Αν δεν έχει χαλάσει, μην το φτιάχνεις. Αλλά τι γίνεται αν δεν λειτουργεί εξαρχής; Αυτό είναι το ερώτημα που ταλανίζει εδώ και καιρό την Ευρωπαϊκή Ένωση όταν πρόκειται για την ενιαία αγορά. Θεωρητικά, η οικονομική πολιτική του μπλοκ έχει ως στόχο να συγχωνεύσει 27 εθνικές αγορές σε μια ενιαία δεξαμενή 450 εκατομμυρίων καταναλωτών. Στην πράξη, μια ιδέα που επινοήθηκε στην εποχή του άνθρακα και των αυτοκινήτων απέτυχε να συμβαδίσει καθώς η οικονομία έχει μετατοπιστεί στις αναζητήσεις του ChatGPT και στις ροές του Spotify. Παραδόξως, επειδή οι εθνικοί νόμοι είναι μπερδεμένοι, οι «πλανόδιοι» πωλητές υπηρεσιών – είτε πρόκειται για έξυπνες νεοφυείς επιχειρήσεις, είτε για τράπεζες, είτε για δικηγόρους ή άλλους – συχνά δυσκολεύονται να εξάγουν τις προσφορές τους εντός της ΕΕ περισσότερο από ό,τι οι επιχειρήσεις που στέλνουν πράγματα εκτός των συνόρων. Το μπλοκ προσπαθεί να εναρμονίσει τους κανόνες των χωρών εδώ και δεκαετίες, χωρίς να έχει κάποια ιδιαίτερη πρόοδο να επιδείξει. Όμως, πλέον, μια στρατηγική προωθείται ως λύση για να κινηθούν τα γρανάζια. Αντί οι επιχειρηματίες να ιδρύουν μια γαλλική ή γερμανική εταιρεία και να προσπαθούν να πουλήσουν τα προϊόντα τους πέρα από τα σύνορα της ΕΕ, θα μπορούσαν να ιδρύσουν μια πανευρωπαϊκή εταιρεία η οποία να δραστηριοποιείται σε όλο το μπλοκ από την αρχή; Πρόκειται σίγουρα για ένα τολμηρό σχέδιο. Μπορεί όμως να λειτουργήσει;
Η ιδέα ενός «28ου καθεστώτος» -δηλαδή ενός καθεστώτος που δεν ανήκει σε κανένα από τα 27 υφιστάμενα κράτη μέλη της ΕΕ, αλλά αιωρείται με κάποιο τρόπο πάνω από αυτά – έχει συγκεντρώσει μεγάλη προσοχή τελευταία. Δύο ογκώδεις εκθέσεις για την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας από τους πρώην πρωθυπουργούς της Ιταλίας, Enrico Letta και Mario Draghi, πρότειναν την ιδέα ως έναν τρόπο για την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς. Η Ursula von der Leyen, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την ανέφερε σε ομιλίες της όχι σε μία αλλά σε δύο συναντήσεις στο Νταβός (εγείροντας το ερώτημα τι έγινε στους 12 μήνες που μεσολάβησαν). Στις 12 Φεβρουαρίου οι διάφοροι πρόεδροι και πρωθυπουργοί της ΕΕ θα συναντηθούν σε έναν βελγικό πύργο για ένα συνέδριο με θέμα την αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Ενόψει της συνάντησής τους, το 28 καθεστώτος χαιρετίζεται ως ένας τρόπος να ξεπεραστούν τα προβλήματα και η Ευρώπη να αναπτυχθεί ξανά. Τον επόμενο μήνα αναμένεται μια νομική πρόταση από την Επιτροπή.
Η ιδέα του πανευρωπαϊκού εταιρικού μοντέλου είναι να μπορούν οι επιχειρήσεις να μην είναι γερμανικές GmbH ή γαλλικές SA, αλλά να ενσωματώνονται ως «EU Inc». Οι υποστηρικτές της ιδέας την προβάλλουν ως έναν άμεσο τρόπο να ξεπεραστεί η γραφειοκρατία και να παρακαμφθούν οι εγχώριοι κανονισμοί των 27 που καθιστούν την επιχειρηματική δραστηριότητα εντός της ΕΕ εξαιρετικά δύσκολη. Αντί να αγωνίζεται να κατανοήσει τους ιταλικούς λογιστικούς κανόνες ή τον δανικό κώδικα για το δίκαιο αφερεγγυότητας, μια εταιρεία με πανευρωπαϊκές φιλοδοξίες θα έχει τη δυνατότητα να ακολουθήσει ένα νέο σύνολο κοινών κανονισμών. Το γεγονός ότι ο όρος «EU Inc» έχει μια αμερικανική χροιά δεν είναι τυχαίο. Οι υποστηρικτές του εγχειρήματος κοιτάζουν προς την υπερατλαντική οικονομική αντίπαλό τους, η οποία έχει κάνει καλύτερη δουλειά (με τη βοήθεια μιας ισχυρής ομοσπονδιακής κυβέρνησης και μιας κοινής γλώσσας) στη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς για τις επιχειρήσεις της. Εκεί, για παράδειγμα, οι τράπεζες μπορούν να αποφασίσουν αν θα ρυθμίζονται από τις πολιτείες ή θα υπόκεινται απευθείας στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση.
