Η χρονιά του Πύρινου Αλόγου, η οποία ξεκίνησε στις 17 Φεβρουαρίου, προμηνύεται δύσκολη για πολλούς Κινέζους. Η πτώση των ακινήτων και ο χρόνιος αποπληθωρισμός έχουν διαβρώσει τα περιουσιακά στοιχεία, τα εισοδήματα και τις προοπτικές των ανθρώπων. Η κατοικία, όπου οι Κινέζοι αποθηκεύουν το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου τους, έχει χάσει κατά μέσο όρο, από το 2021, το ένα πέμπτο της αξίας της. Η αύξηση των μισθών είναι αδύναμη, ενώ η ανεργία των νέων κυμαίνεται γύρω στο 17%. Ορισμένοι απόφοιτοι αναγκάζονται να απασχοληθούν σε επισφαλείς θέσεις εργασίας στη οικονομία της περιστασιακής απασχόλησης (gig economy). Άλλοι λένε ότι επιλέγουν να «αράξουν» αντί να αναζητήσουν εργασία.
Ωστόσο, μέσα σε μια θάλασσα ανθρώπων που χάνουν, μια ομάδα κερδίζει. Είναι αυτοί που ο Xi Jinping, ο ηγέτης της Κίνας, αποκαλεί nongchaoer: ένας κινεζικός όρος που αναφέρεται σε εκείνους που «ακολουθούν το ρεύμα» των μεγάλων οικονομικών αλλαγών. Σήμερα αυτό το ρεύμα ρέει προς τις στρατηγικές τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική, που κυριαρχούν στα πενταετή σχέδια της χώρας για τεχνολογική υπεροχή (το επόμενο θα κυκλοφορήσει τον Μάρτιο και θα καλύπτει την περίοδο έως το 2030). Έξυπνοι, νέοι και ενίοτε από ταπεινό υπόβαθρο, οι nongchaoer δεν επιδεικνύουν τον αυξανόμενο πλούτο τους (και σε κάθε περίπτωση, τείνουν να προτιμούν τα ηλεκτροκίνητα οχήματα εγχώριας παραγωγής από τις Porsche). Παράλληλα δεν βλέπουν τους αξιωματούχους ως πηγή ενοχλητικών ρυθμίσεων που πρέπει να αποφεύγονται, αλλά ως τους μεγαλύτερους υποστηρικτές τους. Ο κ. Xi συναντήθηκε δημοσίως με μια ομάδα από αυτούς λίγο πριν την Κινεζική Πρωτοχρονιά.
Όσοι ακολουθούν το ρεύμα διαφέρουν από τους νικητές του παρελθόντος με διάφορους τρόπους. Η εκπαίδευση είναι σημαντικός παράγοντας. Τις τελευταίες δεκαετίες η οικονομική άνοδος της Κίνας δημιούργησε διάφορα κύματα ευκαιριών για τους ταλαντούχους ή τους τυχερούς: από τη μεταποίηση χαμηλού επιπέδου στις αρχές της δεκαετίας του 2000 έως την άνοδο του ηλεκτρονικού εμπορίου τη δεκαετία του 2010, και την έκρηξη των ακινήτων που διήρκεσε μέχρι το 2021. Κάθε ένα από αυτά δημιούργησε τους δικούς του εκατομμυριούχους και δισεκατομμυριούχους. Στις εποχές της άνθησης, ακόμη και ένα πιστοποιητικό από ένα υποβαθμισμένο κολέγιο μπορούσε να φτάσει πολύ μακριά. Το 2017 μια έρευνα σε 2.000 πλουσιότερους επιχειρηματίες της Κίνας διαπίστωσε ότι οι μισοί από αυτούς δεν είχαν καν πτυχίο.
Όμως οι σημερινοί nongchaoer είναι μια ελίτ. Συνήθως κατέχουν πτυχία STEM από ένα από τα 40 κορυφαία πανεπιστήμια της Κίνας, γνωστά ως ομάδα «985», τα οποία κάθε χρόνο παράγουν μόλις 460.000 από τους 12 εκατ. αποφοίτους της χώρας (συμπεριλαμβανομένων των μεταπτυχιακών και διδακτορικών φοιτητών). Τα νεότερα μέλη της ομάδας που συνάντησε ο κ. Xi, για παράδειγμα, περιλάμβαναν τον Zhang Linfeng, συνιδρυτή μιας εταιρείας που εφαρμόζει τεχνητή νοημοσύνη στην επιστήμη, τον Chen Jianyu, ιδρυτή μιας εταιρείας ρομποτικής, και τον Wang He, έναν άλλο ρομποτιστή που εργάζεται στην ενσώματη τεχνητή νοημοσύνη. Όλοι τους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1990 και αποφοίτησαν από ιδρύματα «985».
