Από την εμφάνιση του ChatGPT τον Νοέμβριο του 2022, η τεχνητή νοημοσύνη που μπορεί, με χαμηλό κόστος και σχεδόν αμέσως, να μετατρέψει μια σύντομη ερώτηση σε απλό αγγλικό κείμενο σε μια λειτουργική εφαρμογή λογισμικού ή μια παρουσίαση πλούσια σε δεδομένα, έχει προκαλέσει ενθουσιασμό και τρόμο σε ίση μέτρηση. Οι εργοδότες που επιθυμούν να μειώσουν το κόστος το λατρεύουν. Οι προγραμματιστές, οι χειριστές του PowerPoint και άλλοι υπάλληλοι γραφείου το φοβούνται. Τώρα, εξέχουσες φωνές της παγκόσμιας οικονομίας εκφράζουν την άποψή τους.
Την τελευταία εβδομάδα περίπου η Kristalina Georgieva, επικεφαλής του ΔΝΤ, δήλωσε ότι η τεχνητή νοημοσύνη «χτυπάει την αγορά εργασίας σαν τσουνάμι»- ο Jamie Dimon, το αφεντικό της JPMorgan Chase, προέβλεψε ότι η μεγαλύτερη τράπεζα της Αμερικής θα χρειάζεται σύντομα λιγότερους υπαλλήλους, ενώ ο Dario Amodei, της Anthropic, προέβλεψε ότι η τεχνολογία που η εταιρεία του βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ανάπτυξης θα μπορούσε να εξαφανίσει «τις μισές από όλες τις θέσεις εργασίας των υπαλλήλων εισαγωγικού επιπέδου».
Η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε πράγματι να προκαλέσει καταστροφή στους υπαλλήλους γραφείου, αλλά αντί να καταστήσει αυτές τις θέσεις εργασίας λιγότερο προσοδοφόρες -πόσο μάλλον περιττές- είναι πιθανότερο να τις αναδιαμορφώσει. Ένα γραφείο ΤΝ θα μοιάζει λιγότερο με ρομπότ και περισσότερο με ένα cyborg, που θα συνδυάζει τις καλύτερες ικανότητες του ανθρώπου και του υπολογιστή: ο Six Million Dollar Man και όχι ο Εξολοθρευτής. Για να καταλάβετε το γιατί, ας δούμε τι συνέβη στην εργασία των υπαλλήλων τα τελευταία τρία χρόνια, πώς αυτό συγκρίνεται με προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις και τι υποδηλώνουν αυτά τα πρότυπα για το τι θα ακολουθήσει.
Παρ’ όλο τον συναγερμό, οι υπάλληλοι εξακολουθούν να τα πηγαίνουν καλά. Από τα τέλη του 2022 η Αμερική έχει προσθέσει περίπου 3 εκατ. θέσεις εργασίας υπαλλήλων-που περιλαμβάνουν θέσεις διοικητικές, επαγγελματικές, εμπορικές και γραφείου – ενώ η απασχόληση των εργατών έχει παραμείνει αμετάβλητη (βλ. διάγραμμα 1). Ορισμένα επαγγέλματα που συχνά χαρακτηρίζονται ως τα πρώτα θύματα της τεχνητής νοημοσύνης βρίσκονται σε έξαρση. Η Αμερική έχει 7% περισσότερους προγραμματιστές λογισμικού, 10% περισσότερους ακτινολόγους και 21% περισσότερους βοηθούς δικηγόρους από ό,τι πριν από τρία χρόνια. Η επιβράδυνση των προσλήψεων για ορισμένες εργασίες γραφείου εισαγωγικού επιπέδου που εντοπίζεται από ακαδημαϊκές έρευνες τον τελευταίο καιρό φαίνεται να προηγείται του ChatGPT και έτσι μάλλον σχετίζεται περισσότερο με την αύξηση των επιτοκίων και το απρόβλεπτο παγκόσμιο επιχειρηματικό περιβάλλον.
