότι οι αγρότες θα πρέπει να έχουν δικαίωμα σε ένα «δίκαιο βιοτικό επίπεδο», ένα προνόμιο που δεν αναφέρεται για καμία άλλη κατηγορία πολιτών.
Ωστόσο, ακόμη και οι ιερές αγελάδες, όπως αποδεικνύεται, μπορεί τελικά να καταλήξουν στο σφαγείο. Μια σειρά από πρόσφατες πολιτικές υποδηλώνουν ότι το οιονεί μονοπώλιο των αγροτών στην πολιτική συμπάθεια φθίνει. Στις 17 Ιανουαρίου η ΕΕ υπέγραψε συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με τη Mercosur, μια ομάδα χωρών της Νότιας Αμερικής που περιλαμβάνει τη Βραζιλία και την Αργεντινή. Το σύμφωνο βρίσκεται σε διαπραγμάτευση για πάνω από 25 χρόνια, προωθούμενο από βιομηχανικά συμφέροντα που επιθυμούν νέες αγορές για αυτοκίνητα και μηχανές. Οι προσπάθειές τους είχαν εμποδιστεί από τους αγρότες που δεν ήθελαν να ανταγωνιστούν με μερικές από τις πιο γνωστές χώρες του κόσμου που εκτρέφουν βοοειδή. Ωστόσο, στις 9 Ιανουαρίου η «ειδική» πλειοψηφία των εθνικών κυβερνήσεων της ΕΕ ψήφισε υπέρ της συμφωνίας. Περισσότερες εμπορικές συμφωνίες με αγροτικές δυνάμεις βρίσκονται στα σκαριά, με την Ινδία και την Αυστραλία.
Ωστόσο υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις εν δυνάμει παραγκωνισμού των αγροτών. Η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ μοιάζει πιο ρεαλιστική από ποτέ. Η άμεση ένταξη στο κλαμπ μπορεί να είναι απαραίτητη για μια ειρηνευτική συμφωνία με τη Ρωσία. Οι ανησυχίες των στρατιωτικών για το τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την ασφάλεια της ηπείρου δεν συγκρίνονται με τις ανησυχίες των αγροτών για την ένταξη μιας χώρας με τόσο εύφορο έδαφος που η εθνική της σημαία αποτυπώνει ένα χωράφι με χρυσό σιτάρι. Η Ουκρανία έχει περισσότερη καλλιεργήσιμη γη από ό,τι η Γαλλία και η Γερμανία μαζί, και μεγάλο μέρος της συγκομίζεται από τεράστιους αγροτικούς ομίλους. Χωρίς μεταρρύθμιση, πολλά από τα χρήματα που μοιράζονται μέσω της ΚΓΠ θα κατέληγαν σε ουκρανικά χέρια.
Ίσως το χειρότερο από όλα για τo μέλλον των δικράνων είναι ότι το καθεστώς των παροχών προς τους αγρότες δεν είναι πλέον τόσο ιερό όσο κάποτε. Τον Ιούλιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε μια μακροπρόθεσμη πρόταση προϋπολογισμού που υπονοούσε περικοπές στην ΚΓΠ κατά 30% περίπου σε πραγματικούς όρους. Οι αγρότες, οι οποίοι είχαν συνηθίσει από καιρό να λαμβάνουν χρήματα από τις Βρυξέλλες, αισθάνονται θύματα των γραφειοκρατικών διαταγμάτων. Στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών πολιτικών της, η ΕΕ πίεσε για τον περιορισμό των πρακτικών που στηρίζουν την εντατική γεωργία, όπως για παράδειγμα η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων. Υπήρξαν ακόμη και εισηγήσεις από την επίσημη κοινότητα ότι οι καταναλωτές θα πρέπει να περιορίσουν την κατανάλωση κρέατος.
Οι αγρότες δεν έχουν βέβαια παραγκωνιστεί. Χάρη στις εκτεταμένες προσπάθειες άσκησης πίεσης, που μερικές φορές περιλάμβαναν και κοπριά, η συμφωνία της Mercosur συνοδεύεται από αυστηρές ποσοστώσεις για το πόσο κρέας μπορεί να εισέλθει στην ΕΕ. Για να κερδίσει υποστήριξη για τη συμφωνία, η Επιτροπή ανέτρεψε ορισμένες από τις προγραμματισμένες περικοπές στην ΚΓΠ από το 2028. Στους αγρότες δόθηκαν και άλλες διευκολύνσεις. Οι κανόνες για τη γραφειοκρατία, την καλή διαβίωση των ζώων και τη χρήση φυτοφαρμάκων έχουν χαλαρώσει. Εάν η Ουκρανία ενταχθεί στην Ένωση, οι αγρότες της θα έχουν οφέλη από την ΚΓΠ -ή ακόμη και πλήρη πρόσβαση στις αγορές της ΕΕ- μόνο μετά από πολλά χρόνια.
Ωστόσο, η μείωση του πολιτικού βάρους των αγροτών φαίνεται να είναι αμείλικτη. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ανταγωνιστικές προτεραιότητες. Μια συμφωνία με τη Mercosur αποτελούσε επί μακρόν ένα απλό «nice-to-have» για την ΕΕ, αλλά στην εποχή των αμερικανικών δασμών και του κατακλυσμού των κινεζικών εξαγωγών έγινε μια γεωπολιτική επιταγή που ξεπερνά ακόμη και την ικανότητα των αγροτών να τη συγκρατήσουν. Σε όλη την Ευρώπη, οι προϋπολογισμοί κινούνται σε τεντωμένο σχοινί: κάθε ευρώ που δαπανάται για τη γεωργία είναι ένα ευρώ λιγότερο για την άμυνα ή για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας. Κάποτε οι αγρότες μπορούσαν να ισχυριστούν ότι βοηθούσαν η Ευρώπη να παραμείνει κυρίαρχη, εγγυώμενοι την επισιτιστική της ασφάλεια. Όμως η ΚΓΠ προωθεί ένα σύστημα που οδηγεί σε πλεονάσματα τροφίμων, και συνεπώς σε εξαγωγές. Αν η Ευρώπη θέλει να απομονωθεί από τον έξω κόσμο, έχει άλλα πράγματα στα οποία θα μπορούσε να ξοδέψει τα χρήματά της, όπως η αντικατάσταση των βιομηχανικών εισαγωγών.
Το πιο πειστικό επιχείρημα των αγροτών για τους πολιτικούς είναι ότι η στήριξη της υπαίθρου συμβάλλει στη διατήρηση της ειρήνης. «Ο ρόλος των αγροτών δεν είναι μόνο ως παραγωγοί τροφίμων. Είμαστε σταθεροποιητές της δημοκρατίας εντός της ΕΕ», υποστηρίζει ο Massimiliano Giansanti, πρόεδρος της COPA, μιας μεγάλης ομάδας αγροτικών λόμπι. Η λαϊκιστική Δεξιά έχει σημειώσει πρόοδο στις αγροτικές περιοχές, εκμεταλλευόμενη την αίσθηση των αγροτών ότι έχουν μείνει πίσω. Στη Γαλλία, το ξέσπασμα μιας ασθένειας των βοοειδών έχει δημιουργήσει ιδιαίτερη πίεση. Ακόμη χειρότερα, λόγω της ασθένειας, στο επερχόμενο φετινό Salon de l’Agriculture δεν θα υπάρχουν αγελάδες. Πως θα περάσει τώρα ο κ. Macron όλες αυτές τις ώρες;
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