Οι ευκαιρίες στην οικονομία της Κίνας βρίσκονταν κάποτε σε πολλά μέρη, από τις κοινωνικές διασυνδέσεις μέχρι τη γη. Τώρα πηγαίνουν κυρίως σε εκείνους που μπορούν να κατανοήσουν την τεχνολογία, λέει ο Li Jingyuan, απόφοιτος του Πανεπιστημίου Zhejiang (επίσης κολέγιο 985) και ιδρυτής μιας εταιρείας που κατασκευάζει τρισδιάστατους εκτυπωτές. Τα κυβερνητικά στοιχεία δείχνουν ότι οι προσοδοφόρες καριέρες στην Κίνα συγκεντρώνονται όλο και περισσότερο στα υψηλότερα κλιμάκια της τεχνολογίας. Ο χρηματοπιστωτικός τομέας, αν και εξακολουθεί να είναι καλοπληρωμένος, έχει βιώσει υποτονική αύξηση των μισθών τα τελευταία χρόνια εν μέσω της καταστολής των μπόνους των τραπεζιτών (βλ. διάγραμμα). Οι δικηγόροι τα πήγαν ακόμα χειρότερα.
Όμως, το κορυφαίο δέκατο των μηχανικών λογισμικού με βάση τον μισθό τους είδε τις προσόδους του από το 2020 να αυξάνονται σε πραγματικούς όρους κατά 8% ετησίως. Οι εξυπνότεροι μηχανικοί απολαμβάνουν αυξήσεις μισθών εν μέσω ενός πολέμου για ταλέντα μεταξύ των εταιρειών μεγάλης τεχνολογίας της Κίνας. Ένας ερευνητής της ΤΝ σε μια τέτοια εταιρεία στο Πεκίνο παραδέχεται ότι έχει πολύ περισσότερα χρήματα απ’ όσα μπορεί να ξοδεύει (περνάει τον περισσότερο χρόνο του στη δουλειά και το χόμπι του, η πεζοπορία, δεν απαιτεί μεγάλες δαπάνες). Η DeepSeek, η αγαπημένη εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης της Κίνας, προσφέρει μισθούς άνω των 1,4 εκατ. γιουάν (200.000 δολάρια) ετησίως, πάνω από δέκα φορές υψηλότερους από τον μέσο όρο των υπαλλήλων στην Κίνα.
Οι nongchaoer τείνουν να συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένα μέρη: τη Yizhuang, μια τεχνολογική συνοικία του Πεκίνου, τη Shenzhen, ένα νότιο κέντρο κατασκευής ηλεκτρονικών ειδών, και τη Hangzhou, μια πόλη που διασχίζεται από κανάλια στην ανατολική Κίνα. Από την άποψη της επιφάνειας, τα γραφεία τους μοιάζουν με εκείνα της Silicon Valley, με πουφ, επιτραπέζιο ποδόσφαιρο και περιπλανώμενα ρομπότ. Ωστόσο, η διαφορά έγκειται στη διαφαινόμενη παρουσία της κυβέρνησης. Οι τοίχοι φέρουν κορνιζαρισμένες φωτογραφίες στελεχών του Κομμουνιστικού Κόμματος που τα επισκέπτονται και βραβεία από τοπικούς αξιωματούχους που επαινούν «πρότυπες» εταιρείες.
Ο τεχνολογικός τομέας της Κίνας, χτυπήθηκε μόλις πρόσφατα από την επίσημη εξουσία. Το 2020 ο Jack Ma, ο ιδρυτής της Alibaba, ενός τεχνολογικού γίγαντα, εκφώνησε μια ομιλία στην οποία επιτέθηκε στις ρυθμιστικές αρχές επειδή καταπνίγουν την καινοτομία με «ξεπερασμένη εποπτεία». Στη συνέχεια ο κ. Ma εξαφανίστηκε για αρκετούς μήνες και οι αξιωματούχοι μπλόκαραν την προγραμματισμένη αρχική δημόσια προσφορά μιας από τις εταιρείες του. Από τότε η Κίνα έχει συμπιέσει τον τεχνολογικό της τομέα, με τις ρυθμιστικές αρχές να στοχεύουν τα πάντα, από ανταλλαγές κρυπτονομισμάτων μέχρι προγραμματιστές βιντεοπαιχνιδιών. Οι αξιωματούχοι προτιμούν οι λαμπρότεροι και καλύτεροι να βρίσκονται στους στρατηγικούς κλάδους που χρειάζεται η Κίνα για να ανταγωνιστεί την Αμερική. Ο κ. Xi προέτρεψε τους εργαζόμενους στον τομέα της τεχνολογίας να «καλλιεργήσουν αισθήματα αφοσίωσης προς την υπηρεσία της χώρας».