Οι αμοιβές των επαγγελματιών έχουν επίσης διατηρηθεί. Από τα τέλη του 2022 οι πραγματικοί (προσαρμοσμένοι στον πληθωρισμό) μισθοί στις επαγγελματικές και επιχειρηματικές υπηρεσίες (βλέπε πωλητές, λογιστές και λοιπούς παρόμοιους) έχουν αυξηθεί κατά 5%. Οι εργαζόμενοι σε γραφεία και διοικητικές υπηρεσίες κερδίζουν 9% περισσότερα. Ελέγχοντας για την εκπαίδευση, την ηλικία, το φύλο, τη φυλή και άλλα χαρακτηριστικά, υπολογίζουμε ότι οι υπάλληλοι γραφείου κερδίζουν τώρα ένα τρίτο περισσότερο από τους εργάτες (βλ. διάγραμμα 2), το οποίο είναι σχεδόν τριπλάσιο του πριμ στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και συνεχίζει να αυξάνεται τα τελευταία τρία χρόνια. Με άλλα λόγια, η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει στερήσει μέχρι στιγμής από τους υπαλλήλους γραφείου το μόνιμο μισθολογικό τους πλεονέκτημα.
Αυτά τα ευρήματα δεν εκπλήσσουν τους ιστορικούς της τεχνολογικής αλλαγής. Τα πρώτα χρόνια της εποχής των ηλεκτρονικών υπολογιστών σημαδεύτηκαν επίσης από τρομακτικές προβλέψεις για μαζική εκτόπιση. Το 1982 ο Wassily Leontief, νομπελίστας οικονομολόγος, προειδοποίησε ότι «η σχέση μεταξύ ανθρώπου και μηχανής μετασχηματίζεται ριζικά», καθώς οι υπολογιστές άρχισαν να αναλαμβάνουν «πρώτα απλές και στη συνέχεια όλο και πιο σύνθετες πνευματικές εργασίες». Στην πραγματικότητα, η ψηφιακή αυτοματοποίηση αποδείχθηκε ευλογία για την εργασία γραφείου. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 η απασχόληση σε διευθυντικές, επαγγελματικές, εμπορικές και θέσεις γραφείου έχει υπερδιπλασιαστεί και οι αμοιβές τους έχουν αυξηθεί κατά περίπου ένα τρίτο μετά την προσαρμογή στον πληθωρισμό.
Ένας λόγος για τον οποίο η εργασία των υπαλλήλων ευδοκίμησε σε προηγούμενες ψηφιακές εποχές είναι ότι οι υπολογιστές σπάνια αντικατέστησαν ολόκληρες θέσεις εργασίας με τη μία. Αυτοματοποίησαν τις εργασίες ρουτίνας και τις επαναλαμβανόμενες – αυτές που μπορούσαν να κωδικοποιηθούν σε σαφείς κανόνες και να εκτελεστούν από μηχανές. Όταν μια εργασία ήταν ρουτίνας και επανάληψης, μπορούσε να εξαφανιστεί (όπως συνέβη με τις δακτυλογράφους). Ωστόσο, οι περισσότεροι επαγγελματικοί ρόλοι αποτελούν δέσμες καθηκόντων, μόνο μερικά από τα οποία θα μπορούσαν να αυτοματοποιηθούν. Το αποτέλεσμα δεν ήταν αντικατάσταση αλλά αναβάθμιση: οι υπολογιστές αύξησαν την παραγωγικότητα και επέτρεψαν στην ανθρώπινη προσπάθεια να κατευθυνθεί σε δραστηριότητες υψηλότερης αξίας, όπως η ανάλυση και η κρίση. Οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας απεικονίζουν το μοτίβο: το λογισμικό βοήθησε στην επεξεργασία των δεδομένων των πτήσεων, οι άνθρωποι διατήρησαν την εξουσία σε αποφάσεις υψηλού κινδύνου, οι μισθοί αυξήθηκαν.
Κυριαρχία με τη βοήθεια των υπολογιστών
Το πιο σημαντικό είναι ότι, αυξάνοντας την παραγωγικότητα και μειώνοντας το κόστος, οι υπολογιστές διεύρυναν το φάσμα των δραστηριοτήτων που οι επιχειρήσεις μπορούσαν να αναλάβουν κερδοφόρα. Το ηλεκτρονικό εμπόριο δημιούργησε νέες εργασίες στον τομέα των logistics, του σχεδιασμού της εφοδιαστικής αλυσίδας και των ψηφιακών πληρωμών. Τα smartphones δημιούργησαν σχεδιαστές εφαρμογών. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προώθησαν τους ψηφιακούς έμπορους και τους influencers. Το αποτέλεσμα ήταν η συνεχής αύξηση της απασχόλησης των υπαλλήλων. Σύμφωνα με τον Daron Acemoglu του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης και τον Pascual Restrepo του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, περίπου το μισό της αύξησης της απασχόλησης στην Αμερική μεταξύ 1980 και 2010 προήλθε από τη δημιουργία εντελώς νέων επαγγελμάτων.