Αν αυτό ακούγεται πολύ καλό για να είναι αληθινό, εν μέρει είναι. Πολλά από τα εμπόδια που δυσχεραίνουν την επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ευρώπη προκύπτουν από ρυθμίσεις που ανήκουν σταθερά στην αρμοδιότητα των εθνικών κυβερνήσεων. Για παράδειγμα, το μεγαλύτερο μέρος της εργατικής νομοθεσίας θεσπίζεται στη Μαδρίτη, το Παρίσι και τη Στοκχόλμη και όχι στις Βρυξέλλες -και δεν υπάρχουν σχέδια για την εναρμόνιση των κανόνων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες προσλαμβάνουν και απολύουν. Οι εθνικές πρωτεύουσες διατηρούν επίσης σφιχτό έλεγχο των φορολογικών θεμάτων. Αναρίθμητοι άλλοι κανόνες που διαφέρουν από χώρα σε χώρα, όπως εκείνοι που ρυθμίζουν τα απαραίτητα επαγγελματικά προσόντα από φαρμακοποιούς έως εκπαιδευτές σκι, δεν θα εξαλειφθούν απλώς και μόνο με την ύπαρξη ενός νέου τρόπου καταχώρισης των εταιρειών. Το γεγονός ότι μια εταιρεία Πολωνών αρχιτεκτόνων αποφάσισε να εγγραφεί ως EU Inc δεν θα της δώσει άδεια να αρχίσει να σχεδιάζει ουρανοξύστες στην Πορτογαλία.
Οι προηγούμενες προσπάθειες για τη δημιουργία μιας πανευρωπαϊκής εταιρικής μορφής έπεσαν σε μεγάλο βαθμό στο κενό. Μια από αυτές που δημιουργήθηκε το 2004, η Societas Europaea, προσέλκυσε ελάχιστους ενδιαφερόμενους. Οι υποστηρικτές του 28ου καθεστώτος λένε ότι αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά. Τα οφέλη του να είσαι μια EU Inc μπορεί να είναι μέτρια στην αρχή -για παράδειγμα, διευκολύνοντας τις νεοσύστατες επιχειρήσεις να πληρώνουν το προσωπικό τους με μετοχές- αλλά θα μπορούσαν να γίνουν πιο φιλόδοξα με την πάροδο του χρόνου, απαλλάσσοντας τους επιχειρηματίες από ορισμένους εθνικούς κανονισμούς, το οποίο, επί της αρχής, φαίνεται αισιόδοξο. Ειδικά τα συνδικάτα αναζητούν ενδείξεις ότι οι εταιρείες μπορούν να αποφύγουν τους αυστηρούς εργασιακούς κανόνες. Οι υφιστάμενες επιχειρήσεις επιθυμούν επίσης να διατηρήσουν τα πράγματα ως έχουν.
Ίσως αυτή τη φορά οι πολιτικοί να βρουν τα κότσια να τα βάλουν με τα ειδικά συμφέροντα. Η υποτονική οικονομία της Ευρώπης κάποτε δημιουργούσε έναν απλό εκνευρισμό στους υπεύθυνους χάραξης στρατηγικής. Όμως, σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες δυνάμεις ανταγωνίζονται με νύχια και με δόντια, αποτελεί υπαρξιακή αδυναμία. Περισσότερο ΑΕΠ επιτρέπει περισσότερες αμυντικές δαπάνες. Η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς είναι ένας τρόπος να ενισχυθεί η Ευρώπη έναντι των ανταγωνιστών της. Τα εμπόδια υψώνονται μεταξύ των χωρών της ΕΕ είναι μεγαλύτερα από αυτά που δημιουργούνται από τους δασμούς που μπορεί να επιβάλει ο Donald Trump για να παρακωλύσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στην Αμερική.
Ωστόσο, δεδομένης αυτής της διάγνωσης, το 28ο καθεστώς είναι ένα δειλό σημείο εκκίνησης. Ο κίνδυνος είναι η ΕΕ να επιλέξει μια λύση που φαίνεται ριζοσπαστική στα χαρτιά αλλά επιφέρει μικρή αλλαγή στην πράξη. Μια τέτοια κίνηση θα αποσπάσει την προσοχή από το πραγματικά επείγον. Η δουλειά που απαιτείται για την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς είναι, στην πραγματικότητα, καλά κατανοητή. Απαιτεί από τους πολιτικούς να ευνοήσουν το γενικό συμφέρον της ΕΕ και των καταναλωτών της έναντι του στενού κέρδους των ευνοούμενων βιομηχανιών. Ωστόσο, πείτε το αυτό στους Γερμανούς υπουργούς που καθυστερούν την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών για να μην βλάψουν τις περιφερειακές τους τράπεζες ή στους Γάλλους που καταστρέφουν τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις για να προστατεύσουν την κρατική επιχείρηση ηλεκτρισμού. Υπάρχουν εκατοντάδες τέτοια παραδείγματα.
Πάνω απ’ όλα, η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς απαιτεί από την Επιτροπή να επιβάλει τους κανόνες της ΕΕ που την καθιστούν πραγματικότητα – μια δουλειά για την οποία έχει δείξει ελάχιστη όρεξη τελευταία. Η Ευρώπη φιλοξενεί ένα μυθικό αμάλγαμα μικροεπιχειρηματικών φέουδων, ορισμένα από τα οποία προστατεύονται από κανονισμούς που χρονολογούνται από τις μεσαιωνικές συντεχνίες, που συλλογικά κρατούν την οικονομία της πίσω. Το να υποθέσει κανείς ότι υπάρχει μια γρήγορη λύση σε αυτό το πρόβλημα αιώνων πλανάται πλάνην οικτίραν δεδομένης της κλίμακας του έργου που έχει μπροστά του.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