Οι nongchaoer είναι πρόθυμοι να αναφέρουν τους τρόπους με τους οποίους οι αξιωματούχοι τους βοηθούν, αντί να τους εμποδίζουν. Η πολιτική μπορεί να προκαλέσει «αβεβαιότητες», αλλά δημιουργεί και πολλές «βεβαιότητες», λέει ο Yi Haoxiang, ο 35χρονος ιδρυτής μιας εταιρείας στην πόλη που κατασκευάζει έξυπνα γυαλιά με τεχνητή νοημοσύνη και μια διεπαφή υπολογιστή με τον εγκέφαλο που προορίζεται να βοηθήσει στη θεραπεία της κατάθλιψης (και οι δύο είναι τεχνολογίες που η κυβέρνηση έχει χαρακτηρίσει ως εθνικές προτεραιότητες). Οι τοπικοί αξιωματούχοι επιδοτούν τα έξοδα έρευνας και ανάπτυξης, το ενοίκιο του γραφείου του και τα ταξίδια του σε συνέδρια στο εξωτερικό. Ο κ. Yi έχει μόνο θετικά λόγια για τον τρόπο με τον οποίο οι αξιωματούχοι «αποτρέπουν τον υπερβολικό, καταστροφικό ανταγωνισμό» αποθαρρύνοντας τους πολέμους προσφορών για νέες πατέντες από τα πανεπιστήμια. «Η κυβέρνηση είναι η πιο σταθερή δύναμη στη χώρα, οπότε όσο πιο κοντά της βρίσκεσαι τόσο πιο σταθερός γίνεσαι», λέει ο Fred Chu, ένας 32χρονος του οποίου η εταιρεία πουλάει λογισμικό παρακολούθησης με τεχνητή νοημοσύνη στην κυβέρνηση της Hangzhou για περίπου 10 εκατ. γιουάν ετησίως. Χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο των οδικών και περιβαλλοντικών συνθηκών.
Η κρατικά καθοδηγούμενη καινοτομία αυτού του είδους έχει τα προβλήματά της. Οι προτεραιότητες καθορίζονται από αξιωματούχους της κεντρικής κυβέρνησης που ποντάρουν στις τεχνολογίες που τυχαίνει να πιστεύουν ότι θα αποδειχθούν κρίσιμες. Οι τοπικοί αξιωματούχοι «καίνε» μετρητά υποστηρίζοντας ευνοημένες αλλά αδύναμες επιχειρήσεις στις γειτονιές τους. Επιπλέον, οι υποστηριζόμενες από το κράτος βιομηχανίες μπορεί να διολισθήσουν από τη δόξα στην αφάνεια αν οι επιδοτήσεις μειωθούν. Ωστόσο, για έναν έξυπνο επιχειρηματία που είναι πρόθυμος να σερφάρει εκεί που τον κατευθύνουν, τo χρήμα ρέει άφθονο από τα ταμεία της τοπικής κυβέρνησης, τις κρατικές εταιρείες και τα εθνικά ταμεία επιχειρηματικού κεφαλαίου. Τον Δεκέμβριο η κεντρική κυβέρνηση της Κίνας ανακοίνωσε ένα νέο ταμείο 100 δισ. γιουάν για επενδύσεις σε νεοφυείς επιχειρήσεις. Δύσκολα μπορεί να αρνηθεί κανείς ότι ορισμένα από τα αποτελέσματα όλης αυτής της κρατικής συμμετοχής είναι εντυπωσιακά. Οι κινεζικές εταιρείες τεχνολογίας είναι πλέον παγκοσμίως ανταγωνιστικές σε όλα, από τα ηλεκτρικά οχήματα και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μέχρι τις τηλεπικοινωνίες και την ΤΝ.
Το μεγάλο στοίχημα του κόμματος στις βιομηχανίες υψηλής τεχνολογίας μπορεί τελικά να μην ωφελήσει τους περισσότερους Κινέζους εργαζόμενους. Οικονομολόγοι της τράπεζας Citigroup επισημαίνουν ότι, από το 2014, οι μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις έχουν χάσει 23 εκατ. θέσεις εργασίας. Όπως υποστηρίζουν, αυτό είναι, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα του αυτοματισμού. Παρόλα αυτά, ο κ. Xi φαίνεται να είναι βέβαιος ότι η προσέγγισή του για την ανάπτυξη της Κίνας είναι η σωστή. «Η αυτοδυναμία της επιστημονικής τεχνολογίας είναι το κλειδί για την μετατροπή της Κίνας σε μια μεγάλη σύγχρονη σοσιαλιστική χώρα», δήλωσε στην ομάδα nongchaoer. Η «εγκάρδια ανταλλαγή απόψεων του κ. Xi μαζί μας ενισχύει ακόμα περισσότερο την αποφασιστικότητα και την αίσθηση της αποστολής μας», δήλωσε αργότερα ένας από αυτούς στα κρατικά μέσα ενημέρωσης.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