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι πιο έξυπνη από τις παλαιότερες ψηφιακές τεχνολογίες, αλλά και σε αυτή φαίνεται να ισχύσει η ίδια λογική της τεχνολογικής αλλαγής. Ο βασικός λόγος είναι ότι τα σημερινά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης έχουν αυτό που οι μελετητές της ΤΝ αποκαλούν «τεθλασμένη νοημοσύνη», εμφανίζοντας άνιση και ασυνεπή απόδοση. Το να είσαι καλός στο 95% μιας εργασίας δεν είναι αρκετό όταν το υπόλοιπο 5% περιλαμβάνει ακραίες περιπτώσεις και διακριτική ευχέρεια. Τα στοιχεία της Anthropic, που βασίζονται σε εκατομμύρια ανώνυμες αλληλεπιδράσεις με τα μοντέλα της, επιβεβαιώνουν το γεγονός. Μόνο το 4% περίπου των επαγγελμάτων χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για τα τρία τέταρτα ή περισσότερα από τα καθήκοντά του – σχεδόν κανένα δεν μπορεί να αυτοματοποιηθεί πλήρως. Όπως και με τον υπολογιστή, η ΤΝ μειώνει το κόστος συγκεκριμένων γνωστικών δραστηριοτήτων – συγγραφή κειμένου, συγγραφή κώδικα, συλλογή πληροφοριών ή εκτέλεση τυποποιημένων αναλύσεων – παρά οδηγεί στην αντικατάσταση ολόκληρων ρόλων.
Τα πρόσφατα στοιχεία για την αγορά εργασίας υποστηρίζουν αυτή την άποψη. Αναλύσαμε τις τάσεις της απασχόλησης και των μισθών σε περισσότερα από 100 μεγάλα επαγγέλματα υπαλλήλων στην Αμερική από το δεύτερο εξάμηνο του 2022. Η απασχόληση σε όλο το δείγμα αυξήθηκε κατά 4% και οι πραγματικοί μισθοί κατά 3%. Για να αποκτήσουμε μια αίσθηση του αντίκτυπου της τεχνητής νοημοσύνης στους διάφορους ρόλους, χρησιμοποιήσαμε επαγγελματικές περιγραφές για να ταξινομήσουμε τους ρόλους των υπαλλήλων σε τέσσερις ομάδες ανάλογα με τις δέσμες των καθηκόντων που περιλαμβάνει η περιγραφή της εργασίας τους: ειδικοί τεχνικοί, διευθυντές και συντονιστές, εργαζόμενοι στη φροντίδα και υπάλληλοι back-office. Στη συνέχεια παρακολουθήσαμε την απασχόληση σε κάθε ομάδα ξεκινώντας από τα τέλη του 2022, χρησιμοποιώντας κινητούς μέσους όρους έξι μηνών.
Οι ρόλοι που συνδυάζουν τεχνική εμπειρογνωμοσύνη με εποπτεία και συντονισμό απολαμβάνουν τα μεγαλύτερα κέρδη. Η απασχόληση μεταξύ των διαχειριστών έργων (project managers) και των εμπειρογνωμόνων σε θέματα ασφάλειας πληροφοριών αυξήθηκε κατά 30% περίπου. Άλλα επαγγέλματα που συνδυάζουν βαθιά εξειδίκευση σε τομείς που σχετίζονται με τα μαθηματικά και την επίλυση προβλημάτων ανθίζουν επίσης (βλ. διάγραμμα 3). Το ίδιο ισχύει και για τα επαγγέλματα που περιλαμβάνουν εργασίες διαπροσωπικής φροντίδας και όσα απαιτούν κρίση και συντονισμό (βλ. διάγραμμα 4). Μόνο οι επαναλαμβανόμενες εργασίες γραφείου έχουν συρρικνωθεί. Τα τελευταία τρία περίπου χρόνια οι τάξεις των Αμερικανών υπαλλήλων ασφαλιστικών απαιτήσεων έχουν συρρικνωθεί κατά 13% και εκείνες των γραμματέων και των βοηθών διαχείρισης κατά 20%.
Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί ήδη εντελώς νέες θέσεις εργασίας. Οι εταιρείες προσλαμβάνουν «σχολιαστές δεδομένων» για να επισημάνουν ψηφιακές πληροφορίες, ώστε η ΤΝ να μπορεί να τις αναλύσει, «μηχανικούς άμεσης υποστήριξης» για να καθοδηγήσουν τους πελάτες μέσω της εφαρμογής της ΤΝ και, σε επίπεδο ηγεσίας (C-suite), «επικεφαλής ΤΝ». Πράγματι, τα ταχύτερα αναπτυσσόμενα επαγγέλματα υπαλλήλων τα τελευταία χρόνια είναι αυτά που δεν έχουν καθιερωμένα ονόματα. Τα «άλλα επαγγέλματα μαθηματικών επιστημών» είδαν τις τάξεις τους να διογκώνονται κατά περίπου 40% από τα τέλη του 2022 και τους πραγματικούς μισθούς τους κατά περίπου ένα πέμπτο. Τα «άλλα επαγγέλματα πληροφορικής», όπως οι αρχιτέκτονες συστημάτων και οι διαχειριστές έργων πληροφορικής, έχουν επίσης επεκταθεί με ταχείς ρυθμούς. Η απασχόληση μεταξύ των «ειδικών επιχειρησιακών λειτουργιών, όλων των υπολοίπων» – ένα σύνολο που συνδυάζει το σχεδιασμό, το συντονισμό και την ανάλυση διαδικασιών – έχει αυξηθεί κατά σχεδόν 60%, με αντίστοιχη σταθερή αύξηση των μισθών.
Αυτά βέβαια, δεν σημαίνουν ότι όλοι οι υπάλληλοι μπορούν να κοιμούνται ήσυχοι. Στο υποσύνολο των πακέτων εργασιών που περιλαμβάνουν λίγες ακραίες περιπτώσεις και ελάχιστη διακριτική ευχέρεια, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί σύντομα να είναι σε θέση να αυτοματοποιήσει τις διεργασίες. Ήδη τα νεότερα μοντέλα μπορούν να εκτελούν πολύωρες αυτόνομες εργασίες, συνδυάζοντας την κωδικοποίηση, την ανάλυση και τη χρήση εργαλείων με περιορισμένη ανθρώπινη συμβολή. Τα δείκτες αξιολόγησης που δημιουργήθηκαν από την ερευνητική ομάδα METR δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γράφει μόνη της λογισμικό για πέντε ώρες συνεχόμενα και ότι ο αριθμός αυτός διπλασιάζεται περίπου κάθε επτά μήνες. Ο κ. Amodei της Anthropic έχει σκεφτεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι σε θέση να κάνει μεγάλο μέρος της εργασίας ενός μηχανικού λογισμικού ήδη από φέτος.
Οι θέσεις εργασίας εισαγωγικού επιπέδου φαίνονται ευάλωτες για παρόμοιους λόγους. Το ίδιο ισχύει και για εκείνες που σχετίζονταν με προηγούμενες τεχνολογικές ανακατατάξεις. Το μερίδιο των Αμερικανών που απασχολούνται σε γραφειοκρατικές και διοικητικές εργασίες, το οποίο έχει ήδη μειωθεί από 18% τη δεκαετία του 1980 σε 10%, φαίνεται έτοιμο να συνεχίσει να συρρικνώνεται. Νέα έρευνα των Sam Manning και Tomás Aguirre, αμφότεροι του Centre for the Governance of AI, ενός κέντρου μελετών, υποδηλώνει ότι αυτοί οι εργαζόμενοι έχουν την πιο αδύναμη ικανότητα προσαρμογής, με λιγότερες μεταβιβάσιμες δεξιότητες και λιγότερα περιθώρια να μετακινηθούν σε θέσεις εργασίας υψηλότερης αξίας.
Μια τέτοια «αναδιάταξη» θα είναι επώδυνη για τους αποδέκτες των ανατροπών, αλλά απέχει πολύ από το χάος στην αγορά εργασίας που προφητεύουν ορισμένοι. Το πάντρεμα της ανθρώπινης κρίσης με τη νοημοσύνη των μηχανών είναι πιθανό να παράγει μεγαλύτερη αξία από ό,τι η τεχνητή νοημοσύνη από μόνη της για αρκετό καιρό ακόμη. Η ανθρώπινη υπευθυνότητα και συμμετοχή θα συνεχίσουν να είναι πολύτιμες στην αγορά, καθώς οι υπάλληλοι έχουν αποδείξει ότι είναι ιδιαίτερα προσαρμοστικοί. Η τεχνητή νοημοσύνη θα επανασχεδιάσει την εργασία τους για ακόμα μια φορά, αλλά δεν πρόκειται να την εξαφανίσει.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
